1. Tìm hiểu về hệ hô hấp và giải phẫu hệ hô hấp chi tiết

Hệ hô hấp của con người là một hệ thống hoàn chỉnh bao gồm các bộ phận: mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản, phế nang cùng với lồng ngực và các cơ hô hấp. Tất cả các cơ quan này đều phối hợp nhịp nhàng với nhau để thực hiện một nhiệm vụ sống còn: cung cấp Oxy (O2) cho các hệ cơ quan trong cơ thể và đào thải khí Cacbonic (CO2) từ cơ thể ra bên ngoài.

Hệ hô hấp là cơ quan lưu thông khí, đảm bảo sự sống cho cơ thể

Sau khi đã hiểu định nghĩa chung, chúng ta hãy cùng đi sâu vào cấu trúc giải phẫu hệ hô hấp để tìm hiểu chức năng cụ thể của từng cơ quan trong hệ thống này:

1.1. Mũi và khoang mũi 

Mũi là bộ phận đầu tiên tiếp nhận không khí vào cơ thể. Tại đây, lớp niêm mạc chứa chất nhầy và hệ thống lông mũi dày đặc đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, giúp giữ lại bụi bẩn, vi khuẩn. Bên cạnh đó, chúng cũng có tác dụng làm ấm và làm ẩm không khí trước khi đưa xuống phổi.

1.2. Hầu họng 

Hầu họng là đoạn ống ngắn nằm ngay sau khoang mũi và khoang miệng, phục vụ cho cả đường ăn lẫn đường thở. Cơ quan này vừa dẫn không khí xuống thanh quản, vừa có cơ chế đóng mở thông minh để ngăn thức ăn không bị lọt vào đường hô hấp.

1.3. Thanh quản 

Nằm ngay dưới hầu họng, thanh quản sở hữu các dây thanh âm giúp con người phát ra âm thanh khi không khí đi qua. Đặc biệt, bộ phận này có nắp thanh quản (sụn thanh thiệt) tự động đậy lại khi nuốt, giúp bảo vệ đường thở khỏi thức ăn và nước uống.

1.4. Khí quản 

Trong sơ đồ giải phẫu hệ hô hấp, khí quản là một ống dẫn khí dài nối từ thanh quản xuống phổi. Cấu trúc của khí quản được định hình bởi các vòng sụn hình chữ C cứng cáp, giữ cho đường thở luôn thông thoáng và không bị xẹp xuống trong quá trình hít thở.

Các cơ quan trong hệ hô hấp phối hợp nhịp nhàng tạo nên một quá trình lưu thông khí hoàn chỉnh

1.5. Phế quản 

Từ phần cuối của khí quản, đường thở phân tách thành hai nhánh lớn là phế quản trái và phế quản phải để đi vào hai lá phổi. Sau đó, các phế quản tiếp tục chia nhỏ thành mạng lưới tiểu phế quản, giúp dẫn không khí đi sâu vào từng ngóc ngách của phổi.

1.6. Phổi và các phế nang 

Cơ thể con người có hai lá phổi nằm trong lồng ngực và được bảo vệ an toàn bởi hệ thống xương sườn và lớp màng phổi – hai lớp màng mỏng bọc quanh phổi, giúp bôi trơn bề mặt phổi trong quá trình hít thở. Phổi phải có 3 thùy, phổi trái có 2 thùy. Bên trong phổi chứa hàng triệu túi khí nhỏ li ti gọi là phế nang. Đây chính là nơi diễn ra hoạt động quan trọng nhất của hệ hô hấp: đưa Oxy vào máu và tiếp nhận Carbon Dioxide để thải ra ngoài.

1.7. Các cơ hô hấp (Cơ hoành và cơ liên sườn) 

Quá trình hít thở không thể diễn ra nếu thiếu sự hỗ trợ của cơ liên sườn và Cơ hoành (dải cơ lớn nằm ngăn cách ngực và bụng). Khi chúng ta hít vào, các cơ này co lại để mở rộng lồng ngực, tạo lực hút không khí vào phổi; khi chúng ta thở ra, chúng thả lỏng để đẩy khí giàu CO2 ra ngoài.

2. Chức năng chính của hệ hô hấp

Bên cạnh chức năng hít thở cốt lõi, hệ hô hấp còn đảm nhận nhiều vai trò quan trọng khác để bảo vệ cũng như duy trì sự sống cho cơ thể:

2.1. Thực hiện chu trình thông khí

Sự thay đổi thể tích và áp suất trong lồng ngực giúp dẫn lưu không khí liên tục từ môi trường ngoài qua mũi, hầu họng, thanh quản, khí quản để vào phổi khi hít vào. Đồng thời, cơ quan này cũng sẽ tống xuất khí ra ngoài theo con đường ngược lại khi thở ra.

Không chỉ đảm bảo sự sống, hệ hô hấp còn đảm nhận nhiều chức năng quan trọng khác

2.2. Trao đổi khí tại phổi

Tại các túi khí phế nang, Oxy (O2) từ không khí hít vào sẽ khuếch tán vào mao mạch phổi để theo dòng máu đi nuôi cơ thể. Đồng thời, Carbon Dioxide (CO2) từ máu sẽ chuyển vào phế nang để chuẩn bị thải ra ngoài.

2.3. Trao đổi khí tại mô

Máu giàu Oxy từ phổi được hệ tuần hoàn vận chuyển đến các cơ quan. Tại đây, Oxy khuếch tán qua thành mao mạch vào tế bào để duy trì hoạt động, còn CO2 (sản phẩm thải của tế bào) sẽ thấm ngược vào máu để đưa về phổi.

2.4. Tạo âm thanh và tiếng nói

Khi chúng ta thở ra, dòng không khí đi qua thanh quản làm rung động các dây thanh âm dưới sự điều khiển của các sụn phễu. Độ to nhỏ của giọng nói phụ thuộc vào áp suất không khí bên dưới thanh môn, trong khi độ cao thấp của giọng phụ thuộc vào độ căng của dây thanh âm. 

2.5. Kích thích và duy trì khứu giác

Khi hít vào, các phân tử hóa học trong không khí đi vào khoang mũi và hòa tan vào lớp nhầy. Tại đây, chúng kích hoạt các tế bào thần kinh nằm trong biểu mô khứu giác ở phần trên khoang mũi. Các tế bào này có lông mao mang theo thụ thể khứu giác trên màng của chúng. Tín hiệu thần kinh sau đó được truyền lên não bộ giúp chúng ta nhận biết mùi vị. 

2.6. Hàng rào bảo vệ miễn dịch

Lông mũi giúp giữ lại các hạt bụi lớn. Đồng thời, hệ thống lông mao ở đường dẫn khí liên tục quét chất nhầy bám dính vi khuẩn, virus xuống thực quản để thực hiện phản ứng nuốt. Khi xuống dạ dày, các tác nhân gây hại này sẽ bị axit dịch vị phá hủy hoàn toàn.

2.7. Điều hòa huyết áp thông qua hệ RAAS

Nội mô phổi chứa enzyme ACE (Angiotensin-Converting Enzyme). Khi huyết áp hoặc thể tích máu giảm thấp, thận sẽ tiết ra enzyme renin – đây là bước khởi đầu kích hoạt chuỗi phản ứng điều hòa huyết áp (hệ RAAS). Renin chuyển angiotensinogen thành Angiotensin I. Sau đó, enzyme ACE tại phổi chuyển đổi Angiotensin I thành Angiotensin II – một chất co mạch mạnh giúp nâng huyết áp trở về mức bình thường. 

3. Làm thế nào để duy trì một hệ hô hấp khỏe mạnh

Để bảo vệ hệ hô hấp luôn khỏe mạnh và chủ động phòng ngừa các bệnh lý liên quan, bạn nên xây dựng và duy trì các thói quen khoa học sau đây:

• Rèn luyện các bài tập thở (như Yoga) để tăng dung tích phổi và tối ưu hóa lượng Oxy cho cơ thể.
• Bỏ thuốc lá và tránh xa khói thuốc để ngăn ngừa viêm đường thở, bệnh tắc nghẽn phổi mạn tính (COPD) và ung thư phổi.
• Đi bộ, chạy bộ, bơi lội hoặc đạp xe giúp tăng cường sức bền của cơ hô hấp và độ linh hoạt của phổi.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài, rửa tay thường xuyên, tiêm vaccine cúm hằng năm và trồng nhiều cây xanh.
• Sử dụng máy tạo ẩm trong môi trường khô lạnh để bảo vệ và giữ ẩm cho lớp niêm mạc đường thở. Lưu ý vệ sinh máy thường xuyên để tránh phát tán nấm mốc.
• Dùng các chất tẩy rửa an toàn, lành tính để tránh hít phải hơi độc gây kích ứng hệ hô hấp.
• Ăn nhiều rau xanh, trái cây và uống đủ nước ấm nhằm làm loãng chất nhầy, giúp đường thở thông thoáng.
• Thăm khám sức khỏe định kỳ, bao gồm việc kiểm tra chức năng phổi để theo dõi thể trạng sức khỏe, phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh lý hô hấp (nếu có).

Khi ra ngoài, bạn nên đeo khẩu trang để bảo vệ hệ hô hấp

Như vậy, bài viết vừa chia sẻ đến bạn đọc thông tin giải phẫu hệ hô hấp cũng như những phương pháp giúp bảo vệ hệ cơ quan này. Nếu đang gặp các vấn đề bất thường về hô hấp, bạn nên đi thăm khám sớm tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Hô hấp thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được các chuyên gia, bác sĩ thăm khám và tư vấn điều trị (nếu cần thiết). Để đặt lịch khám tại MEDLATEC, Quý khách có thể liên hệ hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ đặt nhanh chóng và chu đáo.