Ngộ độc methanol: Nhận diện và xử trí đúng cách

1. Tại sao methanol có thể gây ngộ độc?

Methanol (methyl alcohol hoặc cồn methylic) là một loại rượu được sử dụng trong công nghiệp, sản xuất dung môi, chất tẩy rửa, nhiên liệu và một số sản phẩm kỹ thuật.

Khác với ethanol là loại cồn được sử dụng trong đồ uống có cồn, methanol không được dùng để pha chế đồ uống. Methanol có thể gây độc ngay cả khi lượng hấp thu không quá lớn.

Bản thân methanol không phải là yếu tố duy nhất dẫn đến tổn thương. Sau khi đi vào cơ thể, methanol được chuyển hóa chủ yếu tại gan thành formaldehyde rồi tiếp tục thành axit formic.

Axit formic tích tụ trong máu, gây nhiễm toan chuyển hóa, ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều cơ quan. Đặc biệt, axit formic có thể làm gián đoạn quá trình sử dụng oxy của tế bào, đặc biệt là dây thần kinh thị giác và não. Vì vậy, ngộ độc methanol có thể gây rối loạn thị giác, tổn thương thần kinh, hôn mê và tử vong.

Ngộ độc methanol có thể đe dọa trực tiếp sự sống

2. Ngộ độc methanol thường xảy ra trong những trường hợp nào?

Ngộ độc methanol thường xảy ra khi:

2.1. Uống phải rượu chứa methanol

Methanol không phải lúc nào cũng khiến người uống dễ dàng nhận biết ngay bằng mùi hoặc vị. Vì vậy, không thể dựa vào cảm quan để xác định một loại rượu có an toàn hay không.

Uống rượu không rõ nguồn gốc, rượu tự pha chế hoặc không được kiểm soát chất lượng có thể chứa methanol với nồng độ nguy hiểm và dẫn đến ngộ độc. 

2.2. Uống nhầm cồn hoặc hóa chất công nghiệp

Một số sản phẩm chứa methanol được đóng chai hoặc bảo quản trong điều kiện dễ gây nhầm lẫn. Nếu uống nhầm hoặc sử dụng sai mục đích, người tiếp xúc có nguy cơ bị ngộ độc.

2.3. Tiếp xúc với methanol qua đường hô hấp hoặc da

Methanol tiếp xúc với da trong điều kiện phơi nhiễm kéo dài, với lượng lớn hoặc da đang có tổn thương. Khi đó, methanol có thể đi vào máu và gây độc toàn thân tương tự như các đường phơi nhiễm khác.

3. Dấu hiệu nhận diện ngộ độc methanol

Các dấu hiệu ngộ độc không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đồng thời. Nếu một người đã tiếp xúc với yếu tố nguy cơ và xuất hiện một trong các dấu hiệu sau, cần cảnh giác với ngộ độc methanol:

3.1. Đau đầu, chóng mặt

Ngộ độc khiến người bệnh cảm thấy đầu nặng, đau âm ỉ hoặc đau tăng dần, kèm cảm giác choáng váng, mất thăng bằng. Những triệu chứng này dễ bị nhầm với say rượu thông thường. Tuy nhiên, nếu xuất hiện sau khi uống rượu không rõ nguồn gốc hoặc đi kèm buồn nôn, đau bụng, nhìn mờ thì cần đặc biệt cảnh giác với methanol.

Người bị ngộ độc methanol thường đau đầu dữ dội, buồn nôn

3.2. Buồn nôn, nôn và đau bụng

Người bị ngộ độc methanol rất dễ buồn nôn, nôn hoặc đau bụng. Cảm giác khó chịu ở bụng có thể xuất hiện đồng thời với tình trạng Đau đầu, chóng mặt và mệt mỏi. Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào buồn nôn hay đau bụng để xác định ngộ độc mà cần xem xét tiền sử uống rượu, loại sản phẩm đã sử dụng và các dấu hiệu bất thường khác.

3.3. Rối loạn thị giác, nhìn mờ

Do bị ngộ độc nên người bệnh có thể cảm thấy khó nhìn rõ vật ở trước mắt, nhìn đôi hoặc cảm giác hình ảnh bị biến dạng. Thậm chí nếu không được điều trị ngay, thị lực sẽ ngày càng giảm. 

3.4. Thở nhanh, thở sâu hoặc khó thở

Khi các chất chuyển hóa của methanol tích tụ, cơ thể dễ xuất hiện tình trạng nhiễm toan chuyển hóa. Biểu hiện dễ nhận thấy trong trường hợp này là người bệnh thở nhanh và sâu bất thường, thở hụt hơi, khó thở hoặc thở gấp dù không vận động.

3.5. Lơ mơ, lú lẫn, thay đổi ý thức

Người bị ngộ độc cũng dễ buồn ngủ bất thường, phản ứng chậm, nói chuyện không rõ ràng, khó tập trung hoặc lú lẫn. Những biểu hiện này đôi khi bị hiểu nhầm là do uống quá nhiều rượu. Tuy nhiên, nếu tình trạng ý thức thay đổi bất thường, đặc biệt khi đi kèm rối loạn thị giác hoặc thở nhanh, sâu, cần nghĩ đến ngộ độc và đưa người bệnh đến bệnh viện ngay.

3.6. Co giật, hôn mê

Trong trường hợp ngộ độc nặng, người bệnh có thể xuất hiện co giật hoặc hôn mê. Đây là dấu hiệu cấp cứu đặc biệt nghiêm trọng, cho thấy độc chất và tình trạng rối loạn chuyển hóa đã ảnh hưởng đáng kể đến hệ thần kinh trung ương.

4. Cần làm gì khi nghi ngờ bị ngộ độc methanol?

Ngộ độc methanol được xếp vào cấp cứu y khoa. Người bệnh cần được điều trị tại cơ sở y tế đủ khả năng hồi sức và theo dõi độc chất. Tuyệt đối không tự tìm cách xử lý ngộ độc tại nhà.

4.1. Xử trí ban đầu

Nếu một người vừa uống phải methanol hoặc sản phẩm nghi chứa methanol và có dấu hiệu ngộ độc, hãy dừng ngay việc tiếp xúc với chất nghi ngờ. Sau đó cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Ngoài ra, người thân hoặc những người xung quanh cũng cần: 

- Mang theo chai, nhãn hoặc thông tin về sản phẩm (nếu có).

- Ghi nhớ thời điểm uống và lượng đã sử dụng (nếu biết).

- Nếu người bệnh nôn ói, cần đặt cho họ nằm nghiêng để hạn chế nguy cơ hít phải chất nôn.

- Không tự gây nôn cho người bệnh. Không tự cho uống thuốc, hóa chất hoặc các loại “thuốc giải độc” truyền miệng.

Cấp cứu nhanh chóng giúp giảm thiểu biến chứng nguy hiểm cho người bị ngộ độc methanol

4.2. Điều trị y khoa

Trong bệnh viện, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc giải độc nhằm ngăn methanol tiếp tục được chuyển hóa thành các chất độc mạnh hơn. Bên cạnh đó, các phương án sau cũng có thể được cân nhắc tùy theo tình trạng của từng bệnh nhân:
- Điều chỉnh tình trạng nhiễm toan:

Bác sĩ có thể sử dụng bicarbonate natri trong những trường hợp phù hợp để kiểm soát tình trạng nhiễm toan. Người bệnh cần được theo dõi khí máu và các chỉ số chuyển hóa để điều chỉnh phác đồ điều trị khi cần.

- Lọc máu:

Lọc máu có thể được sử dụng để loại bỏ methanol cùng các chất chuyển hóa độc ra khỏi cơ thể và hỗ trợ điều chỉnh các rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng. Bác sĩ sẽ cân nhắc lọc máu dựa trên nồng độ methanol, mức độ nhiễm toan, biểu hiện lâm sàng, rối loạn thị giác, suy thận hoặc tình trạng diễn tiến nặng của bệnh nhân.

Ngộ độc methanol là một cấp cứu nguy hiểm nhưng có thể cải thiện đáng kể nếu được phát hiện và điều trị sớm. Vì vậy, nếu nghi ngờ nhiễm độc, cần hỗ trợ đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

Để quá trình xử trí ngộ độc diễn ra kịp thời, an toàn, quý khách hàng có thể liên hệ hỗ trợ qua Hotline của Hệ thống Y tế MEDLATEC: 1900 56 56 56.