1. Mụn thủy đậu là gì?

Định nghĩa 

Mụn thủy đậu là tổn thương dạng mụn nước lõm giữa( không có tổn thương dạng bóng) đặc trưng của bệnh thủy đậu (Chickenpox). Bệnh do virus Varicella Zoster (VZV) gây ra. Khi virus xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp hoặc niêm mạc, chúng nhân bản và lan tỏa vào máu, gây ra tình trạng nhiễm trùng toàn thân với biểu hiện rõ rệt nhất là các đợt phát ban dạng mụn nước. Loại mụn này thường có đặc điểm như sau:

• Hình dáng: Khởi đầu là các nốt sẩn màu hồng, sau đó nhanh chóng chứa dịch trong suốt.
• Kích thước: Dao động từ 1 - 5mm, tùy thuộc vào mức độ nặng của bệnh.
• Phân bố: Xuất hiện đầu tiên ở vùng đầu, mặt, sau đó lan nhanh xuống thân mình và các chi.

Mụn thủy đậu với đặc trưng là các nốt mụn nước mọc rải rác toàn thân

Đường lây truyền chính

Hiểu về cách lây lan giúp chúng ta kiểm soát được sự xuất hiện của mụn. Các con đường lây lan thủy đậu bao gồm:

• Đường giọt bắn (Hô hấp): Đây là con đường phổ biến nhất. Virus tồn tại trong các giọt nước bọt li ti khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.
• Tiếp xúc trực tiếp: Dịch bên trong mụn thủy đậu chứa nồng độ virus cực cao. Nếu bạn chạm vào mụn nước bị vỡ của người bệnh, nguy cơ nhiễm bệnh là gần như tuyệt đối nếu chưa có miễn dịch.
• Lây gián tiếp: Qua đồ dùng cá nhân như khăn mặt, quần áo, drap trải giường của người bệnh.
• Từ mẹ sang con: Virus có thể xuyên qua nhau thai gây thủy đậu bẩm sinh.

Nếu không chăm sóc mụn thủy đậu đúng cách, người bệnh có thể gặp các biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng máu, viêm phổi (thường gặp ở người lớn và phụ nữ mang thai), viêm não để lại di chứng thần kinh, hoặc thủy đậu bẩm sinh gây dị tật và sẹo da cho trẻ.

2. Mụn thủy đậu và các loại mụn nước khác: Cách phân biệt chính xác

Do biểu hiện ngoài da khá giống nhau, mụn thủy đậu thường dễ bị nhầm lẫn với nhiều dạng mụn nước khác. Việc phân biệt chính xác sẽ giúp chẩn đoán đúng bệnh và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Phân biệt mụn thủy đậu với bệnh Đậu mùa (Smallpox)

Mặc dù đậu mùa đã được xóa sổ toàn cầu, nhưng trong các bối cảnh dịch tễ học, cần lưu ý:

• Thủy đậu: Mụn nước nông, mọc ở các giai đoạn khác nhau trên cùng một vùng da (nốt đóng vảy nằm cạnh nốt mới mọc).
• Đậu mùa: Mụn mọc sâu trong da, cảm giác cứng khi sờ vào và tất cả các nốt mụn trên cơ thể thường tiến triển đồng nhất ở cùng một giai đoạn.

Phân biệt mụn thủy đậu với Zona thần kinh

Dù cùng một loại virus gây ra, nhưng zona thần kinh và đậu mùa lại có điểm khác biệt :

• Mụn thủy đậu: Mọc rải rác toàn thân, gây ngứa là chính.
• Mụn Zona: Mọc thành chùm, thường chỉ ở một bên cơ thể (theo đường đi của dây thần kinh) và gây cảm giác đau rát, châm chích như bị bỏng.

Phân biệt mụn thủy đậu với zona thần kinh dựa vào vị trí và tính chất tổn thương

Phân biệt với Herpes Simplex (Mụn rộp môi/sinh dục)

Mụn Herpes thường mọc khu trú thành đám nhỏ ở quanh môi hoặc bộ phận sinh dục, có xu hướng tái phát tại cùng một vị trí, không lan rộng khắp người như thủy đậu.

Phân biệt với Tay chân miệng

Mụn nước trong bệnh tay chân miệng thường nhỏ, khó vỡ, tập trung chủ yếu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và bên trong khoang miệng. Mụn thủy đậu hiếm khi tập trung đặc biệt ở lòng bàn tay/chân mà chủ yếu là vùng da có nhiều tuyến bã.

3. Triệu chứng mụn thủy đậu theo từng giai đoạn tiến triển

Quá trình hình thành mụn thủy đậu không diễn ra tức thì mà tuân theo một lịch trình sinh học, cụ thể:

Giai đoạn 1: Ủ bệnh (Thời kỳ tiềm tàng)

• Thời gian: 10 - 21 ngày (trung bình là 14 - 16 ngày).
• Biểu hiện: Người bệnh hoàn toàn khỏe mạnh, không có nốt mụn nào xuất hiện. Tuy nhiên, virus đang âm thầm nhân bản trong các hạch bạch huyết.

Giai đoạn 2: Khởi phát (Tiền triệu)

• Thời gian: 1 - 2 ngày trước khi phát ban.
• Biểu hiện: Sốt nhẹ hoặc sốt cao (ở người lớn), nhức đầu, mệt mỏi, đau cơ và chán ăn.
• Dấu hiệu sớm: Có thể xuất hiện các nốt ban đỏ mờ, phẳng trên da (mụn chưa có nước).

Giai đoạn 3: Toàn phát (Thời kỳ mọc mụn)

Đây là giai đoạn điển hình nhất với các đặc điểm như:

• Hình thành mụn: Trong vòng vài giờ, các nốt đỏ chuyển thành mụn nước có quầng hồng xung quanh.
• Đặc tính dịch: Ban đầu dịch trong suốt như những giọt sương bám trên da. Sau khoảng 24 giờ, dịch chuyển sang màu đục do có sự hiện diện của tế bào bạch cầu.
• Cảm giác: Ngứa ngáy dữ dội. Điều này cực kỳ nguy hiểm vì hành động gãi sẽ làm vỡ mụn.
• Mọc theo đợt: Cứ mỗi 2 - 3 ngày lại có một đợt mụn mới mọc lên. Vì vậy, trên da bệnh nhân sẽ có "hình ảnh đa dạng": nốt sẩn, mụn nước, nốt loét và vảy khô xen kẽ nhau.

Mụn thủy đậu chứa dịch trong, rất dễ vỡ và có nguy cơ nhiễm trùng nếu gãi

Giai đoạn 4: Hồi phục (Đóng vảy)

• Thời gian: Từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 10 của bệnh.
• Biểu hiện: Các nốt mụn tự xẹp, khô lại và tạo thành vảy nâu đậm. Vảy này sẽ bong ra sau 1 - 2 tuần. Nếu không bị nhiễm trùng, vết thâm sẽ mờ dần và không để lại sẹo.

4. Đặc điểm chuyên sâu của mụn thủy đậu

Để hiểu tại sao mụn thủy đậu lại dễ để lại sẹo, chúng ta cần nhìn vào cấu trúc của chúng:

• Mụn nước nằm ở lớp thượng bì: Thông thường, tổn thương ở lớp này sẽ không để lại sẹo.
• Nguy cơ sẹo lõm: Khi người bệnh gãi, lớp màng mỏng bị rách, vi khuẩn từ móng tay (như Tụ cầu hoặc Liên cầu) sẽ xâm nhập vào sâu bên trong lớp hạ bì. Quá trình viêm nhiễm thứ phát này phá hủy các sợi collagen, dẫn đến việc hình thành các hố lõm sâu trên da sau khi lành.

Khi bị nhiễm trùng, mụn thủy đậu có thể để lại sẹo lõm vĩnh viễn trên da

• Mụn niêm mạc: Mụn nước không chỉ mọc ngoài da mà còn xuất hiện ở niêm mạc miệng, âm đạo, đường tiết niệu hoặc kết mạc mắt. Những nốt mụn này khi vỡ tạo thành các vết loét nông gây đau đớn cực độ, khiến người bệnh khó ăn uống hoặc đi vệ sinh.

5. Cách chăm sóc mụn thủy đậu tại nhà

Để giúp bệnh nhanh hồi phục, hạn chế tổn thương da và giảm nguy cơ hình thành sẹo rỗ, người bệnh nên thực hiện đúng các bước chăm sóc sau:

Giảm ngứa và ngăn chặn tổn thương sâu

• Dùng thuốc bôi ngoài theo chỉ định của bác sĩ: Đây là trợ thủ đắc lực giúp làm mát da và cắt đứt cơn ngứa. Bạn cần thoa nhẹ nhàng lên các nốt mụn sau khi đã làm sạch theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Vệ sinh móng tay: Cắt ngắn móng tay, rửa tay sạch bằng xà phòng thường xuyên để hạn chế tối đa vi khuẩn khi vô tình chạm vào da.

Chống nhiễm khuẩn và xử lý mụn vỡ

• Trang phục: Mặc quần áo rộng, chất liệu lanh hoặc cotton 100% để giảm ma sát vào nốt mụn.
• Tắm gội, vệ sinh cá nhân: Người bệnh vẫn nên tắm rửa hằng ngày bằng nước sạch, ấm; sử dụng xà phòng hoặc dung dịch dịu nhẹ, không mùi. Tuy nhiên, cần lưu ý tắm nhanh, không chà xát mạnh lên vùng da có mụn, sau tắm lau khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm riêng.
• Vệ sinh nốt mụn vỡ: Nếu mụn bị vỡ, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn xanh methylen bôi lên nốt mụn để làm khô và ngăn nhiễm trùng.
• Nguyên tắc "3 không": Không đắp lá thuốc, không bôi kem đánh răng, không tự ý dùng các loại thuốc mỡ chứa corticoid lên nốt mụn thủy đậu.

Người bệnh thủy đậu cần mặc quần áo rộng, vệ sinh da nhẹ nhàng để hạn chế nhiễm khuẩn

Chế độ dinh dưỡng và thuốc

• Dùng thuốc: Chỉ sử dụng Paracetamol để hạ sốt. Tuyệt đối không dùng Aspirin vì có thể gây ra hội chứng Reye (suy gan, não cấp tính dẫn đến tử vong).
• Dinh dưỡng: Cần cho bệnh nhân ăn thức ăn lỏng, dễ nuốt (cháo, súp) nếu có mụn trong miệng. Đồng thời, tăng cường Vitamin C từ cam, quýt, bưởi để nâng cao hệ miễn dịch.

6. Khi nào người mắc thủy đậu cần khám bác sĩ ngay? 

Bạn nên đến cơ sở y tế gần nhất nếu có các dấu hiệu sau:

• Nhiễm trùng da: Nốt mụn chảy mủ màu vàng hoặc xanh, vùng da xung quanh sưng đỏ rực, cảm giác đau rát hơn là ngứa.
• Biến chứng hô hấp: Ho dai dẳng, khó thở, nhịp thở nhanh hoặc đau tức ngực khi hít thở, bởi đây là dấu hiệu viêm phổi do virus.
• Biến chứng thần kinh: Trẻ nhỏ lờ đờ, ngủ lịm, khó đánh thức hoặc ngược lại, kích thích, co giật, đi đứng loạng choạng (Dấu hiệu viêm não).
• Sốt cao không hạ: Sốt trên 39.5 độ C và không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.
• Tổn thương mắt: Mụn mọc sát mí mắt hoặc gây đỏ mắt, đau mắt, ảnh hưởng đến tầm nhìn.

Hy vọng qua bài viết trên, bạn đã biết cách nhận biết mụn thủy đậu, đặc điểm mụn cũng như cách chăm sóc hỗ trợ nhanh lành. Việc nhận biết sớm và phân biệt đúng mụn thủy đậu sẽ giúp bạn tránh được những biến chứng nặng nề. Đặc biệt, với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, việc theo dõi các nốt mụn cần được thực hiện cực kỳ cẩn trọng dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.

Nếu bạn phát hiện các nốt mụn nước bất thường hoặc lo lắng về nguy cơ nhiễm trùng, có thể liên hệ đến MEDLATEC để nhận tư vấn từ bác sĩ. Hệ thống Y tế MEDLATEC với hơn 30 năm kinh nghiệm, sở hữu Trung tâm Xét nghiệm chuẩn ISO 15189:2022 và đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn:

• Chẩn đoán chính xác chủng virus qua xét nghiệm máu hoặc dịch nốt phỏng.
• Tư vấn phác đồ điều trị kháng virus sớm để giảm mức độ nặng của mụn.
• Hướng dẫn chăm sóc da chuyên sâu, ngăn ngừa sẹo rỗ sau thủy đậu.

Quý khách hàng vui lòng liên hệ Hotline 1900 56 56 56 để được tư vấn và đặt lịch xét nghiệm tại nhà hoặc thăm khám trực tiếp tại cơ sở MEDLATEC.