Ổ dịch lưu hành và thách thức trong kiểm soát lâm sàng

Theo báo cáo từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, chỉ tính riêng từ ngày 25/9 đến 2/10, toàn thành phố ghi nhận 350 trường hợp mắc sốt xuất huyết phân bố tại 81 phường, xã. Lũy kế từ đầu năm đến nay, Thủ đô đã ghi nhận 3.946 ca mắc tại 119 phường, xã với 177 ổ dịch được thiết lập (trong đó 35 ổ dịch vẫn đang hoạt động).

BSCKII. Ngô Văn An - Phó trưởng khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC nhận định rằng, mặc dù dịch bệnh lưu hành diện rộng, nhưng phần lớn người dân vẫn có tâm lý chủ quan, nhầm lẫn triệu chứng khởi phát của sốt xuất huyết với các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp hoặc cúm mùa, dẫn đến tự ý điều trị tại nhà không đúng phác đồ.

Ca lâm sàng điển hình: Nguy cơ sốc giảm thể tích khi vừa hết sốt

Thực tế điều trị tại hệ thống y tế cho thấy giai đoạn nguy hiểm của bệnh (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh) tiềm ẩn nhiều biến chứng nặng.

Điển hình là trường hợp nữ bệnh nhân N.V.P. (24 tuổi, tại Hà Nội) mắc sốt xuất huyết Dengue ngày thứ 6. Bệnh nhân tự mua thuốc hạ sốt chứa Paracetamol (Efferalgan 500 mg) kết hợp bù dịch đường uống Oresol. Tuy nhiên, chỉ đúng một ngày sau khi hết sốt, người bệnh xuất hiện các triệu chứng chuyển biến nặng gồm: mệt lả, hoa mắt, chóng mặt và nhanh chóng được gia đình đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC.

Cô đặc máu - biến chứng nặng của sốt xuất huyết. Nguồn ảnh: AI

Tại thời điểm nhập viện, các chỉ số sinh tồn ghi nhận tình trạng rối loạn huyết động rõ rệt: mạch nhanh > 110 lần/phút, huyết áp hạ 80/50 mmHg. Kết quả cận lâm sàng cấp cứu cho thấy tình trạng cô đặc máu nghiêm trọng với chỉ số Hematocrit (HCT) tăng cao đạt 43,1% (giá trị tham chiếu bình thường từ 37–42%). Bệnh nhân được chẩn đoán xác định: sốt xuất huyết Dengue nặng, đe dọa tiến triển sốc giảm thể tích (sốc sốt xuất huyết).

Tình trạng giảm tiểu cầu của sốt xuất huyết thường xuất hiện vào ngày thứ 7 sau khi nhiễm virus. Nguồn ảnh: AI

Ngay lập tức, ê-kíp trực áp dụng phác đồ hồi sức tích cực: bù dịch điện giải đường tĩnh mạch, chỉ định sử dụng dịch cao phân tử và liên tục theo dõi sát khí máu động mạch. Nhờ xử trí kịp thời trong “giờ vàng”, sau 6 giờ can thiệp, huyết áp bệnh nhân phục hồi về mức ổn định 120/70 mmHg, nhịp mạch bình ổn ở 70 lần/phút, chỉ số HCT giảm về mức an toàn 39%. Toàn trạng bệnh nhân ổn định và được chuyển vào điều trị nội trú tiếp tục theo dõi chuyên sâu.

Nhóm nguy cơ cao và những biểu hiện lâm sàng dễ bỏ sót

Theo các chuyên gia y tế, bất kỳ ai cũng có thể mắc sốt xuất huyết và chuyển nặng, nhưng các đối tượng sau cần được giám sát chặt chẽ đặc biệt:

• Người cao tuổi & người có bệnh lý nền: Các bệnh lý mạn tính đi kèm như tăng huyết áp, bệnh lý tim mạch hay suy thận mạn... làm cho quá trình theo dõi điều trị phức tạp hơn. Biểu hiện lâm sàng ở nhóm này có thể không điển hình (chủ yếu là mệt mỏi nhiều, li bì, bồn chồn, lú lẫn hoặc thay đổi ý thức), dễ bị người nhà nhầm lẫn với sa sút trí tuệ hoặc diễn biến của bệnh mạn tính. Đặc biệt, ở nhóm bệnh nhân đang duy trì thuốc chống đông, thuốc hạ huyết áp nếu không được thăm khám, theo dõi hàng ngày sẽ có nguy cơ nặng lên và tiên lượng xấu.
• Trẻ nhỏ (đặc biệt dưới 1 tuổi): Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, biểu hiện cơ năng mờ nhạt do trẻ chưa biết cách mô tả triệu chứng. Bệnh có thể tiến triển nhanh chóng, nhất là ở trẻ có yếu tố béo phì hoặc thừa cân.
• Phụ nữ mang thai: Nhiễm virus Dengue trong thai kỳ làm gia tăng nguy cơ biến cố sản khoa nặng nề, đe dọa trực tiếp đến cả thai phụ và thai nhi, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà.
• Người trẻ tuổi, khỏe mạnh: Hoàn toàn có thể chuyển biến nặng đột ngột nếu bước vào giai đoạn thoát huyết tương mà không được theo dõi huyết động (HCT) và các dấu hiệu cảnh báo.

Nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi sát để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và ngăn ngừa biến chứng. Nguồn ảnh: AI

Khuyến cáo từ chuyên gia

Đến nay, bệnh sốt xuất huyết Dengue vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; chủ yếu là điều trị triệu chứng, duy trì cân bằng dịch điện giải và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo để xử trí kịp thời.

Chuyên gia MEDLATEC khuyến cáo, người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Ibuprofen, Aspirin hay các thuốc corticoid khi chưa loại trừ sốt xuất huyết, bởi nhóm dược phẩm này làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn đông máu và tăng nguy cơ xuất huyết.

Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo lâm sàng sau, người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được can thiệp kịp thời:

• Li bì, vật vã, lừ đừ hoặc mệt lả;
• Đau tức vùng hạ sườn phải hoặc đau bụng liên tục, nôn mửa nhiều;
• Xuất huyết niêm mạc (chảy máu chân răng, chảy máu cam), nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc phân lẫn máu;
• Rối loạn kinh nguyệt (rong kinh, lượng kinh ra quá nhiều bất thường);
• Thiểu niệu hoặc vô niệu (không tiểu tiện trên 6 giờ), đầu chi lạnh.

Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết để kịp thời đến cơ sở y tế, hạn chế nguy cơ biến chứng nặng. Nguồn ảnh: AI

Trong bối cảnh dịch tễ lưu hành, việc chủ động thực hiện các biện pháp vệ sinh môi trường (lật úp dụng cụ chứa nước, phát quang bụi rậm, ngủ màn kể cả ban ngày) kết hợp thăm khám sớm khi có triệu chứng sốt là chìa khóa then chốt để kiểm soát và phòng ngừa biến chứng tử vong.