1. Trứng sán lá gan lớn là gì? Quy trình tồn tại và phát triển

Trứng sán lá gan lớn là dạng sinh sản của ký sinh trùng Fasciola (thường gặp nhất là Fasciola hepatica và Fasciola gigantica). Trứng được sán trưởng thành đẻ ra trong đường mật của người hoặc động vật. Trứng này sẽ theo đường dịch mật đi xuống ruột sau đó ra ngoài qua phân.

Trứng sán lá gan lớn có hình bầu dục, vỏ mỏng, thường có nắp ở một đầu. Khi ra ngoài môi trường, nếu gặp điều kiện thuận lợi như nước sạch, độ ẩm cao, trứng sẽ tiếp tục phát triển như sau:

• Nở ra ấu trùng lông (miracidium).
• Xâm nhập vào vật chủ trung gian là ốc nước ngọt.
• Phát triển thành nhiều dạng ấu trùng khác.
• Bám vào rau thủy sinh dưới dạng nang trùng (metacercaria).

Hình ảnh trứng sán lá gan lớn

2. Bệnh sán lá gan lớn và con đường lây nhiễm

Bệnh sán lá gan lớn ở người xuất phát từ sự lây nhiễm trứng sán lá gan lớn qua những con đường khác nhau. 

2.1. Bệnh sán lá gan lớn là gì?

Bệnh sán lá gan lớn là tình trạng lây nhiễm ký sinh trùng sán lá gan sống ký sinh trong gan và đường mật của con người. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, ấu trùng sán sẽ di chuyển qua thành ruột để đến gan. Tại đây, ấu trùng làm tổn thương mô gan và tiếp tục phát triển thành sán trưởng thành tại đường mật. Quá trình này khiến cho đường mật bị viêm. 

Nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách ngay tại thời điểm phát hiện, bệnh có thể khỏi. Tuy nhiên, nếu kéo dài, bệnh có thể gây ra nhiều hậu quả đáng lo ngại như: tổn thương gan trong thời gian dài, viêm mật, tắc mật, nhiễm trùng đường mật,...

2.2. Con đường lây nhiễm bệnh sán lá gan lớn từ trứng sán

Nhiều người nhầm tưởng ăn phải trứng sán lá gan lớn sẽ bị bệnh ngay. Tuy nhiên, trứng cần phát triển qua nhiều giai đoạn mới có thể lây nhiễm. Con đường lây nhiễm trứng lá gan lớn phổ biến gồm:

2.2.1. Ăn rau sống có nang trùng từ môi trường nước

Rau thủy sinh trồng ở ao hồ, ruộng nước như rau muống nước, rau ngổ, cải xoong, rau cần nước,... có thể bị nhiễm ấu trùng sán. Nếu không rửa kỹ hoặc nấu không chín thì nguy cơ nhiễm trứng sán lá gan tương đối cao.

2.2.2. Uống nước chưa đun sôi

Nguồn nước ao hồ hoặc nước giếng nhiễm bẩn có thể chứa nang trùng. Nếu uống nước trực tiếp hoặc sử dụng nước chưa xử lý trong sinh hoạt hàng ngày có thể lây nhiễm mầm bệnh.

2.2.3. Ăn gan động vật tái, sống

Tuy đây là trường hợp hiếm gặp nhưng thực tế vẫn có những người lây nhiễm trứng sán lá gan lớn do ăn gan trâu, bò chưa nấu chín. So với ăn rau sống thì con đường lây nhiễm này ít phổ biến hơn.

Hình ảnh mô phỏng cách thức phát triển của sán và con đường lây nhiễm bệnh sán lá gan lớn (nguồn CDC)

3. Triệu chứng bệnh sán lá gan lớn dễ gặp

Bệnh sán lá gan lớn có triệu chứng rất đa dạng. Có những người bị nặng với biểu hiện đau gan trong thời gian dài, nhưng cũng có người gần như không có triệu chứng rõ ràng.

3.1. Triệu chứng giai đoạn sớm 

Giai đoạn đầu, ấu trùng di chuyển trong gan gây tổn thương mô gan nên người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng:

• Sốt nhẹ trong thời gian dài nhưng không rõ nguyên nhân.
• Đau tức ở vùng hạ sườn phải.
• Chán ăn, ăn kém, mệt mỏi.
• Nổi mề đay, ngứa da.
• Rối loạn tiêu hóa, đầy bụng.

3.2. Triệu chứng ở giai đoạn muộn 

Khi sán đã trưởng thành và sống trong đường mật, các triệu chứng sau rất dễ xuất hiện:

• Đau vùng gan trong thời gian dài.
• Vàng da, vàng mắt.
• Buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy thất thường.
• Sụt cân, suy nhược cơ thể.
• Gan to, đau khi ấn vào.

4. Có thể phát hiện trứng sán lá gan lớn bằng xét nghiệm nào?

Việc phát hiện sự tồn tại của trứng sán lá gan lớn trong mẫu bệnh phẩm xét nghiệm chính là bằng chứng giúp bác sĩ có căn cứ khẳng định người bệnh đang nhiễm sán lá gan. Tuy nhiên, không phải lúc nào xét nghiệm phân cũng tìm thấy trứng, vì giai đoạn đầu sán chưa trưởng thành nên chưa đẻ trứng, trứng sán không thải ra liên tục và nếu số lượng sán ít sẽ rất khó phát hiện trứng.

Để kết luận bệnh nhân bị nhiễm sán lá gan lớn, bác sĩ cần kết hợp kết quả của nhiều loại xét nghiệm như: 

4.1. Xét nghiệm phân

Đây là xét nghiệm được ưu tiên hàng đầu khi cần xác định trứng sán lá gan lớn trong cơ thể. Tuy nhiên, hạn chế của xét nghiệm này là:

• Độ nhạy thấp nếu lấy mẫu xét nghiệm ở giai đoạn sớm.
• Nếu trứng thải ra ít rất dễ gây kết quả âm tính giả.
• Cần lấy mẫu nhiều lần mới tăng khả năng phát hiện chính xác.

Tuy nhiên, nếu xét nghiệm phân tìm thấy trứng, khả năng cao người bệnh đang nhiễm sán - đặc biệt khi kết quả này đi kèm với triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh dương tính. Trong một số trường hợp hiếm, trứng sán có thể xuất hiện tạm thời trong phân sau khi ăn gan động vật nhiễm sán mà không gây bệnh thật sự, nên bác sĩ sẽ kết hợp nhiều yếu tố để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Xét nghiệm phân giúp tìm ra sự hiện diện của trứng sán lá gan lớn

4.2. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu có thể tìm thấy kháng thể chống lại sán lá gan lớn. Phương pháp này hữu ích trong giai đoạn sớm khi sán chưa đẻ trứng và có độ nhạy cao hơn so với xét nghiệm phân. 

Tuy nhiên, sau khi điều trị khỏi, kháng thể trong máu vẫn có thể tồn tại thêm một thời gian. Vì vậy, kết quả dương tính chưa chắc đồng nghĩa với việc người bệnh vẫn còn sán sống trong cơ thể. Bác sĩ thường sẽ kết hợp thêm triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm khác để đánh giá chính xác tình trạng bệnh.

Ngoài xét nghiệm kháng thể, xét nghiệm công thức máu thường quy cũng có giá trị gợi ý quan trọng: phần lớn bệnh nhân nhiễm sán lá gan lớn có bạch cầu ái toan tăng cao - đây thường là dấu hiệu cận lâm sàng đầu tiên khiến bác sĩ nghĩ đến nhiễm ký sinh trùng và chỉ định thêm xét nghiệm chuyên biệt.

4.3. Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như: siêu âm, chụp CT-Scanner, chụp MRI khi cần thiết sẽ giúp phát hiện: tổn thương gan, áp xe gan, viêm hoặc giãn đường mật. Thông qua hình ảnh thu được, bác sĩ sẽ chẩn đoán và đánh giá đúng về mức độ tổn thương do sán lá gan lớn gây ra. 

Sự có mặt của trứng sán lá gan lớn hoặc kháng thể chống lại sán là cơ sở để bác sĩ chẩn đoán bệnh lý này. Vì thế, nếu nghi ngờ có triệu chứng nhiễm sán, quý khách hàng có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được tư vấn, hướng dẫn thực hiện xét nghiệm phù hợp nhằm chẩn đoán sớm, có hướng điều trị kịp thời.