1. Thương hàn là gì?

Thương hàn là bệnh truyền nhiễm cấp tính có thể gây biến chứng nặng nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh do vi khuẩn Salmonella Typhi gây ra. Trong đó, nguồn lây nhiễm bệnh chủ yếu là qua đường phân - miệng: thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm phân của người bệnh hoặc người lành mang trùng mạn tính (người không có triệu chứng nhưng vẫn thải vi khuẩn qua phân kéo dài trên 1 năm). Nước tiểu có thể chứa vi khuẩn nhưng đóng vai trò phụ trong lây truyền, thông qua thực phẩm hoặc nước uống,... Các thực phẩm dễ nhiễm khuẩn bao gồm các loại sữa chưa được tiệt trùng và thực phẩm chưa được nấu chín kỹ. 

Sốt cao có thể là biểu hiện của bệnh thương hàn

Những người sống ở vùng không có nước sạch, không đảm bảo điều kiện vệ sinh và thường xuyên ăn ngoài, không có thói quen rửa tay bằng xà phòng,... là những đối tượng có nguy cơ cao với bệnh thương hàn. 

Hiện nay, việc cải thiện điều kiện sống và sử dụng thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh đã giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh cũng như tử vong do thương hàn. Tuy nhiên, ở những quốc gia tại Đông Nam Á, Châu Phi, Đông Địa Trung Hải và Tây Thái Bình Dương, đây vẫn là căn bệnh có thể gây ra những vấn đề rất phức tạp cho sức khỏe cộng đồng. Đáng chú ý, tình trạng vi khuẩn đa kháng thuốc đang gia tăng tại khu vực Châu Á và Châu Phi, là thách thức lớn trong điều trị hiện nay.

2. Triệu chứng bệnh thương hàn

Triệu chứng của bệnh thương hàn rất đa dạng và có thể khác nhau ở từng người bệnh cụ thể. Dưới đây là thông tin về triệu chứng bệnh để bạn hiểu rõ hơn “thương hàn là gì”: 

Triệu chứng ban đầu

Người mắc thương hàn thường xuất hiện những triệu chứng điển hình từ sau khi tiếp xúc với vi khuẩn gây bệnh trong khoảng 1 đến 3 tuần. Cụ thể: 

- Sốt cao trên 39 độ C. Sốt thường tăng dần từng ngày trong tuần đầu (kiểu sốt bậc thang). Nhiệt độ duy trì liên tục ở mức cao và không có xu hướng giảm rõ rệt vào buổi sáng như sốt rét. 

- Đau đầu, đau cơ. 

- Cơ thể yếu và mệt mỏi.

- Đổ mồ hôi.

- Ho nhiều. 

- Chán ăn. 

- Bị tiêu chảy hoặc táo bón. 

- Vùng ngực và bụng nổi ban hồng. 

Triệu chứng về sau

Khoảng vài tuần sau khi những triệu chứng nêu trên xuất hiện, bệnh nhân có thể gặp phải một số triệu chứng khác như đau dạ dày, mất khả năng chú ý, lú lẫn hoặc co giật, phân đen, sốt cao,... Đây là các dấu hiệu cảnh báo biến chứng nặng, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức.

3. Biến chứng của bệnh 

Nếu không điều trị kịp thời, thành ruột có thể bị tổn thương khiến một phần thức ăn trong hệ tiêu hóa bị rò rỉ ra khỏi ruột và lan ra khắp cơ thể, dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như sau: 

- Nhiễm trùng máu. 

- Chảy máu tiêu hóa. 

- Thủng ruột. 

- Viêm cơ tim. 

- Viêm gan. 

- Viêm túi mật. 

- Viêm màng não. 

Có thể nói rằng, bệnh thương hàn rất nguy hiểm. Nếu có những biểu hiện bất thường nghi ngờ nhiễm bệnh, bạn nên đi khám sớm để được các bác sĩ điều trị kịp thời, hạn chế gặp phải những biến chứng nghiêm trọng. 

4. Phương pháp chẩn đoán bệnh 

Để chẩn đoán chính xác một người có mắc bệnh thương hàn hay không, bác sĩ sẽ thăm khám triệu chứng lâm sàng, khai thác bệnh sử, đánh giá yếu tố nguy cơ và chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm cần thiết như sau: 

Người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu để chẩn đoán và tìm nguyên nhân gây bệnh

- Cấy máu – đây là tiêu chuẩn chẩn đoán và xét nghiệm quan trọng nhất, đặc biệt trong tuần đầu của bệnh. 

- Xét nghiệm nước tiểu. 

- Xét nghiệm mẫu phân và cấy phân. 

 - Xét nghiệm huyết thanh học Widal. Cần lưu ý, xét nghiệm này có tỷ lệ dương tính giả cao và không phân biệt được nhiễm cấp tính với nhiễm trong quá khứ - không được WHO và CDC khuyến nghị dùng để chẩn đoán xác định. 

- Siêu âm bụng và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác được chỉ định tùy theo diễn tiến lâm sàng. 

5. Phương pháp điều trị 

Ngoài thắc mắc “thương hàn là gì”, phương pháp điều trị căn bệnh này cũng là vấn đề được nhiều người quan tâm. Hiện nay, phương pháp điều trị bệnh thương hàn phổ biến là dùng thuốc kháng sinh. Tùy thuộc vào tình trạng nhiễm khuẩn của từng bệnh nhân, độ nhạy cảm của vi khuẩn gây bệnh, thể trạng sức khỏe của bệnh nhân,... bác sĩ sẽ lựa chọn loại kháng sinh phù hợp và điều chỉnh thời gian sử dụng kháng sinh. Người bệnh cần chú ý không tự ý dùng kháng sinh vì tình trạng kháng thuốc ngày càng phổ biến - việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên kết quả kháng sinh đồ.

Ngoài chỉ định cho người bệnh sử dụng thuốc kháng sinh, bác sĩ còn có thể kết hợp các phương pháp điều trị khác cho người bệnh, chẳng hạn như: 

- Điều trị biến chứng: Trong trường hợp người bệnh đã xuất hiện các biến chứng tiêu hóa như xuất huyết tiêu hóa, thủng ruột,... bác sĩ có thể chỉ định truyền máu, phẫu thuật khâu lỗ thủng hoặc cắt đoạn ruột để cầm máu...

- Bù điện giải và bổ sung dinh dưỡng: Bù điện giải cho người bệnh và đảm bảo cho bệnh nhân được nghỉ ngơi tuyệt đối. Người bệnh cần lưu ý rằng, tình trạng thủng ruột là do vi khuẩn và không phải do thức ăn. Chính vì thế, người mắc bệnh thương hàn vẫn cần bổ sung các món ăn có chứa nhiều dưỡng chất, dễ tiêu hóa. 

- Lưu ý khi chăm sóc người bệnh: Ngoài việc điều trị theo phác đồ của bác sĩ, người mắc bệnh thương hàn cũng cần được chăm sóc đúng cách để sức khỏe sớm được cải thiện. Cụ thể:

+ Bổ sung các loại thực phẩm chứa nhiều dưỡng chất, các món ăn dễ tiêu hóa. 

+ Bổ sung các loại protein lành mạnh. 

+ Uống sữa và sữa chua đã tiệt trùng. 

+ Uống nhiều nước.

+ Hạn chế ăn những thực phẩm cay nóng, có chứa nhiều chất béo để tránh khiến cho tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

6. Cách phòng bệnh

Dưới đây là những phương pháp giúp bạn phòng ngừa hiệu quả bệnh thương hàn: 

Tiêm vắc xin

Hiện nay, có ba loại vắc xin được dùng trong phòng ngừa bệnh thương hàn bao gồm:

- Vắc xin đường uống (Ty21a): Dùng cho trẻ từ 6 tuổi trở lên, uống 3 - 4 liều cách ngày, không phù hợp với người đang dùng kháng sinh hoặc người bị suy giảm miễn dịch. Thời gian bảo vệ khoảng 5 - 7 năm.

- Vắc xin đường tiêm (Polysaccharide Vi): Loại vắc xin này có thể dùng cho trẻ 2 tuổi trở lên và người lớn. Phác đồ tiêm 1 mũi duy nhất, có hiệu quả bảo vệ trong khoảng 3 năm. Sau đó cần tiêm nhắc lại nếu vẫn ở trong vùng có nguy cơ cao.

- Vắc xin tiếp hợp TCV (Typhoid Conjugate Vaccine): Là loại được WHO ưu tiên khuyến nghị hiện nay. Loại vắc xin này dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên, chỉ cần tiêm 1 mũi duy nhất, hiệu quả bảo vệ cao hơn, thời gian miễn dịch trên 4 năm và có thể tạo trí nhớ miễn dịch.

Tiêm vắc xin là cách phòng ngừa bệnh thương hàn hiệu quả

Đảm bảo vệ sinh thực phẩm và lối sống lành mạnh 

Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp bạn phòng tránh bệnh thương hàn. Cụ thể:

- Không nên ăn rau sống. 

- Nên ăn thực phẩm đã được nấu chín kỹ. 

- Trước khi nấu ăn, bạn c vệ sinh dụng cụ nấu ăn để tránh tối đa nguy cơ nhiễm khuẩn. 

- Tránh uống sữa chưa được tiệt trùng. 

- Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng.

- Nếu đang mắc bệnh, không nên nấu ăn cho người khác. 

Như vậy, bài viết đã giúp bạn hiểu rõ bệnh thương hàn là gì, những biến chứng nguy hiểm của bệnh và cách điều trị cũng như phòng ngừa căn bệnh truyền nhiễm này. 

Mọi thắc mắc hoặc có nhu cầu đăng ký đặt lịch khám với các bác sĩ tại Hệ thống Y tế MEDLATEC, Quý khách có thể liên hệ đến tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn cụ thể.