1. Giá trị dinh dưỡng của củ dền đỏ 

Theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), trong 100g củ dền luộc chứa khoảng 44 kcal, 1,7g protein, 0,2g chất béo, 10g carbohydrate và 2g chất xơ. Đây cũng là nguồn cung cấp folate, kali, mangan và sắt đáng kể, cùng một lượng vitamin C nhất định.

Sắc tố đỏ tía đặc trưng của củ dền đến từ betacyanin – một hợp chất thuộc nhóm betalain, được nghiên cứu bước đầu cho thấy có đặc tính chống oxy hóa. Bên cạnh đó, củ dền còn chứa hàm lượng Nitrat vô cơ tự nhiên khá cao so với nhiều loại rau củ khác, đóng vai trò quan trọng trong việc giãn cơ trơn mạch máu, giảm sức cản ngoại vi và điều hòa huyết áp mà nhiều nghiên cứu đã đề cập.

2. Củ dền đỏ kỵ với gì? Những thực phẩm không nên kết hợp

Dù giàu dinh dưỡng nhưng một số cách kết hợp củ cải đỏ có thể làm giảm khả năng hấp thu dưỡng chất, gây khó chịu đường tiêu hóa, thậm chí tiềm ẩn rủi ro với nhóm người nhạy cảm. Cụ thể:

2.1. Sữa và các chế phẩm từ sữa

Nhiều người có thói quen pha nước ép củ dền với sữa để tăng vị béo, dễ uống hơn. Tuy nhiên, đây là cách kết hợp bạn nên tránh. Củ dền chứa acid oxalic, trong khi sữa lại giàu canxi. Khi hai chất này gặp nhau trong đường tiêu hóa, chúng có thể tạo thành calci oxalat – một dạng muối khó kết tủa, làm giảm khả năng hấp thu canxi và có thể gây đầy bụng, khó tiêu ở một số người.

Bạn không nên pha nước ép củ dền với sữa vì có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu canxi. 

2.2. Thực phẩm giàu oxalat

Bên cạnh sữa, bạn cũng nên hạn chế ăn củ dền cùng lúc với các thực phẩm vốn đã giàu oxalat như rau chân vịt (rau bina), cải xoăn hoặc một số loại hạt. Việc dồn quá nhiều oxalat trong một bữa ăn không mang lại lợi ích thêm về dinh dưỡng, mà còn có thể tăng gánh nặng đào thải cho thận, đặc biệt ở người đã có sẵn nguy cơ hình thành sỏi thận. Đây cũng là lý do người có tiền sử sỏi thận thường được khuyến cáo ăn củ dền ở mức vừa phải.

2.3. Quả lê 

Theo kinh nghiệm dân gian và một số quan niệm trong y học cổ truyền, củ dền mang tính hàn, còn lê cũng là loại quả có tính mát, nhiều nước. Khi ăn cùng lúc hai thực phẩm có tính hàn, một số người – nhất là người có hệ tiêu hóa yếu hoặc dễ lạnh bụng – có thể gặp tình trạng đầy hơi, rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Theo kinh nghiệm dân gian, không nên ăn củ dền cùng lúc với quả lê do cả hai đều có tính hàn. 

3. Những đối tượng cần hạn chế hoặc không nên ăn củ dền đỏ

3.1. Trẻ dưới 6 tháng tuổi

Đây là nhóm cần đặc biệt lưu ý. Theo khuyến cáo từ Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), các loại rau củ giàu nitrat tự nhiên như củ dền, cải bó xôi, cà rốt không nên dùng để chế biến thức ăn cho trẻ dưới 6 tháng tuổi. Nguyên nhân là hệ tiêu hóa và hệ enzym của trẻ nhỏ trong giai đoạn này chưa hoàn thiện, khiến nitrat trong thực phẩm dễ chuyển hóa thành nitrit, gây ra tình trạng methemoglobin huyết (hay còn gọi là hội chứng "em bé xanh tím" – blue baby syndrome). Đây là dạng huyết sắc tố mất khả năng gắn và vận chuyển oxy, dẫn đến thiếu máu mô cấp tính, tím tái da niêm mạc, suy hô hấp và nguy hiểm đến tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.

Vì vậy, phụ huynh không nên tự ý cho trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi ăn dặm hoặc uống nước ép từ củ dền khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

3.2. Người có tiền sử sỏi thận 

Như đã đề cập, oxalat trong củ dền có thể kết hợp với canxi tạo thành tinh thể calci oxalat khó tan– thành phần phổ biến nhất trong sỏi thận. Người từng bị sỏi thận hoặc có nguy cơ cao nên hạn chế ăn củ dền với lượng lớn hoặc thường xuyên, và nên trao đổi với bác sĩ điều trị để được tư vấn mức độ phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

3.3. Người huyết áp thấp, đang dùng thuốc hạ áp

Nitrat trong củ dền khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành Nitric oxit, giúp giãn cơ trơn mạch máu, giảm sức cản ngoại vi và hạ huyết áp. Đặc tính này có lợi với người huyết áp cao, nhưng lại là điều cần cân nhắc với người vốn đã có huyết áp thấp hoặc đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp. Việc kết hợp không hợp lý có thể khiến huyết áp giảm quá mức, gây hoa mắt, chóng mặt. Nhóm đối tượng này nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung củ dền thường xuyên vào chế độ ăn hoặc dùng dưới dạng nước ép liều cao.

Người huyết áp thấp hoặc đang dùng thuốc hạ áp cần thận trọng khi bổ sung củ dền vào thực đơn. 

3.4. Phụ nữ mang thai và một số lưu ý khác

Phụ nữ mang thai nhìn chung có thể ăn củ dền với lượng vừa phải như một phần của chế độ ăn đa dạng, vì củ dền cung cấp acid folic – dưỡng chất quan trọng cho sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, không nên lạm dụng nước ép củ dền liều cao hoặc dùng thay thế hoàn toàn các nguồn dinh dưỡng khác. Nếu mẹ bầu có bệnh lý nền như huyết áp thấp, tiểu đường thai kỳ hoặc đang dùng thuốc điều trị, nên tham khảo ý kiến bác sĩ sản khoa trước khi thêm củ dền vào thực đơn với tần suất cao.

Ngoài ra, một số người sau khi ăn củ dền có thể thấy nước tiểu hoặc phân chuyển sang màu đỏ hồng. Đây là hiện tượng gọi là "beeturia", xảy ra do sắc tố betacyanin không được chuyển hóa hoàn toàn, thường vô hại và tự hết sau một thời gian ngắn. Dù vậy, nếu tình trạng này kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường khác, bạn vẫn nên đi khám để loại trừ các nguyên nhân khác liên quan đến đường tiết niệu.

4. Ăn củ dền đỏ đúng cách để tận dụng dinh dưỡng an toàn

Sau khi đã nắm được củ dền đỏ kỵ với gì, bạn có thể áp dụng một số nguyên tắc sau để sử dụng loại củ này an toàn và hiệu quả hơn:

• Ăn với lượng vừa phải: không nên dùng nước ép củ dền liều cao liên tục trong nhiều ngày, đặc biệt nếu bạn chưa quen sử dụng.
• Ưu tiên nấu chín thay vì chỉ ăn sống hoặc ép nước với người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, vì nấu chín giúp giảm bớt một phần oxalat.
• Kết hợp đa dạng thực phẩm trong bữa ăn, tránh dồn nhiều nhóm giàu oxalat cùng lúc.
• Theo dõi phản ứng cơ thể sau khi ăn, nhất là lần đầu sử dụng với lượng lớn hoặc dùng cho trẻ nhỏ mới bắt đầu ăn dặm.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ nếu bạn thuộc nhóm có tiền sử sỏi thận, huyết áp thấp, tiểu đường thai kỳ hoặc đang sử dụng các nhóm thuốc điều trị tim mạch/hạ áp cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để xây dựng tần suất và liều lượng sử dụng phù hợp với phác đồ điều trị.

5. Khi nào cần đi khám nếu nghi ngờ phản ứng bất thường sau khi ăn củ dền

Phần lớn phản ứng sau khi ăn củ dền chỉ ở mức nhẹ như đầy hơi, chướng bụng, rối loạn tiêu hóa thoáng qua. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau, đặc biệt ở trẻ nhỏ: da hoặc môi tím tái, thở nhanh, mệt lả, quấy khóc bất thường sau khi ăn hoặc uống nước ép có củ dền. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo liên quan đến methemoglobin huyết, cần được xử trí y tế kịp thời, không nên tự theo dõi tại nhà.

Với người lớn, nếu sau khi ăn củ dền xuất hiện tình trạng đau bụng dữ dội, rối loạn tiểu tiện, tiểu ra máu thực sự (khác với màu đỏ do sắc tố thực phẩm), cũng nên đi khám để được kiểm tra, tránh nhầm lẫn với các bệnh lý về thận hoặc đường tiết niệu.

Bạn nên đi khám nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường sau khi ăn củ dền, đặc biệt ở trẻ nhỏ. 

Nhìn chung, củ dền đỏ là thực phẩm giàu dinh dưỡng và có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu sử dụng đúng cách. Việc nắm rõ củ dền đỏ kỵ với gì – từ cách kết hợp thực phẩm đến những đối tượng cần thận trọng – sẽ giúp bạn và gia đình tận dụng được giá trị dinh dưỡng của loại củ này mà vẫn đảm bảo an toàn. 

Nếu cần tư vấn thêm về dinh dưỡng hoặc muốn kiểm tra sức khỏe tổng quát, quý khách hàng có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC qua hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.