Isofluran

Isofluran được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Khởi mê (gây mê ban đầu) cho bệnh nhân trước phẫu thuật.
• Duy trì trạng thái mê trong suốt quá trình phẫu thuật, thường phối hợp với oxy hoặc hỗn hợp oxy - nitơ oxyd.
• Có thể phối hợp thêm các thuốc giãn cơ khi cần giãn cơ sâu hơn cho các phẫu thuật vùng bụng.

Hiện chưa có đủ dữ liệu để khẳng định hiệu quả và độ an toàn của Isofluran trong gây mê sản khoa, do đó việc sử dụng cho mục đích này cần hết sức thận trọng và do bác sĩ gây mê quyết định.

Isofluran chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế đã được đào tạo về gây mê hồi sức, tại cơ sở có đầy đủ phương tiện kiểm soát đường thở, hỗ trợ hô hấp và hồi sức tuần hoàn. Thuốc được đưa vào cơ thể qua đường hít, sử dụng bình bốc hơi chuyên dụng dành riêng cho Isofluran để kiểm soát chính xác nồng độ khí mê.

Liều khởi mê

Nồng độ hít vào khoảng 1,5% đến 3% Isofluran thường tạo được mức mê phẫu thuật trong vòng 7 đến 10 phút. Isofluran có mùi hăng nhẹ nên nếu tăng nồng độ quá nhanh có thể gây ho, nín thở hoặc co thắt thanh quản; để hạn chế tình trạng này, bác sĩ có thể phối hợp một liều thuốc mê tĩnh mạch tác dụng cực ngắn trước khi khởi mê bằng đường hô hấp.

Liều duy trì

Mức mê phẫu thuật có thể được duy trì với nồng độ 1% đến 2,5% Isofluran khi phối hợp cùng nitơ oxyd. Nếu chỉ dùng Isofluran với oxy đơn thuần (không phối hợp nitơ oxyd), có thể cần thêm 0,5% đến 1% nồng độ.

Liều theo độ tuổi (nồng độ phế nang tối thiểu - MAC)

Nồng độ phế nang tối thiểu (MAC) của Isofluran giảm dần theo tuổi, ngoại trừ ở trẻ sơ sinh non tháng. Một số mốc tham khảo (trong 100% oxy):

• Trẻ sơ sinh non tháng dưới 32 tuần thai: khoảng 1,28%.
• Trẻ 1-6 tháng tuổi: khoảng 1,87% (mức cao nhất theo độ tuổi).
• Người trưởng thành 19-30 tuổi: khoảng 1,28%.
• Người 31-55 tuổi: khoảng 1,15%.
• Người cao tuổi 55-83 tuổi: khoảng 1,05%.

Liều khởi mê và duy trì mê bằng Isofluran luôn phải được cá thể hóa, điều chỉnh theo độ tuổi và tình trạng lâm sàng của từng người bệnh, dưới sự theo dõi liên tục về điện tâm đồ, huyết áp, độ bão hòa oxy và CO2 cuối thì thở ra.

Quên liều và quá liều

Do Isofluran chỉ được sử dụng trong môi trường y tế, dưới sự kiểm soát trực tiếp và liên tục của bác sĩ gây mê, khái niệm "quên liều" như với thuốc uống hằng ngày không áp dụng cho hoạt chất này.

Về quá liều, biểu hiện có thể gặp là mê sâu hơn dự kiến, ức chế tim mạch và/hoặc ức chế hô hấp ở bệnh nhân tự thở, hoặc ức chế tim ở bệnh nhân thở máy (khi đó tình trạng tăng CO2 máu và thiếu oxy máu có thể chỉ xuất hiện muộn). Khi nghi ngờ quá liều, cần ngừng thuốc ngay, đảm bảo đường thở thông thoáng, hỗ trợ hoặc kiểm soát hô hấp bằng oxy nguyên chất, đồng thời theo dõi sát chức năng tim mạch và xử trí các dấu hiệu giảm tưới máu cơ quan đích.

Isofluran chống chỉ định trong các trường hợp sau, đây là những thông tin quan trọng cần tuân thủ nghiêm ngặt:

• Người bệnh thuộc nhóm chống chỉ định chung với gây mê toàn thân.
• Người có tiền sử mẫn cảm với Isofluran hoặc với các thuốc mê halogen hóa khác.
• Người có yếu tố di truyền được biết hoặc nghi ngờ dễ mắc hội chứng tăng thân nhiệt ác tính (malignant hyperthermia).
• Người có tiền sử viêm gan được xác định do một thuốc mê halogen hóa, hoặc có tiền sử rối loạn chức năng gan mức độ trung bình đến nặng không rõ nguyên nhân (ví dụ vàng da kèm sốt và/hoặc tăng bạch cầu ái toan) sau khi gây mê bằng Isofluran hoặc các thuốc mê halogen hóa khác.

Tác dụng phụ thường gặp (tỷ lệ từ 5% trở lên)

• Kích động (thường gặp nhất trong giai đoạn khởi mê).
• Ho, nín thở, co thắt thanh quản trong giai đoạn khởi mê.
• Buồn nôn, nôn trong giai đoạn hồi tỉnh.
• Rét run/ớn lạnh.
• Mê sảng.

Tác dụng phụ ít gặp hơn (tỷ lệ 1-5%)

• Cử động bất thường trong lúc duy trì mê.
• Rối loạn nhịp tim dạng thất, nút hoặc nhĩ trong lúc khởi mê hoặc duy trì mê.
• Rối loạn nhịp tim sau phẫu thuật.

Tác dụng phụ hiếm gặp (tỷ lệ dưới 1%)

• Thay đổi tâm trạng, ác mộng.
• Co giật, biến đổi dạng co giật trên điện não đồ.
• Tụt huyết áp hoặc tăng huyết áp sau phẫu thuật.
• Tăng tiết dịch đường hô hấp, nôn ói, buồn nôn khan, vã mồ hôi.

Tác dụng phụ nghiêm trọng cần lưu ý đặc biệt

• Tăng thân nhiệt ác tính - một phản ứng chuyển hóa cấp tính có thể đe dọa tính mạng.
• Tổn thương gan: từ viêm gan nhẹ đến hoại tử gan, suy gan (hiếm gặp nhưng đã được ghi nhận).
• Phản ứng quá mẫn, bao gồm sốc phản vệ.
• Kéo dài khoảng QT, hiếm khi dẫn đến xoắn đỉnh (torsade de pointes).
• Tăng kali máu chu phẫu, đặc biệt ở người có bệnh lý thần kinh cơ tiềm ẩn như loạn dưỡng cơ Duchenne.
• Tiêu cơ vân, suy thận cấp (đã được ghi nhận sau gây mê bằng Isofluran, có thể liên quan đến Tụt huyết áp).

Phụ nữ mang thai

Chưa có nghiên cứu đầy đủ và được kiểm soát chặt chẽ trên người mang thai. Trên động vật, Isofluran ở nồng độ cao đã cho thấy độc tính với phôi thai (tăng tỷ lệ mất thai sau làm tổ). Ngoài ra, việc gây mê kéo dài bằng các thuốc tác động lên thụ thể NMDA hoặc GABA trong giai đoạn phát triển não bộ có thể làm tăng quá trình chết theo chương trình của tế bào thần kinh ở thai nhi. Do đó, chỉ nên dùng Isofluran cho phụ nữ mang thai khi thực sự cần thiết và dưới sự cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ của bác sĩ.

Phụ nữ cho con bú

Hiện chưa có đủ dữ liệu về sự bài tiết của Isofluran qua sữa mẹ. Bác sĩ cần cân nhắc thận trọng giữa lợi ích và nguy cơ tiềm ẩn trước khi chỉ định gây mê bằng Isofluran cho người đang cho con bú.

Trẻ em

Trong quá trình khởi mê, tiết nước bọt và dịch tiết khí phế quản có thể tăng lên ở trẻ em, làm tăng nguy cơ co thắt thanh quản. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy việc gây mê kéo dài trên 3 giờ bằng các thuốc tác động lên GABA/NMDA (bao gồm Isofluran) trong giai đoạn não bộ phát triển nhanh có thể liên quan đến tổn thương tế bào thần kinh và ảnh hưởng lâu dài đến khả năng học tập, ghi nhớ. Cửa sổ nguy cơ này được cho là tương ứng với giai đoạn từ ba tháng cuối thai kỳ đến khoảng 3 tuổi ở người. Vì vậy, với các thủ thuật không cấp thiết ở trẻ dưới 3 tuổi, cần cân nhắc kỹ thời điểm và thời gian gây mê.

Người cao tuổi

Nồng độ phế nang tối thiểu của Isofluran giảm dần theo tuổi, do đó liều dùng cần được điều chỉnh giảm tương ứng để tránh mê quá sâu.

Người suy gan

Cần thận trọng khi sử dụng Isofluran ở người có bệnh lý gan sẵn có hoặc đang dùng thuốc có khả năng gây độc cho gan. Việc gây mê lặp lại bằng các thuốc mê halogen hóa trong thời gian ngắn, đặc biệt ở người có tiền sử bệnh gan, có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan.

Người bệnh tim mạch

Isofluran gây giãn mạch vành phụ thuộc liều và có thể chuyển hướng dòng máu ra khỏi vùng cơ tim phụ thuộc tuần hoàn bàng hệ ("hiện tượng đánh cắp mạch vành"). Ở người có bệnh mạch vành, người giảm thể tích tuần hoàn, tụt huyết áp hoặc có huyết động không ổn định, cần theo dõi sát các chỉ số tim mạch trong suốt quá trình gây mê.

Isofluran có nhiều tương tác quan trọng cần được bác sĩ gây mê cân nhắc kỹ trước và trong khi sử dụng:

Ngoài tương tác thuốc, Isofluran còn có thể phản ứng với chất hấp thu CO2 đã bị khô (ví dụ vôi soda, vôi bari hydroxyd để lâu ngày, ít được làm ẩm) để tạo ra khí carbon monoxyd, làm tăng nồng độ carboxyhemoglobin trong máu người bệnh; do đó chất hấp thu CO2 cần được thay mới định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất thiết bị gây mê.

Isofluran cần được bảo quản ở nhiệt độ phòng có kiểm soát, trong khoảng 15-30°C, đựng trong chai thủy tinh màu hổ phách kín, tránh ánh sáng trực tiếp và nguồn nhiệt.

Về giá bán, Isofluran là thuốc mê đường hô hấp chỉ được sử dụng tại cơ sở y tế bởi nhân viên gây mê hồi sức, không phải là sản phẩm bán lẻ cho người bệnh tự mua và sử dụng tại nhà. Chi phí sử dụng Isofluran trong một ca phẫu thuật thường được tính gộp vào chi phí dịch vụ gây mê - phẫu thuật của bệnh viện, và có thể khác nhau tùy cơ sở y tế, loại phẫu thuật và thời gian gây mê. Người bệnh hoặc người nhà nên trao đổi trực tiếp với bộ phận tài chính hoặc khoa gây mê hồi sức của bệnh viện nơi thực hiện phẫu thuật để biết chi phí cụ thể.

Isofluran có phải là thuốc người bệnh có thể tự mua và sử dụng tại nhà không?

Không. Isofluran là thuốc mê đường hô hấp, chỉ được sử dụng trong môi trường y tế bởi bác sĩ gây mê hồi sức đã được đào tạo chuyên môn, với đầy đủ trang thiết bị theo dõi và hồi sức. Người bệnh không thể tự mua và tự sử dụng hoạt chất này tại nhà.

Sau khi được gây mê bằng Isofluran, người bệnh cần lưu ý gì?

Người bệnh có thể gặp tình trạng buồn nôn, nôn, ho hoặc kích động nhẹ trong giai đoạn hồi tỉnh; khả năng tập trung và phản xạ có thể giảm nhẹ trong vài ngày sau gây mê. Vì vậy, người bệnh nên tránh lái xe, vận hành máy móc hoặc đưa ra các quyết định quan trọng ít nhất 24 giờ sau khi gây mê toàn thân, và nên có người thân đi cùng khi xuất viện.

Isofluran có an toàn cho trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai không?

Với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi, việc gây mê kéo dài hoặc lặp lại nhiều lần bằng Isofluran có thể liên quan đến ảnh hưởng trên sự phát triển của tế bào thần kinh theo các nghiên cứu trên động vật, do đó bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ giữa lợi ích của phẫu thuật và nguy cơ tiềm ẩn trước khi quyết định thời điểm thực hiện. Với phụ nữ mang thai, do chưa có đầy đủ dữ liệu an toàn trên người, Isofluran chỉ được sử dụng khi thực sự cần thiết và có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ.

Tại sao trong và sau khi gây mê bằng Isofluran cần theo dõi tim mạch sát sao?

Isofluran có thể gây giãn mạch, tụt huyết áp phụ thuộc liều, làm cơ tim nhạy cảm hơn với tác dụng loạn nhịp của adrenalin, và trong một số trường hợp hiếm có thể gây kéo dài khoảng QT hoặc kích hoạt tăng thân nhiệt ác tính. Vì vậy, việc theo dõi liên tục điện tâm đồ, huyết áp và nhịp tim trong suốt quá trình gây mê bằng Isofluran là bắt buộc để phát hiện sớm và xử trí kịp thời các bất thường tim mạch.