1. Vì sao trẻ dễ ốm khi bước vào năm học mới?

Tại trường học, trẻ ngồi cạnh nhau nhiều giờ trong ngày, cùng ăn bán trú và tham gia các hoạt động tập thể. Trong môi trường này, mầm bệnh có thể lây qua giọt bắn khi trẻ ho, hắt hơi, nói chuyện. Mầm bệnh cũng có thể lây qua những bề mặt mà nhiều trẻ cùng chạm vào như bàn ghế, đồ chơi hay tay nắm cửa. Vì vậy, khi một trẻ trong lớp mắc bệnh truyền nhiễm, nguy cơ lây sang các bạn khác là khá cao nếu lớp học chưa có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Sau kỳ nghỉ hè, nếp sinh hoạt của trẻ cũng thay đổi đáng kể. Trẻ phải dậy sớm hơn, thời gian ngủ và nghỉ ngơi ngắn lại, trong khi áp lực học tập tăng dần. Những thay đổi này khiến trẻ dễ mệt mỏi và sức đề kháng có thể suy giảm. Thời điểm tựu trường còn trùng với giai đoạn giao mùa, khi nhiệt độ và độ ẩm thay đổi tạo điều kiện thuận lợi cho virus, vi khuẩn phát triển.

Mầm bệnh có thể lây từ trẻ này sang trẻ khác qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc qua đồ dùng học tập chung. 

Hệ miễn dịch của trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ mầm non, vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Những trẻ chưa được tiêm phòng đầy đủ, trẻ suy dinh dưỡng, thừa cân béo phì hoặc có bệnh mạn tính thường có nguy cơ mắc bệnh mùa tựu trường cao hơn. Ở nhóm trẻ này, bệnh cũng dễ diễn tiến nặng hơn so với trẻ khỏe mạnh.

2. Các bệnh mùa tựu trường trẻ thường gặp

Tùy theo đường lây truyền, các bệnh trẻ hay mắc khi đi học trở lại có thể được chia thành một số nhóm chính như sau.

2.1. Bệnh đường hô hấp

Bệnh đường hô hấp là nhóm bệnh phổ biến nhất trong giai đoạn tựu trường, và phần lớn do virus gây ra. Trẻ có thể mắc viêm họng, viêm amidan, cảm lạnh, cúm mùa, viêm phế quản hoặc viêm phổi. Các biểu hiện thường gặp gồm sốt, ho, sổ mũi và mệt mỏi.

Với cảm lạnh thông thường, triệu chứng của trẻ thường cải thiện sau vài ngày nếu trẻ được nghỉ ngơi và uống đủ nước. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn nên theo dõi kỹ khi trẻ sốt cao kéo dài hoặc ho nhiều hơn theo thời gian. Một số bệnh như viêm phổi cấp, viêm họng cấp hay sốt xuất huyết có biểu hiện ban đầu khá giống cảm cúm, nên dễ bị bỏ qua.

2.2. Tay chân miệng

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do nhóm virus đường ruột (Enterovirus) gây ra. Trong nhóm này, Coxsackievirus A16 thường chỉ gây bệnh nhẹ. Enterovirus 71 (EV71) là chủng thường liên quan đến các biến chứng nặng. Bệnh hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi và có khả năng lây lan nhanh, đặc biệt trong các trường mầm non.

Ở giai đoạn đầu, trẻ thường sốt, mệt mỏi, quấy khóc, đau họng và biếng ăn. Sau đó, trên da trẻ xuất hiện các mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân, trong miệng và vùng mông. Các trường hợp nhẹ có thể tự khỏi sau khoảng 7 - 10 ngày. Dù vậy, cha mẹ vẫn cần tiếp tục theo dõi trẻ thường xuyên, kể cả khi các triệu chứng đã có dấu hiệu thuyên giảm.

2.3. Sốt xuất huyết

Vào mùa mưa, muỗi sinh sản nhiều hơn nên nguy cơ mắc sốt xuất huyết Dengue cũng tăng lên. Trẻ mắc bệnh thường sốt cao đột ngột và sốt liên tục trong khoảng 2 - 7 ngày. Trẻ có thể kèm theo nhức đầu, chán ăn, mệt mỏi, đau mỏi cơ, và một số trẻ nổi mẩn đỏ trên da.

Giai đoạn cha mẹ cần đặc biệt lưu ý là khi trẻ bắt đầu hạ sốt, thường rơi vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ đã hết sốt tức là bệnh đang khỏi. Trên thực tế, đây lại là thời điểm các dấu hiệu cảnh báo có thể bắt đầu xuất hiện.

2.4. Bệnh đường tiêu hóa

Khi đi học trở lại, trẻ có thể gặp tình trạng tiêu chảy cấp, ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm giun sán. Tiêu chảy cấp ở trẻ có thể do vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Shigella hoặc do virus như Rotavirus, Norovirus gây ra.

Những thói quen như quẹt mũi, cắn móng tay, bốc thức ăn khi chưa rửa tay hay ăn phải thực phẩm không đảm bảo khiến nguy cơ mắc bệnh tăng lên. Khi trẻ bị tiêu chảy, việc bù đủ nước là yếu tố quan trọng hàng đầu. Cha mẹ có thể cho trẻ uống dung dịch bù nước điện giải pha theo đúng hướng dẫn, nước lọc, hoặc cho trẻ ăn cháo, súp.

Trẻ bị tiêu chảy cần được bù đủ nước và điện giải để hạn chế nguy cơ mất nước.

2.5. Đau mắt đỏ

Đau mắt đỏ là bệnh dễ lây lan trong lớp học, chủ yếu qua tay, khăn mặt, đồ dùng học tập, tay nắm cửa hoặc đồ chơi. Trẻ bị đau mắt đỏ thường có biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt, cảm giác cộm ngứa và nhiều ghèn. Cha mẹ có thể nhắc trẻ hạn chế dụi mắt và không dùng chung khăn, áo, gối với người khác để giảm nguy cơ lây bệnh.

2.6. Một số bệnh truyền nhiễm dễ mắc khi tập trung đông người

Thời điểm tựu trường, trẻ thường học tập, vui chơi và sinh hoạt trong không gian tập trung đông người. Việc tiếp xúc gần với nhiều bạn cùng lớp làm tăng nguy cơ lây lan một số bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh lây qua đường hô hấp. Trong đó, cúm A, RSV và Adenovirus (ADENO) là những tác nhân có thể gây bệnh đường hô hấp ở trẻ.

• Cúm A: Trẻ có thể mắc cúm A khi tiếp xúc với người bệnh qua các giọt bắn đường hô hấp hoặc dịch tiết. Bệnh thường khởi phát với sốt, ho, đau họng, sổ mũi, đau đầu và mệt mỏi. Trẻ nhỏ có thể gặp biến chứng hô hấp nếu bệnh diễn tiến nặng.
• RSV: Virus hợp bào hô hấp (RSV) dễ lây lan trong môi trường có nhiều trẻ tiếp xúc gần. Nhiễm RSV thường gây các triệu chứng như sổ mũi, ho, sốt, khò khè; ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, bệnh có thể tiến triển thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi.
• Adenovirus (ADENO): Adenovirus có thể gây nhiều bệnh lý khác nhau, trong đó thường gặp là nhiễm trùng đường hô hấp, viêm kết mạc và viêm ruột hoặc tiêu chảy cấp do adenovirus. Virus có khả năng lây truyền khi trẻ tiếp xúc gần hoặc chạm vào bề mặt, đồ vật có chứa mầm bệnh rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.

3. Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám ngay

Nhiều bệnh mùa tựu trường có biểu hiện ban đầu tương tự nhau, như sốt, mệt mỏi hay biếng ăn. Vì vậy, cha mẹ không nên tự chẩn đoán hoặc tự ý cho trẻ dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu dưới đây:

• Sốt cao khó hạ: Trẻ sốt trên 39°C và không hạ dù đã được chăm sóc, hoặc tình trạng sốt kéo dài hơn 48 giờ.
• Thay đổi về thần kinh, tri giác: Trẻ trở nên lừ đừ hoặc kích thích bất thường, hay giật mình chới với, và trong trường hợp nặng có thể co giật, hôn mê.
• Khó thở, rối loạn tuần hoàn: Trẻ thở nhanh, thở mệt hoặc khó thở, da xanh tái hay nổi vân tím.
• Nôn nhiều, có nguy cơ mất nước: Trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều lần, nôn ra toàn bộ thức ăn, rất khát nước, ăn uống kém hoặc bỏ bú.
• Đau bụng, chảy máu: Trẻ đau bụng, nôn liên tục, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi, kèm theo mệt lả hay bứt rứt. Trường hợp trẻ đi ngoài phân có máu cũng cần được thăm khám sớm.

Với sốt xuất huyết, người bệnh có dấu hiệu cảnh báo cần được theo dõi chặt chẽ, vì bệnh có thể tiến triển sang thể nặng. Ngoài những dấu hiệu nêu trên, nếu nhận thấy trẻ có biểu hiện khác thường khiến gia đình lo lắng, cha mẹ vẫn nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ đánh giá.

4. Khi nào nên cho trẻ nghỉ học ở nhà?

Việc cho trẻ nghỉ học khi đang ốm giúp trẻ có thời gian hồi phục và hạn chế lây bệnh cho các bạn cùng lớp. Trẻ nên được nghỉ ở nhà khi đang sốt, mệt nhiều, nôn hoặc tiêu chảy. Trẻ cũng nên nghỉ học khi đã được chẩn đoán mắc các bệnh truyền nhiễm như Tay chân miệng, cúm hay đau mắt đỏ.

Thời gian nghỉ học phụ thuộc vào từng bệnh và tình trạng sức khỏe cụ thể của trẻ. Vì vậy, cha mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi cho con quay lại lớp. Gia đình cũng nên thông báo cho giáo viên để nhà trường kịp thời theo dõi sức khỏe của các trẻ khác và tăng cường vệ sinh lớp học.

5. Cách phòng bệnh cho trẻ khi đi học trở lại

Nguy cơ mắc bệnh mùa tựu trường có thể được hạn chế nếu gia đình và nhà trường cùng duy trì những thói quen phòng bệnh đơn giản hằng ngày.

5.1. Rửa tay đúng cách

Theo CDC, trẻ nên xoa tay với xà phòng trong ít nhất 20 giây, bao gồm cả mu bàn tay, kẽ ngón tay và phần dưới móng, sau đó rửa sạch dưới vòi nước. Trong trường hợp không có sẵn nước và xà phòng, cha mẹ có thể cho trẻ dùng dung dịch rửa tay chứa ít nhất 60% cồn.

Những thời điểm trẻ nên rửa tay gồm trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau giờ ra chơi. Cha mẹ cũng có thể chuẩn bị cho con một số vật dụng cá nhân như gel rửa tay khô, khăn giấy để che miệng khi ho, bình nước riêng và khẩu trang.

5.2. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch

Vắc xin giúp bảo vệ trẻ trước nhiều bệnh truyền nhiễm như cúm, ho gà, sởi, thủy đậu, rubella, quai bị, viêm não Nhật Bản, bệnh do phế cầu và tiêu chảy cấp do Rotavirus. Nếu trẻ bị lỡ mũi tiêm, gia đình có thể đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn lịch tiêm bù phù hợp.

Việc tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch giúp trẻ được bảo vệ trước nhiều bệnh truyền nhiễm khi đi học.

5.3. Ổn định giờ giấc và ăn uống an toàn

Trong kỳ nghỉ hè, nhiều trẻ có thói quen thức khuya và ăn ngủ thất thường. Khi năm học mới bắt đầu, trẻ cần được rèn lại nếp sinh hoạt ổn định, ăn đủ chất và ngủ đủ giấc. Cha mẹ có thể cho con đi ngủ sớm dần từ vài ngày trước khi nhập học để cơ thể trẻ có thời gian thích nghi.

Về ăn uống, trẻ nên được ăn chín, uống chín và sử dụng nguồn nước sạch. Mỗi trẻ nên có khăn mặt, cốc, bát, thìa riêng để hạn chế lây nhiễm chéo. Cha mẹ cũng nên hạn chế cho trẻ ăn quà vặt không rõ nguồn gốc trước cổng trường.

5.4. Phòng muỗi đốt

Để phòng sốt xuất huyết, gia đình nên loại bỏ các vật chứa nước đọng quanh nhà, thường xuyên diệt muỗi, diệt bọ gậy và giữ không gian sống sạch sẽ, thoáng mát. Khi ngủ, kể cả ngủ ban ngày, trẻ nên được nằm màn. Với trẻ học bán trú, phụ huynh có thể trao đổi thêm với nhà trường về các biện pháp phòng muỗi tại phòng ngủ trưa.

Nhiều bệnh mùa tựu trường chỉ diễn tiến nhẹ và cải thiện khi trẻ được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, một số bệnh như tay chân miệng, sốt xuất huyết hay viêm phổi có thể trở nặng trong thời gian ngắn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Trong những tuần đầu năm học, cha mẹ nên quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe của con và đưa trẻ đi khám sớm khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Nếu cần thăm khám, gia đình có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, trẻ được bác sĩ chuyên khoa Nhi thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, giúp xác định nguyên nhân và đưa ra hướng chăm sóc phù hợp. Hệ thống cũng cung cấp dịch vụ tiêm chủng cho trẻ em, giúp phụ huynh chủ động bảo vệ con trước năm học mới. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.