1. Giải đáp: Quá kích buồng trứng là gì?

Hội chứng quá kích buồng trứng (Ovarian Hyperstimulation Syndrome - OHSS) là một biến chứng y khoa xảy ra khi buồng trứng có đáp ứng quá mức đối với các loại thuốc kích thích buồng trứng được sử dụng trong điều trị hỗ trợ sinh sản. Đặc biệt, biến chứng này có thể xuất hiện sau khi tiêm hormone Human Chorionic Gonadotropin (hCG) để kích thích nang noãn trưởng thành.

Nhiều cặp đôi cảm thấy lo lắng và thắc mắc quá kích buồng trứng là gì, có nguy hiểm không khi thực hiện phương pháp hỗ trợ sinh sản

Về mặt cơ chế sinh bệnh, sự gia tăng đột ngột của các hormone nội tiết khiến các mạch máu tại buồng trứng bị kích ứng mạnh, giải phóng ra các chất vận mạch. Các chất này làm tăng tính thấm của thành mạch, dẫn đến hiện tượng dịch huyết tương bị rò rỉ từ lòng mạch máu ra các khoang trống trong cơ thể như khoang màng bụng, màng phổi hoặc màng tim. 

Hệ quả là buồng trứng tăng kích thước bất thường, kèm theo tình trạng tích tụ dịch trong ổ bụng gây chướng bụng, đau tức. Đồng thời, sự thất thoát dịch khỏi hệ tuần hoàn có thể làm giảm thể tích tuần hoàn, gây rối loạn điện giải và ảnh hưởng đến chức năng của nhiều cơ quan trong cơ thể.

2. Các cấp độ triệu chứng của hội chứng quá kích buồng trứng

Quá kích buồng trứng không xuất hiện đột ngột ở mức nguy hiểm ngay mà diễn tiến qua các cấp độ lâm sàng từ nhẹ đến nặng.

2.1. Mức độ nhẹ của quá kích buồng trứng

Đây là phản ứng phổ biến và ít nguy hiểm nhất. Sau khi sử dụng thuốc kích trứng có thể có biểu hiện chướng bụng nhẹ, đầy hơi, cảm giác nặng hoặc đau lâm râm ở vùng bụng dưới. Một số trường hợp có thể kèm theo buồn nôn nhẹ nhưng cân nặng không tăng đáng kể và các triệu chứng thường tự cải thiện sau một thời gian ngắn.

Hội chứng quá kích buồng trứng mức độ nhẹ thường chỉ gây chướng bụng

2.2. Mức độ trung bình

Các triệu chứng ở mức độ nhẹ bắt đầu rõ rệt hơn. Tình trạng đau bụng và buồn nôn, tiêu chảy trở nên rõ rệt hơn gây cảm giác mệt mỏi. Bụng chướng to thấy rõ do dịch bắt đầu tích tụ trong ổ bụng. Khi siêu âm, bác sĩ sẽ thấy kích thước buồng trứng tăng lên từ 5cm đến 12cm.

2.3. Mức độ nặng và nguy hiểm tính mạng

Đây là tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng cần được can thiệp y tế sớm:

• Tăng cân quá nhanh: Cân nặng tăng nhanh chóng (hơn 1kg đến 2kg chỉ trong vòng 24 giờ) do lượng dịch ứ đọng lớn.
• Khó thở, thở dốc: Dịch tràn nhiều lên khoang màng phổi, màng tim gây ép chặt lồng ngực gây cảm giác khó thở khi nằm.
• Thiểu niệu hoặc vô niệu: Đi tiểu rất ít hoặc không thể đi tiểu do máu bị cô đặc, giảm lưu lượng máu đến thận gây suy chức năng thận cấp tính.
• Biến chứng nguy hiểm: Nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch phổi, mạch não; xoắn buồng trứng hoặc vỡ nang buồng trứng gây xuất huyết nội tạng dữ dội.

Chị em cần đến viện ngay nếp gặp biến chứng nặng của hội chứng quá kích buồng trứng

3. Liệu quá kích buồng trứng bao lâu thì hết và có khỏi hoàn toàn hay không?

Trên thực tế, phần lớn các trường hợp quá kích buồng trứng đều có thể hồi phục hoàn toàn nếu được theo dõi và xử trí đúng cách. Thời gian hồi phục sẽ khác nhau tùy thuộc vào mức độ quá kích và việc người phụ nữ có mang thai trong chu kỳ điều trị hay không. Có 2 trường hợp có thể xảy ra:

• Trường hợp không mang thai (Chuyển phôi thất bại hoặc chủ động không chuyển phôi tươi): Hội chứng quá kích buồng trứng thường có xu hướng tự thuyên giảm và biến mất hoàn toàn sau khoảng 1 đến 2 tuần. Cơ chế là do nồng độ hormone hCG từ mũi tiêm kích rụng trứng đã đào thải hết ra ngoài và cơ thể bắt đầu bước vào một chu kỳ kinh nguyệt mới, đưa buồng trứng trở lại kích thước ban đầu.
• Trường hợp mang thai thành công (Chuyển phôi tươi và phôi làm tổ): Khi phôi thai bám chắc vào tử cung, cơ thể người mẹ sẽ tự động sản sinh ra hormone hCG tự nhiên với nồng độ tăng gấp đôi sau mỗi 48 giờ. Lượng hCG nội sinh này sẽ liên tục kích thích các nang noãn cũ, khiến tình trạng quá kích kéo dài hơn (từ vài tuần đến vài tháng) và diễn tiến phức tạp, nặng nề hơn. Lúc này, chị em cần được bác sĩ theo dõi sát sao. 

4. Phác đồ xử lý và hướng dẫn chăm sóc chuẩn y khoa

Tùy thuộc vào cấp độ của hội chứng, bác sĩ sẽ chỉ định các phác đồ điều trị và hướng dẫn chăm sóc chuyên biệt cho từng trường hợp sau khi thăm khám: 

4.1. Đối với thể nhẹ và trung bình (Theo dõi tại nhà)

Chị em có thể tự chăm sóc tại nhà dưới sự hướng dẫn của bác sĩ:

• Bổ sung nước và điện giải: Uống nhiều nước ấm, đặc biệt ưu tiên các loại nước giàu chất điện giải (oresol), nước trái cây hoặc nước canh để bù lại lượng dịch bị thoát ra khỏi lòng mạch.
• Chế độ ăn giàu đạm: Tăng cường ăn các thực phẩm giàu protein như lòng trắng trứng, thịt nạc, cá,... Đạm giúp tăng áp lực keo trong máu, từ đó kéo lượng dịch đang tràn ở ổ bụng ngược trở lại vào lòng mạch máu.
• Theo dõi các chỉ số: Hàng ngày chị em cần cân cân nặng, đo vòng bụng tại một vị trí cố định và ghi lại lượng nước tiểu đào thải ra để báo cho bác sĩ.
• Nghỉ ngơi: Chị em cần nghỉ ngơi, tránh vận động mạnh, không chạy nhảy hay quan hệ tình dục vì lúc này buồng trứng đang to và rất dễ bị xoắn hoặc vỡ.

Mỗi cấp độ của hội chứng thì sẽ có một phác đồ can thiệp y tế khác nhau

4.2. Đối với thể nặng (Can thiệp khẩn cấp tại bệnh viện)

Với trường hợp nhập viện, việc điều trị có thể gồm:

• Truyền dịch và các dung dịch cao phân tử: Bác sĩ có thể truyền dịch hoặc sử dụng các dung dịch cao phân tử nhằm duy trì thể tích tuần hoàn, cân bằng dịch trong cơ thể và hạn chế tình trạng dịch tiếp tục thoát ra khỏi lòng mạch. 
• Chọc hút dịch ổ bụng: Thông qua siêu âm, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật chọc hút bớt dịch trong màng bụng ra ngoài để giảm áp lực, giúp bệnh nhân giảm chướng bụng và dễ thở hơn.
• Dùng thuốc chống đông: Một số trường hợp có nguy cơ cao hình thành huyết khối sẽ được chỉ định thuốc chống đông liều dự phòng nhằm giảm nguy cơ xuất hiện các cục máu đông gây tắc mạch nguy hiểm. 

5. Các biện pháp phòng ngừa hội chứng quá kích buồng trứng là gì

Hiện nay, tỷ lệ gặp biến chứng quá kích buồng trứng nặng đã giảm đi đáng kể nhờ các chiến lược phòng ngừa chủ động từ sớm, cụ thể:

• Cá nhân hóa phác đồ kích trứng: Bác sĩ sẽ dựa vào chỉ số AMH và số lượng nang thứ cấp trên siêu âm để xây dựng phác đồ kích trứng phù hợp với từng bệnh nhân. Việc điều chỉnh liều lượng thuốc giúp hạn chế tình trạng buồng trứng đáp ứng quá mức, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao như hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). 
• Thay đổi thuốc kích rụng trứng: Thay vì dùng hCG truyền thống, bác sĩ có thể thay thế bằng các loại thuốc đồng vận GnRH (GnRH agonist) để làm giảm tối đa sự kích ứng lên hệ thống mạch máu buồng trứng.
• Chiến lược trữ phôi toàn bộ (Freeze-all): Cách này giúp phòng ngừa hội chứng quá kích buồng trứng hiệu quả Sau khi chọc hút trứng và tạo phôi, toàn bộ phôi sẽ được đem đi trữ đông. Bác sĩ sẽ không tiến hành chuyển phôi tươi mà để cơ thể người mẹ nghỉ ngơi, qua một chu kỳ kinh nguyệt mới khi buồng trứng phục hồi hoàn toàn mới tiến hành chuyển phôi. Việc này chặn đứng nguy cơ hCG thai kỳ làm trầm trọng thêm hội chứng quá kích.

Chị em nên lựa chọn những cơ sở y tế uy tín thực hiện để đảm bảo an toàn và được hỗ trợ tận tình

Như vậy, bài viết chia sẻ thông tin chi tiết quá kích buồng trứng là gì, các mức độ, giải pháp y tế hiện nay. Đây là một biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra khi thực hiện các phương pháp hỗ trợ sinh sản nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát, xử lý và phòng ngừa an toàn nếu người bệnh lựa chọn đúng cơ sở y tế chất lượng, bác sĩ có chuyên môn cao với trang thiết bị hiện đại. Một địa chỉ y tế đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này là chuyên khoa Sản phụ khoa thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám tại MEDLATEC, Quý khách có thể liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ 24/7.