1. Hạch thượng đòn là gì và nằm ở đâu?

Hạch bạch huyết là những cấu trúc nhỏ hình hạt đậu nằm dọc theo các mạch bạch huyết. Bên trong hạch có các tế bào miễn dịch giúp cơ thể nhận diện và chống lại vi khuẩn, virus hoặc tế bào bất thường. Hố thượng đòn là vùng lõm ngay trên xương đòn ở hai bên nền cổ. Nhóm hạch nằm trong vùng này được gọi là hạch thượng đòn.

Hố thượng đòn là vùng lõm tự nhiên nằm ngay trên xương đòn ở hai bên nền cổ.

Nhóm hạch này nhận bạch huyết từ nhiều nơi: vùng đầu cổ, lồng ngực, và phần lớn ổ bụng thông qua ống ngực. Ống ngực là mạch bạch huyết lớn nhất của cơ thể. Ở người khỏe mạnh, hạch vùng này nhỏ và nằm sâu nên thường không sờ thấy. Khi thăm khám, bác sĩ có thể đề nghị bạn rặn nhẹ (nghiệm pháp Valsalva) để phát hiện hạch dễ hơn.

2. Vì sao hạch vùng trên xương đòn cần được đánh giá kỹ?

Phần lớn trường hợp nổi hạch ở cổ, nách hay bẹn là phản ứng lành tính với nhiễm trùng. Hạch thường tự nhỏ lại sau vài tuần. Hạch thượng đòn là ngoại lệ đáng chú ý. Theo một tổng quan đăng trên tạp chí American Family Physician năm 2016, vị trí này được xếp vào nhóm yếu tố nguy cơ ác tính. Các nghiên cứu được dẫn trong tổng quan ghi nhận khoảng 34 - 50% người bệnh có hạch vùng này được xác định mắc bệnh ác tính, cao nhất ở người trên 40 tuổi.

Con số trên không có nghĩa cứ sờ thấy hạch là bị ung thư. Nhiều trường hợp gặp phải do viêm hoặc lao hạch. Tuy nhiên, bạn nên đi khám sớm thay vì tự theo dõi tại nhà trong thời gian dài.

2.1. Hạch bên trái và hạch Virchow

Hạch trên xương đòn bên trái nằm gần nơi ống ngực đổ vào tĩnh mạch. Vì vậy, nhóm hạch này nhận bạch huyết từ phần lớn ổ bụng và lồng ngực. Khi hạch bên trái to lên do tế bào ung thư lan tới, y văn gọi đó là hạch Virchow. Việc sờ thấy hạch này khi khám được gọi là dấu hiệu Troisier.

Hạch Virchow thường được nhắc đến cùng ung thư dạ dày. Hạch này cũng có thể gặp trong ung thư tụy, gan mật, buồng trứng, đường tiết niệu và u lympho.

2.2. Hạch bên phải

Hạch bên phải dẫn lưu chủ yếu từ trung thất, phổi và thực quản. Khi hạch bên phải sưng to không rõ nguyên nhân, bác sĩ thường lưu ý đến các bệnh lý vùng ngực như ung thư phổi, ung thư thực quản. Ung thư vú, ung thư tuyến giáp và u lympho có thể gây hạch ở cả hai bên.

3. Nguyên nhân khiến hạch vùng trên xương đòn sưng to

Hạch ở vị trí này có thể to lên do nhiều nhóm nguyên nhân, từ viêm nhiễm thông thường đến bệnh lý ác tính. Cụ thể bao gồm:

3.1. Nhiễm trùng và viêm hạch phản ứng

Nhiễm trùng vùng đầu cổ, đường hô hấp hoặc nhiễm virus có thể khiến hạch lân cận sưng lên. Hạch viêm thường mềm, di động dễ, có thể đau khi ấn. Hạch nhỏ dần khi tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát.

Một số bệnh lành tính khác cũng có thể gây hạch tồn tại nhiều tuần đến nhiều tháng và dễ bị nhầm với khối u. Ví dụ là bệnh Kikuchi (viêm hạch hoại tử) hoặc sarcoidosis. Nếu hạch không giải thích được bằng một ổ nhiễm trùng rõ ràng, bác sĩ vẫn sẽ cần đánh giá thêm.

3.2. Lao hạch

Lao hạch là thể lao ngoài phổi thường gặp. vi khuẩn lao hay gây sưng hạch ở vùng cổ sau, vùng trên xương đòn và dọc cơ ức đòn chũm. Hạch lao thường chắc, không đau, to lên chậm trong vài tuần đến vài tháng.

Ở giai đoạn muộn, hạch có thể nhuyễn hóa, vỡ ra và chảy dịch qua da. Một số người có sốt nhẹ về chiều, mệt mỏi, sụt cân. Có trường hợp gần như không có triệu chứng toàn thân nên dễ bị bỏ qua.

Lao hạch thường khiến hạch to chậm, không đau và có thể kèm sốt nhẹ về chiều

3.3. U lympho và ung thư di căn

U lympho Hodgkin và không Hodgkin là bệnh ung thư xuất phát từ chính hệ bạch huyết. Bệnh có thể biểu hiện bằng hạch to, không đau ở nền cổ và vùng trên xương đòn.

Tế bào ung thư từ phổi, vú, dạ dày, thực quản, tụy, tuyến giáp hoặc các cơ quan vùng chậu cũng có thể theo đường bạch huyết di căn đến nhóm hạch này. Ở một số người, khối hạch là dấu hiệu đầu tiên tự phát hiện được, trước khi xuất hiện triệu chứng tại cơ quan bị bệnh.

4. Dấu hiệu cảnh báo và khi nào cần đi khám

Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến cáo nên đi khám khi sưng hạch ngay trên hoặc dưới xương đòn, kể cả khi không có triệu chứng nào khác. Bạn cũng nên chú ý hơn nếu hạch có thêm một trong các đặc điểm sau:

• Tính chất hạch: Hạch cứng, chắc, không đau, ít di động hoặc dính vào mô xung quanh.
• Diễn tiến: Hạch to dần, không nhỏ lại sau 1 - 2 tuần, hoặc xuất hiện thêm hạch ở cổ, nách, bẹn.
• Triệu chứng toàn thân: Sốt kéo dài, đổ mồ hôi về đêm, sụt cân không rõ lý do, mệt mỏi kéo dài.
• Triệu chứng tại cơ quan khác: Ho kéo dài, ho ra máu, khó nuốt, đau thượng vị, đi ngoài phân đen hoặc sờ thấy khối ở vú.

Bạn nên đến cơ sở y tế ngay nếu hạch sưng kèm khó thở hoặc nuốt rất khó. Người trên 40 tuổi, người có tiền sử ung thư hoặc từng tiếp xúc gần với người bệnh lao cũng nên đi khám sớm hơn.

Bạn nên đi khám sớm nếu hạch cứng, to dần hoặc kèm sụt cân, đổ mồ hôi về đêm.

5. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân như thế nào?

Với hạch thượng đòn, bác sĩ thường không chỉ dựa vào cảm nhận khi sờ hạch. Trước tiên, bác sĩ sẽ hỏi thời điểm phát hiện hạch, tốc độ to lên, các triệu chứng kèm theo và tiền sử bệnh. Sau khi khám lâm sàng, bạn có thể được chỉ định một số cận lâm sàng như:

• Siêu âm hạch: Đánh giá kích thước, hình dạng, rốn hạch và mạch máu trong hạch. Hạch hình tròn, mất rốn hạch hoặc vỏ dày không đều thường cần kiểm tra thêm.
• Xét nghiệm máu: Công thức máu, chỉ số viêm và các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán lao hoặc nhiễm virus khi cần.
• X-quang ngực, chụp CT: Tìm tổn thương ở phổi, trung thất hoặc ổ bụng. Với khối vùng cổ tồn tại kéo dài ở người trưởng thành, CT có tiêm thuốc cản quang thường là lựa chọn ban đầu.
• Chọc hút tế bào kim nhỏ (FNA) hoặc sinh thiết hạch: Lấy mẫu tế bào hoặc mô để xác định bản chất của hạch.

Chọc hút tế bào kim nhỏ hoặc sinh thiết hạch giúp xác định bản chất của hạch khi có chỉ định.

Nhiều người thắc mắc vì sao siêu âm đã kết luận "hạch viêm" mà bác sĩ vẫn đề nghị theo dõi hoặc làm thêm xét nghiệm. Hình ảnh siêu âm chỉ gợi ý, chưa thay thế được kết quả giải phẫu bệnh. Chọc hút kim nhỏ đôi khi lấy mẫu chưa đúng vùng tổn thương. Nếu bác sĩ vẫn nghi ngờ lao hạch hoặc u lympho, bạn có thể được chỉ định sinh thiết lấy toàn bộ hạch để làm giải phẫu bệnh.

6. Hướng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân

Không có một cách điều trị chung cho mọi trường hợp nổi hạch trên xương đòn. Hạch do nhiễm khuẩn có thể nhỏ lại khi ổ nhiễm trùng được điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Lao hạch được điều trị bằng thuốc kháng lao trong nhiều tháng và cần tuân thủ đúng phác đồ. Với u lympho hoặc ung thư di căn, hướng điều trị phụ thuộc vào loại bệnh và giai đoạn. Các phương pháp có thể gồm hóa trị, xạ trị, phẫu thuật hoặc thuốc điều trị đích.

Bạn không nên tự dùng kháng sinh, chườm, đắp lá hay nặn hạch khi chưa rõ nguyên nhân. Những cách này không giúp xác định bệnh và có thể khiến việc chẩn đoán bị chậm trễ.

Không phải trường hợp hạch thượng đòn nào cũng là ung thư. Đây vẫn là vị trí hạch cần được bác sĩ đánh giá sớm, đặc biệt khi hạch cứng, to dần hoặc đi kèm sốt, sụt cân, đổ mồ hôi đêm. Việc xác định đúng nguyên nhân từ đầu giúp người bệnh được điều trị kịp thời và tránh những lo lắng không cần thiết.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như Hệ thống Y tế MEDLATEC. Tại MEDLATEC, người bệnh được khám lâm sàng, siêu âm, chụp CT, và được chọc hút tế bào hoặc sinh thiết hạch khi có chỉ định. Các kết quả này giúp bác sĩ xác định bản chất của hạch và đưa ra hướng xử trí phù hợp. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.