Piracetam là thuốc gì? Công dụng, liều dùng, tác dụng phụ và những lưu ý khi sử dụng

1. Piracetam là thuốc gì?

Piracetam là thuốc hướng thần kinh (nootropic), có cấu trúc là dẫn xuất vòng của acid gamma-aminobutyric (GABA). Mặc dù có cấu trúc liên quan đến GABA, Piracetam không tác động trực tiếp lên thụ thể GABA mà được cho là ảnh hưởng đến hoạt động của một số chất dẫn truyền thần kinh như acetylcholine, noradrenaline và dopamine. Nhờ đó, thuốc có thể cải thiện chức năng của màng tế bào thần kinh và hỗ trợ dẫn truyền thần kinh.

Ngoài tác động lên hệ thần kinh, Piracetam còn có khả năng làm giảm sự kết tập tiểu cầu và cải thiện các đặc tính lưu biến của máu. Thuốc cũng có thể tăng tính đàn hồi của hồng cầu, đặc biệt trong trường hợp hồng cầu bị giảm khả năng biến dạng, từ đó giúp các tế bào máu lưu thông dễ dàng hơn qua các mao mạch nhỏ. Tuy nhiên, cơ chế tác dụng của Piracetam đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. 

Một dạng bào chế của Piracetam trên thị trường

2. Piracetam trị bệnh gì?

Piracetam là thuốc hướng thần kinh (nootropic), được bác sĩ chỉ định trong điều trị một số bệnh lý thần kinh theo chỉ định đã được phê duyệt. Thuốc không có tác dụng thay thế các biện pháp điều trị đặc hiệu và không nên tự ý sử dụng để tăng cường trí nhớ. Một số chỉ định thường gặp của Piracetam gồm:

• Điều trị triệu chứng chóng mặt: Hỗ trợ cải thiện chóng mặt, mất thăng bằng, ù tai hoặc các triệu chứng liên quan đến rối loạn tiền đình khi có chỉ định của bác sĩ.
• Điều trị suy giảm nhận thức: Piracetam có thể được chỉ định ở một số người bệnh có biểu hiện suy giảm nhận thức, giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung hoặc thiếu tỉnh táo theo hướng dẫn sử dụng của một số biệt dược và chỉ định của bác sĩ. Hiệu quả điều trị có thể khác nhau tùy từng đối tượng và nguyên nhân gây bệnh.
• Điều trị hồng cầu hình liềm: Piracetam có thể được chỉ định điều trị hoặc dự phòng cơn tắc mạch ở người bệnh hồng cầu hình liềm theo hướng dẫn sử dụng của từng biệt dược.
• Hỗ trợ điều trị chấn thương sọ não và di chứng thần kinh: Thuốc có thể giúp hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng thần kinh ở một số người bệnh.
• Điều trị rung giật cơ có nguồn gốc vỏ não: Piracetam thường được phối hợp với các thuốc khác để kiểm soát triệu chứng rung giật cơ.
• Hỗ trợ điều trị nghiện rượu mạn tính: Piracetam có thể được sử dụng trong một số phác đồ theo hướng dẫn sử dụng của một số biệt dược và chỉ định của bác sĩ.
• Hỗ trợ điều trị chứng khó đọc ở trẻ em: Piracetam được phối hợp với các biện pháp giáo dục chuyên biệt để cải thiện khả năng đọc ở trẻ theo chỉ định của bác sĩ.

Piracetam có tác dụng hỗ trợ cải thiện chức năng não và tăng cường dẫn truyền thần kinh. 

3. Liều dùng Piracetam như thế nào?

Liều dùng Piracetam cần được cá thể hóa dựa trên mục đích điều trị, tuổi, chức năng thận và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Tổng liều thường từ 30 - 160 mg/kg/ngày, chia 2 - 4 lần tùy chỉ định. Dưới đây là một số liều dùng thường gặp của biệt dược Piracetam Stada 800 mg:

• Suy giảm chức năng nhận thức, thần kinh cảm giác mạn tính ở người già và triệu chứng chóng mặt:: 1,2 - 2,4 g/ngày, có thể tăng đến 4,8 g/ngày trong thời gian đầu.
• Di chứng thiếu máu não: liều dùng 4,8 - 6 g/ngày.
• Chứng khó đọc ở trẻ em: 50 mg/kg/ngày, chia 3 lần. 
• Thiếu máu hồng cầu liềm: 160 mg/kg/ngày, chia 4 lần.
• Nghiện rượu mạn tính: 12 g/ngày giai đoạn đầu, duy trì 2,4 g/ngày.
• Chấn thương sọ não và di chứng: 9 - 12 g/ngày, sau đó duy trì 2,4 g/ngày ít nhất 3 tuần.
• Rung giật cơ: khởi đầu 7,2 g/ngày, tăng 4,8 g mỗi 3 - 4 ngày, tối đa 20 g/ngày, chia 2 - 3 lần.
• Suy thận: giảm liều theo độ thanh thải creatinin; CC <20 mL/phút: chống chỉ định theo tài liệu tham khảo. 

Lưu ý: Liều dùng Piracetam kể trên chỉ mang tính chất tham khảo. Liều sử dụng có thể khác nhau giữa các chế phẩm, hàm lượng và hướng dẫn sử dụng của từng nhà sản xuất. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng của chế phẩm đang dùng hoặc theo chỉ định của bác sĩ, dược sĩ. 

4. Tác dụng phụ của piracetam

Piracetam thường được dung nạp khá tốt khi sử dụng đúng liều. Tuy nhiên, giống như nhiều loại thuốc khác, thuốc vẫn có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn ở một số người bệnh. Các tác dụng phụ thường gặp hoặc đã được ghi nhận gồm:

• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc cảm giác khó chịu vùng bụng.
• Rối loạn thần kinh: Nhức đầu, chóng mặt (ít gặp), buồn ngủ hoặc mất ngủ.
• Rối loạn tâm thần: Bồn chồn, dễ kích động hoặc cáu gắt; hiếm gặp hơn có thể xuất hiện lo âu, lú lẫn hoặc ảo giác.
• Toàn thân: Mệt mỏi.
• Ít gặp hoặc sau khi lưu hành: Có thể ghi nhận phản ứng quá mẫn như phát ban, ngứa, mày đay hoặc phù mạch.

Piracetam có thể gây một số tác dụng phụ như buồn nôn, đau bụng hoặc nhức đầu ở một số người bệnh. 

Lưu ý: Nếu các tác dụng phụ kéo dài, trở nên nghiêm trọng hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường khác trong quá trình sử dụng Piracetam, người bệnh nên ngừng thuốc và liên hệ với bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời. Không tự ý tiếp tục hoặc ngừng điều trị khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

5. Chống chỉ định của Piracetam

Không sử dụng Piracetam trong các trường hợp sau để tránh làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị:

• Quá mẫn với Piracetam, các dẫn xuất pyrrolidone hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc: Người có tiền sử dị ứng với hoạt chất hoặc tá dược của thuốc không nên sử dụng. 
• Xuất huyết não: Piracetam có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, do đó chống chỉ định ở người đang bị xuất huyết não.
• Phụ nữ mang thai và đang cho con bú: Chưa có đủ dữ liệu chứng minh tính an toàn của Piracetam đối với thai nhi và trẻ bú mẹ. Chỉ sử dụng khi có chỉ định cụ thể của bác sĩ nếu lợi ích vượt trội nguy cơ.
• Suy thận giai đoạn cuối hoặc suy thận nặng: Do Piracetam được đào thải gần như hoàn toàn qua thận, thuốc chống chỉ định ở người suy thận giai đoạn cuối (độ thanh thải creatinin < 20 mL/phút hoặc bệnh thận giai đoạn cuối theo hướng dẫn sử dụng). Các trường hợp suy thận nhẹ đến trung bình cần được điều chỉnh liều phù hợp.
• Người mắc bệnh Huntington: Piracetam chống chỉ định ở người mắc bệnh Huntington (múa giật Huntington) vì có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Ngoài ra, cần thận trọng khi dùng thuốc cho phụ nữ mang thai và đang cho con bú. Hiện chưa có đủ dữ liệu chứng minh tính an toàn của Piracetam đối với thai nhi và trẻ bú mẹ. Chỉ sử dụng khi có chỉ định cụ thể của bác sĩ nếu lợi ích vượt trội nguy cơ.

6. Piracetam có tương tác với thuốc nào không?

Piracetam có thể tương tác với một số loại thuốc đang sử dụng, làm thay đổi hiệu quả điều trị hoặc tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn. Vì vậy, trước khi dùng Piracetam, người bệnh nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các thuốc, thực phẩm chức năng và thảo dược đang sử dụng.

Một số tương tác thuốc cần lưu ý gồm:

• Thuốc chứa hormone tuyến giáp (T3, T4): Dùng Piracetam cùng các thuốc điều trị suy giáp hoặc rối loạn tuyến giáp chứa hormone T3, T4 có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng như lú lẫn, kích thích, bồn chồn hoặc rối loạn giấc ngủ.
• Warfarin (thuốc chống đông máu): Ở người đang điều trị bằng warfarin, Piracetam có thể làm tăng nguy cơ chảy máu do tăng tác dụng chống kết tập tiểu cầu, mặc dù không ghi nhận làm thay đổi đáng kể thời gian prothrombin (PT) hoặc INR. Nếu cần dùng đồng thời, người bệnh cần được bác sĩ theo dõi và điều chỉnh thuốc khi cần thiết. 
• Thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông khác (như aspirin, clopidogrel, heparin): Dùng đồng thời với Piracetam có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt ở người có rối loạn đông máu hoặc chuẩn bị phẫu thuật. 

7. Piracetam có dùng lâu dài được không?

Thời gian sử dụng Piracetam phụ thuộc vào từng bệnh lý, chỉ định điều trị và đáp ứng điều trị của mỗi người. Một số trường hợp có thể cần điều trị trong thời gian dài, trong khi những trường hợp khác chỉ sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định.

Việc dùng thuốc kéo dài cần có sự theo dõi của bác sĩ để đánh giá:

• Hiệu quả điều trị;
• Khả năng đáp ứng của cơ thể;
• Nguy cơ gặp tác dụng phụ;
• Chức năng thận (đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người suy giảm chức năng thận); 
• Sự cần thiết phải tiếp tục hoặc thay đổi phương pháp điều trị.

Không nên tự ý mua và sử dụng Piracetam trong thời gian dài với mục đích phòng ngừa suy giảm trí nhớ hoặc cải thiện trí nhớ, khả năng học tập hay hiệu suất làm việc ở người khỏe mạnh, vì chưa có đủ bằng chứng chứng minh hiệu quả của thuốc trong các trường hợp này. Thuốc chỉ nên được sử dụng đúng chỉ định và theo hướng dẫn của bác sĩ. 

8. Câu hỏi thường gặp về piracetam

Piracetam có phải là thuốc bổ não không?

Piracetam thường được nhiều người gọi là “thuốc bổ não”, tuy nhiên đây không phải là thuốc bổ mà là thuốc hướng thần kinh (nootropic), tác động chức năng của hệ thần kinh trung ương. Thuốc chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định phù hợp, không nên xem như sản phẩm bổ sung có thể dùng tùy ý.

Uống Piracetam có gây nghiện không?

Piracetam không phải là thuốc gây nghiện và không gây lệ thuộc về thể chất hoặc tâm lý theo cơ chế của các thuốc gây nghiện. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài hoặc dùng ngoài chỉ định, vì việc lạm dụng thuốc khi không có chỉ định phù hợp không mang lại lợi ích đã được chứng minh và có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn. Piracetam chỉ nên được sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Có thể tự mua Piracetam về uống không?

Không nên tự ý mua và sử dụng Piracetam khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Thuốc chỉ được sử dụng trong một số chỉ định cụ thể và không phù hợp để tự điều trị các triệu chứng như suy giảm trí nhớ, chóng mặt hoặc giảm khả năng tập trung khi chưa xác định nguyên nhân. Việc thăm khám giúp xác định đúng bệnh lý, đánh giá chỉ định dùng thuốc và lựa chọn phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả hơn. 

Quên uống một liều Piracetam thì phải làm sao?

Nếu quên một liều, người bệnh nên dùng ngay khi nhớ ra nếu chưa gần thời điểm dùng liều tiếp theo. Không nên tự ý uống gấp đôi liều để bù lại nếu đã gần đến thời gian uống liều kế tiếp.

Thăm khám chuyên khoa giúp xác định đúng chỉ định và sử dụng Piracetam an toàn, hiệu quả. 

Piracetam là thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương, được chỉ định trong một số bệnh lý và tình trạng cụ thể, như điều trị rung giật cơ có nguồn gốc vỏ não, chóng mặt hoặc một số rối loạn nhận thức ở từng đối tượng người bệnh. Tuy nhiên, đây không phải là thuốc bổ não dùng tùy ý và không nên tự ý sử dụng khi chưa có đánh giá chuyên môn. Để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị, người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian dùng thuốc.

Nếu có nhu cầu thăm khám hoặc tư vấn về sử dụng Piracetam và các vấn đề thần kinh, người bệnh có thể đến Hệ thống Y tế MEDLATEC để được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa hỗ trợ và chẩn đoán chính xác, giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Quý khách có thể đặt lịch trước qua hotline 1900 56 56 56.