1. Bệnh u xơ tuyến giáp là gì? 

u xơ tuyến giáp (thyroid nodule) là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều khối tăng sinh bất thường trong nhu mô tuyến giáp. Những khối này có thể là:

• U đặc (mô xơ, mô tuyến tăng sinh).
• U nang (chứa dịch).
• U hỗn hợp (vừa đặc vừa chứa dịch).

Về bản chất, u xơ tuyến giáp thường là tổn thương lành tính, nghĩa là không xâm lấn và không di căn như ung thư. Tuy nhiên, một tỷ lệ nhất định các nhân tuyến giáp có thể mang tính chất ác tính. Tỷ lệ này không cố định mà phụ thuộc vào đặc điểm của khối u trên siêu âm và kết quả tế bào học – đây là lý do việc đánh giá chuyên khoa là bắt buộc, không nên tự kết luận. Bên cạnh đó, việc xác định chính xác tác nhân gây ra u xơ tuyến giáp sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc kiểm soát và điều trị bệnh lý.

U xơ tuyến giáp là tình trạng xuất hiện khối tăng sinh bất thường trong nhu mô tuyến giáp

2. Bệnh hình thành do tác nhân nào?

Theo đó, những tác nhân gây u xơ ở tuyến giáp thường gặp nhất là:

2.1. Thiếu iod

Iod là một trong những yếu tố chính tác động đến việc sản sinh hormone ở tuyến giáp. Khi cơ thể thiếu iod kéo dài, tuyến giáp phải hoạt động mạnh hơn để bù đắp, dẫn đến phì đại và nhân giáp có thể hình thành. Đây là nguyên nhân kinh điển và được ghi nhận rõ ràng trong y văn. Việc bổ sung iod quá mức có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp (gây cường hoặc suy giáp) nhưng không được xác nhận là nguyên nhân trực tiếp tạo nhân xơ, do đó không nên tự ý bổ sung iod liều cao mà không có chỉ định của bác sĩ.

2.2. Yếu tố di truyền

Bệnh lý này cũng có yếu tố di truyền. Những người có cha mẹ hoặc người thân từng mắc bệnh tuyến giáp, đặc biệt là bướu giáp hoặc ung thư tuyến giáp, thường có nguy cơ cao hơn so với dân số chung. Ngoài ra, biến đổi gen liên quan đến quá trình tăng trưởng và biệt hóa tế bào cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành khối u.

2.3. Rối loạn nội tiết tố

Tuyến giáp hoạt động dưới sự điều khiển của hệ nội tiết, đặc biệt là hormone TSH từ tuyến yên. Khi hormone này tăng cao hoặc thay đổi thất thường trong thời gian dài, tuyến giáp có thể bị kích thích liên tục và dễ hình thành các khối u xơ. Tình trạng này thường gặp ở phụ nữ trong những giai đoạn “nhạy cảm” về nội tiết như mang thai, sau sinh hoặc tiền mãn kinh, khi cơ thể có nhiều biến động hormone.

Nội tiết tố rối loạn có thể dễ gây u xơ tuyến giáp

2.4. Tiếp xúc với bức xạ vùng cổ và môi trường ô nhiễm

Việc tiếp xúc với tia xạ, chẳng hạn trong quá trình điều trị y khoa hoặc làm việc ở môi trường có phóng xạ là một yếu tố nguy cơ được ghi nhận rõ ràng, có thể làm tổn thương tế bào tuyến giáp và làm tăng nguy cơ xuất hiện khối u. Đây cũng là một trong các yếu tố nguy cơ ác tính cần khai báo khi đi khám chuyên khoa. Bên cạnh đó, sống trong môi trường ô nhiễm, nhiều hóa chất độc hại hoặc kim loại nặng cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng nội tiết và góp phần thúc đẩy sự hình thành u xơ tuyến giáp theo thời gian.

2.5. Viêm tuyến giáp mạn tính và bệnh lý tự miễn

Khi tuyến giáp bị viêm kéo dài, đặc biệt trong các bệnh tự miễn như viêm giáp Hashimoto, mô tuyến có thể bị tổn thương và dần được thay thế bằng mô xơ, lâu dần các khối u xơ sẽ hình thành. Ngoài ra, hệ miễn dịch hoạt động bất thường cũng có thể kích thích tuyến giáp tăng sinh mô, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện nhân giáp hoặc u xơ.

3. Các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý

Bệnh lý này thường khó phát hiện ở giai đoạn đầu vì biểu hiện không rõ ràng nhưng bạn cũng có thể lưu ý các dấu hiệu sau:

• Xuất hiện khối u hoặc vùng sưng ở cổ: Có thể sờ thấy cục nhỏ ở phía trước cổ, khối này thường di chuyển lên xuống khi nuốt.
• Cảm giác vướng hoặc nuốt nghẹn: Nhiều người mô tả như có gì đó mắc lại trong cổ họng, đặc biệt khi ăn thức ăn khô hoặc nuốt nước bọt.
• Khàn tiếng kéo dài: Giọng nói thay đổi, khàn hoặc yếu hơn bình thường mà không liên quan đến cảm cúm hay viêm họng.
• Cổ to bất thường hoặc mất cân đối: Vùng cổ có thể phình to dần theo thời gian, đôi khi chỉ nhận ra khi soi gương hoặc chụp ảnh.
• Khó thở hoặc cảm giác tức cổ: Thường xuất hiện khi khối u lớn và chèn ép khí quản, đặc biệt khi nằm ngửa.
• Tim đập nhanh, hồi hộp hoặc run tay: Đây là dấu hiệu của tình trạng cường giáp – có thể xảy ra khi nhân tuyến giáp hoạt động tự chủ, tiết hormone vượt mức kiểm soát. Không phải tất cả u xơ tuyến giáp đều gây ra triệu chứng này, nhưng khi xuất hiện cần được đánh giá chức năng tuyến giáp sớm.
• Mệt mỏi, tăng cân hoặc da khô: Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu của suy giáp đi kèm – tuyến giáp hoạt động kém hơn bình thường – chứ không phải triệu chứng trực tiếp của u xơ.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Cân nặng giảm dù ăn uống và sinh hoạt bình thường là dấu hiệu không điển hình của u xơ lành tính. Đây có thể là biểu hiện của cường giáp hoặc cần loại trừ bệnh lý ác tính, lúc này, việc đi khám sớm là rất cần thiết.

Nhận biết bệnh qua u sưng ở cổ

4. Các phương pháp chẩn đoán

Để xác định chính xác u xơ tuyến giáp, ngoài thăm khám lâm sàng, bác sĩ thường không chỉ dựa vào một xét nghiệm duy nhất mà sẽ kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Hiện nay phương pháp phổ biến nhất là siêu âm tuyến giáp, giúp phát hiện sớm các khối u dù kích thước rất nhỏ và theo dõi sự thay đổi của chúng theo thời gian. Kết quả siêu âm được đánh giá theo hệ thống phân tầng nguy cơ (TIRADS) để xác định khối u có cần làm thêm xét nghiệm hay không.

Bên cạnh đó, xét nghiệm máu được sử dụng để kiểm tra nồng độ hormone tuyến giáp, từ đó đánh giá xem tuyến giáp đang hoạt động bình thường hay có dấu hiệu rối loạn. Nếu kết quả TSH thấp hơn bình thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm xạ hình tuyến giáp để xác định xem nhân có đang hoạt động tự chủ hay không – điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định có cần chọc hút tế bào (FNA) hay không. 

Trong những trường hợp cần xác định rõ bản chất khối u, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA). Kết quả FNA được phân loại theo hệ thống Bethesda gồm 6 mức độ từ lành tính đến ác tính. Đây là căn cứ quan trọng để bác sĩ quyết định theo dõi, xét nghiệm hay phẫu thuật. Không phải mọi nhân tuyến giáp đều cần FNA, bác sĩ sẽ chỉ định dựa trên kích thước và đặc điểm siêu âm của nhân tuyến giáp.

Việc chẩn đoán bệnh cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, trong đó có siêu âm tuyến giáp

5. U xơ tuyến giáp có thể điều trị bằng phương pháp nào?

Để điều trị u xơ tuyến giáp, bác sĩ sẽ căn cứ vào kích thước khối u, triệu chứng và nguy cơ ác tính để lựa chọn phương pháp phù hợp. Dưới đây là những hướng điều trị phổ biến hiện nay bạn có thể tìm hiểu:

5.1. Theo dõi định kỳ

Trong nhiều trường hợp, nếu khối u xơ có kích thước nhỏ, không gây triệu chứng và kết quả xét nghiệm cho thấy lành tính, bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ thay vì điều trị ngay. Đây là cách tiếp cận thận trọng và khoa học nhằm tránh can thiệp không cần thiết.

5.2. Điều trị bằng thuốc

Thuốc không được dùng để điều trị u xơ tuyến giáp lành tính không có triệu chứng. Điều trị nội khoa bằng thuốc thường được áp dụng khi u xơ tuyến giáp đi kèm rối loạn chức năng tuyến giáp. Tùy trường hợp, nếu người bệnh có cường giáp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng giáp. Nếu người bệnh có suy giáp, có thể cần bổ sung hormone tuyến giáp thay thế.

5.3. Chích cồn (EA) và đốt sóng cao tần (RFA)

Đối với u nang tuyến giáp – nhân chứa dịch lành tính – phương pháp chích cồn (Ethanol Ablation, hay EA) thường được ưu tiên là lựa chọn đầu tay do ít xâm lấn và hiệu quả cao với loại tổn thương này.

Với nhân đặc hoặc hỗn hợp lành tính, đốt u bằng sóng cao tần (Radiofrequency Ablation, hay RFA) là kỹ thuật ít xâm lấn, sử dụng nhiệt từ sóng cao tần để phá hủy mô u, làm khối u nhỏ dần theo thời gian. 

Cả EA và RFA đều chỉ áp dụng cho nhân tuyến giáp lành tính đã được xác nhận qua tế bào học (FNA), có kích thước gây triệu chứng hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ. 

Hai phương pháp này không áp dụng cho nhân nghi ngờ hoặc xác định ác tính.

5.4. Điều trị bằng phóng xạ iod (I-131)

Đối với các trường hợp nhân tuyến giáp tự chủ gây cường giáp, iod phóng xạ (I-131) là một lựa chọn điều trị hiệu quả được khuyến cáo trong nhiều guideline quốc tế.

Phương pháp này giúp phá hủy mô tuyến giáp hoạt động quá mức mà không cần phẫu thuật, và thường được cân nhắc tùy theo tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.

5.5. Phẫu thuật tuyến giáp

Phẫu thuật là phương pháp được lựa chọn khi khối u có kích thước lớn, phát triển nhanh, gây chèn ép hoặc có nguy cơ ác tính. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định cắt một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp.

Nhìn chung, u xơ tuyến giáp có thể được kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở vùng cổ, bạn nên thăm khám sớm để được đánh giá chính xác. 

Một địa chỉ y tế uy tín bạn có thể lựa chọn là chuyên khoa Ung bướu thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC. Hiện nay, MEDLATEC đã và đang ứng dụng kỹ thuật đốt sóng cao tần RFA trong điều trị u tuyến giáp lành tính. Đây là phương pháp ít xâm lấn, khả năng hồi phục nhanh và cho hiệu quả cao. Để đặt lịch khám sớm và được tư vấn chi tiết hơn, Quý khách có thể liên hệ với MEDLATEC thông qua tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.