1. Phân độ giãn tĩnh mạch thực quản

Tình trạng những tĩnh mạch ở dưới niêm mạc thực quản bị giãn bất thường do tăng áp lực tĩnh mạch cửa được gọi là giãn tĩnh mạch thực quản. Đây là vấn đề thường xảy ra ở bệnh nhân xơ gan.

Cụ thể, tình trạng gan xơ dẫn tới cản trở máu từ hệ thống tĩnh mạch đi qua gan để trở về tim, điều này làm ứ đọng máu ở hệ thống tĩnh mạch, có thể gây tăng áp lực và hình thành các tĩnh mạch phụ tại thực quản. Nếu không được xử trí kịp thời, những tĩnh mạch này có thể bị vỡ và chảy máu. 

Việc phân độ giãn tĩnh mạch thực quản là rất cần thiết để có thể đánh giá được mức độ nghiêm trọng, rủi ro tiềm ẩn và phương pháp điều trị phù hợp với từng bệnh nhân. Dưới đây là các cấp độ bệnh: 

- Độ I: Là những trường hợp bệnh nhẹ. Tĩnh mạch thường có kích thước nhỏ, nằm ở sát bề mặt niêm mạc. Khi thổi khí trong nội soi, tĩnh mạch này có thể xẹp lại. Nguy cơ xuất huyết trong những trường hợp này thường rất thấp và người bệnh cần theo dõi sức khỏe định kỳ. 

- Độ II: Cấp độ trung bình. Tĩnh mạch thường to hơn và chiếm khoảng 1/3 diện tích trong lòng thực quản. Khi thổi khí vào, tĩnh mạch này không bị xẹp xuống. Nguy cơ bị xuất huyết đối với những bệnh nhân này là ở mức trung bình. 

- Độ III: Đây là những trường hợp người bệnh bị giãn tĩnh mạch thực quản ở mức độ nặng. Tĩnh mạch lớn và có thể chiếm nhiều diện tích trong lòng thực quản. Bên cạnh đó, tĩnh mạch còn có biểu hiện đỏ và có nguy cơ chảy máu cao. Người bệnh cần được điều trị tích cực càng sớm càng tốt. 

Nội soi đường tiêu hóa trên có thể phát hiện giãn tĩnh mạch thực quản

Bệnh giãn tĩnh mạch thực quản là bệnh lý nghiêm trọng, nhất là đối với những bệnh nhân bị xơ gan. Những trường hợp này không được điều trị có thể dẫn đến vỡ tĩnh mạch, chảy nhiều máu, dẫn đến sốc với tỷ lệ tử vong cao. 

2. Nguyên nhân và triệu chứng giãn tĩnh mạch thực quản?

Nguyên nhân chủ yếu gây giãn tĩnh mạch thực quản là do tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Trong khi đó, những mô xơ trong gan ở bệnh nhân mắc bệnh xơ gan chính là nguyên nhân gây cản trở dòng chảy tĩnh mạch cửa.

Người bị xơ gan dễ gặp phải tình trạng giãn tĩnh mạch thực quản

Bên cạnh đó, một số nguyên nhân khác hiếm gặp hơn cũng có thể gây giãn tĩnh mạch thực quản là tình trạng huyết khối tĩnh mạch cửa, hội chứng Budd-Chiari, suy tim phải,...

Ở giai đoạn đầu, giãn tĩnh mạch thực quản thường không gây triệu chứng bất thường. Người bệnh thường chỉ xuất hiện triệu chứng khi bị vỡ tĩnh mạch. Dưới đây là một số triệu chứng bệnh:

- Nôn ra máu, phân đen hoặc trong phân có lẫn máu tươi. 

- Choáng váng, mệt mỏi do tụt huyết áp, mất máu

- Một số triệu chứng khác như vàng da, báng bụng, phù, hôn mê,...

3. Chẩn đoán giãn tĩnh mạch thực quản

Nếu chỉ dựa vào các triệu chứng lâm sàng thì chưa có đủ dữ liệu để khẳng định một người có bị giãn tĩnh mạch thực quản hay không. Dưới đây là một số phương pháp chẩn đoán bệnh thường được bác sĩ chỉ định: 

- Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ thăm khám triệu chứng và khai thác thông tin bệnh sử chẳng hạn như thói quen uống bia rượu, chế độ ăn uống, tiền sử bệnh viêm gan,... Đây chính là cơ sở để bác sĩ định hướng thực hiện các loại xét nghiệm cần thiết, chuyên sâu hơn. 

- Xét nghiệm máu: Kết quả xét nghiệm máu có thể giúp bác sĩ đánh giá tình trạng thiếu máu, giảm tiểu cầu, đánh giá khả năng đông máu, phát hiện rối loạn điện giải, đánh giá chức năng thận,...

- nội soi tiêu hóa trên: Kết quả hình ảnh nội soi có thể giúp bác sĩ quan sát rõ nguy cơ và mức độ giãn tĩnh mạch. Nếu cần thiết, bác sĩ có thể thắt vòng (band ligation) ngay trong quá trình nội soi nếu đang xảy ra chảy máu.

- Các xét nghiệm khác: Ngoài những xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh nêu trên, bác sĩ cũng có thể chỉ định người bệnh thực hiện siêu âm Doppler ổ bụng, chụp CT/MRI tương phản, đo áp lực chênh áp giữa tĩnh mạch cửa và tĩnh mạch gan để phát hiện nguy cơ xuất huyết.

4. Phương pháp điều trị giãn tĩnh mạch thực quản

Đây là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, do đó cần được điều trị càng sớm càng tốt. Dưới đây là những phương pháp điều trị giãn tĩnh mạch thực quản: 

- Phòng ngừa lần đầu: Được áp dụng với những trường hợp chưa bị xuất huyết. Bác sĩ có thể cho bệnh nhân dùng thuốc beta-blocker để giảm áp lực cửa. Ở bệnh nhân có nguy cơ cao phân độ giãn tĩnh mạch thực quản ở mức trung bình đến nặng, bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân thực hiện nội soi thắt giãn tĩnh mạch.

Người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ

- Xử trí đối với những trường hợp chảy máu cấp: Với những trường hợp này, người bệnh cần được can thiệp điều trị sớm để tránh gây ra những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Cụ thể: 

+ Hồi sức cấp cứu bằng những phương pháp truyền dịch, truyền máu, truyền các loại thuốc như thuốc kháng sinh, thuốc co mạch. 

+ Can thiệp nội soi khẩn: Phương pháp nội soi thắt giãn tĩnh mạch sẽ được ưu tiên hàng đầu nhưng nếu không đạt hiệu quả, bác sĩ có thể chuyển sang phương pháp dùng bóng chèn hoặc phẫu thuật tạo đường thông cửa chủ trong gan qua tĩnh mạch cảnh.

- Phòng ngừa tái xuất huyết: Tiếp tục áp dụng phương pháp beta-blocker và nội soi thắt giãn tĩnh mạch định kỳ. Trường hợp phương pháp này không đạt được hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện phương pháp tạo đường thông cửa chủ trong gan qua tĩnh mạch cảnh trong phải để chẩn đoán cầu nối máu cửa - gan và giảm áp lực.

5. Phòng ngừa giãn tĩnh mạch thực quản

Để phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh giãn tĩnh mạch thực quản, bệnh nhân cần lưu ý một số vấn đề sau: 

- Sàng lọc định kỳ bằng nội soi thực quản dạ dày tá tràng: Đây là phương pháp quan trọng và nên được thực hiện khoảng 2 đến 3 năm/lần đối với người bệnh bị xơ gan bù, thực hiện hàng năm với bệnh nhân bị xơ gan mất bù. Đối với những trường hợp có giãn nhẹ, bệnh nhân nên nội soi 1 - 2 năm/lần.

- Kiểm soát bệnh lý gan mạn tính: Nếu mắc một số bệnh lý mạn tính như viêm gan B, C,.. người bệnh nên tích cực kiểm soát bệnh.

- Duy trì lối sống khoa học: Người bệnh cũng cần ngừng uống bia rượu, giảm cân nếu thừa cân, không dùng những loại thuốc có thể gây độc cho gan,... Đồng thời, bệnh nhân nên ưu tiên ăn rau củ, thực phẩm dễ tiêu, ăn ít muối, uống đủ nước, vận động nhiều hơn,...

Trên đây là những thông tin giúp bạn tìm hiểu thông tin về phân độ giãn tĩnh mạch thực quản và các phương pháp kiểm soát bệnh. Mọi thắc mắc hoặc có nhu cầu kiểm tra sức khỏe, quý khách có thể gọi đến tổng đài 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được tư vấn cụ thể.