Xoắn tinh hoàn nguyên nhân do đâu? Và thời điểm cần cấp cứu

1. Tìm hiểu chi tiết xoắn tinh hoàn nguyên nhân do đâu 

Về bản chất giải phẫu, tinh hoàn nằm bên trong bìu và được cố định nhờ hệ thống dây chằng cùng thừng tinh. Tình trạng xoắn xảy ra khi sự liên kết này bị lỏng lẻo hoặc có sự bất thường trong cấu trúc, khiến tinh hoàn tự do di động và xoay quanh trục thừng tinh.

Xoắn tinh hoàn

Dị tật bẩm sinh "quả lắc chuông" 

Dị tật "quả lắc chuông" là một bất thường giải phẫu bẩm sinh, được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng gây xoắn tinh hoàn, đặc biệt ở trẻ em và nam giới tuổi dậy thì:

• Cơ chế tác động: Bình thường, mặt sau của tinh hoàn được cố định tương đối chắc vào thành bìu nhờ các cấu trúc giải phẫu xung quanh. Tuy nhiên, ở người có dị tật "quả lắc chuông", bao tinh mạc bao phủ tinh hoàn bất thường và bám cao quanh thừng tinh, khiến tinh hoàn không được cố định chắc chắn vào thành sau bìu giống như quả lắc của chiếc đồng hồ.
• Hậu quả: Khi nam giới di chuyển, xoay người hoặc khi các cơ vùng bìu co thắt, tinh hoàn dễ dàng xoay tròn và kéo thừng tinh xoắn lại theo.

Sự phát triển nhanh của tinh hoàn trong giai đoạn dậy thì:

xoắn tinh hoàn thường gặp ở nam giới trong độ tuổi dậy thì, đặc biệt khoảng 12–18 tuổi. Đây là giai đoạn tinh hoàn phát triển nhanh về kích thước và thể tích dưới tác động của sự thay đổi nội tiết tố sinh dục nam.

Tác động của yếu tố thời tiết và nhiệt độ lạnh

Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận số trường hợp xoắn tinh hoàn có xu hướng tăng trong mùa đông hoặc khi nhiệt độ môi trường giảm. Tuy nhiên, mối liên quan này chưa đủ để khẳng định thời tiết lạnh là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh:

• Cơ chế tác động: Khi tiếp xúc với nhiệt độ thấp, cơ bìu và cơ nâng tinh hoàn co lại, khiến tinh hoàn được kéo lên gần cơ thể hơn nhằm hạn chế mất nhiệt. Đây là phản xạ sinh lý bình thường giúp điều hòa nhiệt độ tinh hoàn.
• Hậu quả: Sự co cơ đột ngột khi gặp lạnh có thể góp phần khởi phát tình trạng xoắn ở người có sẵn bất thường giải phẫu, chẳng hạn dị tật "quả lắc chuông". .

Chấn thương hoặc vận động thể thao cường độ cao

Một số trường hợp xoắn tinh hoàn xuất hiện sau khi nam giới vận động thể lực hoặc gặp chấn thương vùng bẹn bìu, chẳng hạn khi chơi bóng đá, võ thuật, đạp xe hoặc tham gia các hoạt động thể thao có va chạm.

 Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình

Nếu trong gia đình có cha hoặc anh em trai từng bị xoắn tinh hoàn, nguy cơ nam giới mắc phải tình trạng này sẽ cao hơn so với bình thường 

2. Triệu chứng lâm sàng giúp nhận biết sớm xoắn tinh hoàn

Xoắn tinh hoàn khiến dòng máu đến nuôi tinh hoàn bị cản trở, có thể dẫn đến tổn thương không hồi phục nếu không được xử trí kịp thời. Việc nhận biết sớm các triệu chứng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn tinh hoàn và hạn chế biến chứng:

Cơn đau dữ dội xuất hiện đột ngột

Bệnh nhân cảm thấy đau nhói, đau dữ dội ở một bên bìu (thường gặp nhất ở tinh hoàn bên trái). Cơn đau thường xuất hiện đột ngột vào nửa đêm hoặc sáng sớm, làm bệnh nhân tỉnh giấc hoặc xuất hiện khi vận động. Cơn đau có thể lan dọc theo thừng tinh lên vùng bẹn, hố chậu cùng bên hoặc vùng hạ vị.

Người bệnh nhận thấy cơn đau dữ dội xuất hiện đột ngột

Bìu sưng to, đỏ gắt và biến dạng vị trí

Bìu bên bị xoắn nhanh chóng sưng to, căng cứng, da bìu chuyển sang màu đỏ gắt hoặc tím thẫm. Do thừng tinh bị xoắn ngắn lại, tinh hoàn bị kéo rút lên cao hơn hẳn so với bên lành và nằm theo tư thế xoay ngang bất thường so với bên còn lại.

Mất phản xạ cơ bìu 

Khi bác sĩ hoặc người bệnh vuốt nhẹ vào phần da mặt trong đùi cùng bên, tinh hoàn bình thường sẽ co rút nhẹ lên trên. Tuy nhiên, ở bệnh nhân bị xoắn tinh hoàn, phản xạ này hoàn toàn mất đi.

Triệu chứng toàn thân đi kèm

Người bệnh thường cảm thấy buồn nôn, nôn mửa dữ dội do phản xạ đau thần kinh thực vật. Một số trường hợp có thể đi kèm vã mồ hôi lạnh, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc sốt nhẹ do phản ứng hoại tử mô.

3. Mức độ nguy hiểm và biến chứng nếu không điều trị xoắn tinh hoàn kịp thời

Thời gian từ khi khởi phát triệu chứng đến khi được can thiệp là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng bảo tồn tinh hoàn:

"Cột mốc thời vàng" trong cấp cứu tháo xoắn. Khả năng bảo tồn tinh hoàn giảm dần theo thời gian nếu tình trạng thiếu máu không được giải quyết. Có thể tham khảo các mốc thời gian sau:

• Trong 6 giờ đầu: Khả năng bảo tồn tinh hoàn thường rất cao nếu được tháo xoắn kịp thời (khoảng 90 - 100%)
• Từ 6 đến 12 giờ: Nguy cơ tổn thương mô tinh hoàn tăng lên, khả năng bảo tồn giảm đáng kể khoảng 50%.
• Từ 12 đến 24 giờ: Nguy cơ hoại tử tinh hoàn cao, khả năng bảo tồn thấp hơn nhiều so với giai đoạn sớm khoảng 10 - 20%.
• Sau 24 giờ: Nguy cơ tổn thương không hồi phục và hoại tử tinh hoàn rất cao. Tuy nhiên, vẫn cần thăm khám và đánh giá khả năng bảo tồn thay vì mặc định phải cắt bỏ tinh hoàn.

Nguy cơ vô sinh và suy giảm sinh lý nam

• Suy giảm khả năng sinh sản: Tình trạng thiếu máu kéo dài có thể gây tổn thương mô tinh hoàn. Ngay cả khi được tháo xoắn và bảo tồn, tinh hoàn vẫn có nguy cơ teo nhỏ hoặc suy giảm chức năng sinh tinh về sau. Nếu tinh hoàn còn lại cũng có bất thường, nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng thụ thai tự nhiên sẽ cao hơn.

• Rối loạn sản xuất testosterone: Khi chỉ mất một bên tinh hoàn, bên còn lại thường có khả năng bù trừ và duy trì nồng độ testosterone phù hợp. Tuy nhiên, nếu chức năng tinh hoàn còn lại không đảm bảo, người bệnh có thể gặp tình trạng thiếu hụt hormone sinh dục nam, ảnh hưởng đến ham muốn tình dục, khả năng cương dương và sức khỏe tổng thể.

• Nguy cơ hình thành kháng thể kháng tinh trùng: Tổn thương hàng rào máu - tinh hoàn có thể tạo điều kiện hình thành kháng thể kháng tinh trùng ở một số trường hợp. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định hiện tượng này chắc chắn xảy ra sau xoắn tinh hoàn hoặc gây vô sinh.

Tổn thương tâm lý sau khi mất một bên tinh hoàn 

Việc phải cắt bỏ một bên tinh hoàn do xoắn tinh hoàn có thể gây ảnh hưởng đến tâm lý, đặc biệt ở thanh thiếu niên và nam giới trẻ tuổi. Người bệnh có thể cảm thấy mặc cảm về ngoại hình, lo lắng về sự nam tính, khả năng sinh sản hoặc chức năng tình dục trong tương lai. 

4. Phương pháp chẩn đoán và xử trí y khoa cấp cứu xoắn tinh hoàn

Xoắn tinh hoàn là tình trạng cấp cứu ngoại khoa. Khi nghi ngờ mắc bệnh, bác sĩ cần nhanh chóng đánh giá triệu chứng, thăm khám lâm sàng và cân nhắc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh để đưa ra quyết định xử trí kịp thời. Không nên trì hoãn can thiệp cần thiết chỉ để chờ hoàn tất các xét nghiệm:

Kỹ thuật chẩn đoán y khoa

• Thăm khám lâm sàng khẩn cấp: Bác sĩ đánh giá thời điểm khởi phát và tính chất cơn đau, tình trạng sưng nề bìu, vị trí và trục của tinh hoàn. Tinh hoàn bị xoắn có thể nằm cao hơn bình thường hoặc ở tư thế nằm ngang. Bác sĩ cũng kiểm tra phản xạ cơ nâng tinh hoàn (cremasteric reflex). Tình trạng giảm hoặc mất phản xạ này có thể gợi ý xoắn tinh hoàn.
• Siêu âm Doppler màu mạch máu bẹn bìu: Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường được sử dụng khi nghi ngờ xoắn tinh hoàn. Kỹ thuật này giúp đánh giá dòng máu tưới máu tinh hoàn, so sánh hai bên và khảo sát các dấu hiệu bất thường tại thừng tinh, chẳng hạn dấu hiệu xoắn vặn thừng tinh. Tình trạng giảm hoặc mất dòng máu trong tinh hoàn là dấu hiệu gợi ý quan trọng
• Khi biểu hiện lâm sàng rất gợi ý xoắn tinh hoàn, bác sĩ cần hội chẩn ngoại khoa và quyết định phẫu thuật thăm dò kịp thời, không để việc chờ siêu âm hoặc các xét nghiệm khác làm chậm quá trình xử trí.

 Phác đồ điều trị ngoại khoa cấp cứu

• Xoắn tinh hoàn cần được phẫu thuật cấp cứu nhằm giải phóng thừng tinh, khôi phục tuần hoàn máu và bảo tồn chức năng tinh hoàn.
• Phẫu thuật mổ tháo xoắn và cố định tinh hoàn: Đây là phương pháp điều trị chính. Bác sĩ tiến hành rạch da bìu, bộc lộ tinh hoàn và thừng tinh, sau đó tháo xoắn để khôi phục tuần hoàn máu. Tinh hoàn được đánh giá khả năng hồi phục thông qua màu sắc, độ tưới máu và các dấu hiệu lâm sàng khác sau khi tháo xoắn và thực hiện các biện pháp hỗ trợ cần thiết.
• Trường hợp tinh hoàn có khả năng hồi phục: Bác sĩ tiến hành cố định tinh hoàn bị xoắn vào bìu và thường cố định cả tinh hoàn bên đối diện nhằm phòng ngừa xoắn tái phát hoặc xảy ra ở bên còn lại.
• Trường hợp tinh hoàn không còn khả năng sống: Nếu tinh hoàn bị hoại tử không hồi phục sau đánh giá trong phẫu thuật, bác sĩ có thể chỉ định cắt bỏ tinh hoàn tổn thương, đồng thời cố định tinh hoàn bên đối diện để giảm nguy cơ xoắn về sau.

Xoắn tinh hoàn cần được phẫu thuật cấp cứu kịp thời

5. Các biện pháp hỗ trợ và phòng ngừa nguy cơ xoắn tinh hoàn

Mặc dù các xoắn tinh hoàn nguyên nhân xuất phát nhiều từ yếu tố giải phẫu bẩm sinh, tuy nhiên, chủ động trang bị kiến thức, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và thăm khám kịp thời có thể giúp hạn chế nguy cơ tổn thương tinh hoàn kéo dài:

• Giáo dục kiến thức sức khỏe giới tính cho trẻ dậy thì: Hướng dẫn trẻ nam nhận biết các dấu hiệu bất thường ở vùng bẹn bìu, đặc biệt là cơn đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội. Khuyến khích trẻ chia sẻ với người lớn và đi khám ngay khi có triệu chứng, không vì tâm lý e ngại mà giấu bệnh.
• Sử dụng trang phục bảo hộ khi vận động: Khi tham gia các môn thể thao đối kháng hoặc vận động mạnh, nên mặc quần lót thể thao ôm vừa vặn để cố định vùng bìu, hạn chế sự lắc lư quá mức của tinh hoàn.
• Giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh: Tránh tắm nước quá lạnh hoặc để vùng hạ bộ bị nhiễm lạnh đột ngột.
• Đến ngay bệnh viện có chuyên khoa Nam khoa khi bị đau bìu: Tuyệt đối không tự ý chườm nóng, chườm đá hay uống thuốc giảm đau tại nhà vì sẽ làm mất đi "thời gian vàng" cấp cứu.

Xoắn tinh hoàn là tình trạng cấp cứu nam khoa, cần được thăm khám ngay khi xuất hiện đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội hoặc sưng bìu. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay, không chờ triệu chứng tự thuyên giảm. Hệ thống Y tế MEDLATEC sẵn sàng hỗ trợ tư vấn và chăm sóc sức khỏe nam khoa. Quý khách có thể liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được hướng dẫn và hỗ trợ đặt lịch khám.