1. Giải đáp Bilirubin liên hợp là gì?

Bilirubin liên hợp (Bilirubin trực tiếp) chiếm khoảng 1/5 tổng lượng Bilirubin tồn tại trong máu. Loại Bilirubin này thường tan trong nước, hiếm khi gắn kết cùng protein. Nhờ đặc tính này, khi nồng độ trong máu tăng cao, nó có thể đi qua cầu thận và xuất hiện trong nước tiểu. 

Không phải ai cũng nắm rõ Bilirubin liên hợp là gì? 

Ở người trưởng thành, giá trị Bilirubin liên hợp bình thường dao động trong khoảng 0 - 7 μmol/L (0 - 0,4 mg/dL). Tỷ lệ Bilirubin liên hợp/Bilirubin toàn phần không lớn hơn 20%. 

Đối với trẻ sơ sinh, chức năng gan chưa thực sự hoàn thiện, Bilirubin toàn phần có xu hướng cao hơn người trưởng thành. Tuy nhiên, lượng Bilirubin liên hợp vẫn ở mức thấp (không vượt quá 20 μmol/L). Hiện tượng gia tăng Bilirubin liên hợp cho thấy gan hoặc mật đang gặp vấn đề. Khi đó, người bệnh cần được theo dõi để được can thiệp y tế kịp thời. 

2. Cơ chế hình thành 

Quá trình hình thành Bilirubin liên hợp diễn ra qua các bước phức tạp tại gan, cụ thể:

• Chuyển hóa tại gan: Bilirubin tự do (độc hại, không tan trong nước) theo máu đến gan. Tại đây, nhờ enzyme UDP-glucuronosyltransferase, nó được kết hợp với Acid Glucuronic để trở thành Bilirubin liên hợp (không độc, tan trong nước).
• Bài tiết: Tế bào gan bài tiết Bilirubin liên hợp vào dịch mật, sau đó đổ xuống ruột non để hỗ trợ tiêu hóa chất béo.
• Chuyển hóa tại ruột: Tại ruột, dưới tác động của vi khuẩn, Bilirubin liên hợp chuyển hóa thành Urobilinogen. 
• Bài tiết: Phần lớn Urobilinogen chuyển thành Stercobilin và thải qua phân (tạo màu vàng cho phân). Khoảng 10 - 20% Urobilinogen được tái hấp thu vào máu, quay về gan hoặc thải qua nước tiểu.

Sự tắc nghẽn ở bất kỳ khâu nào trong quá trình dẫn mật xuống ruột sẽ khiến Bilirubin liên hợp trào ngược vào máu, gây vàng da. 

Bilirubin là sản phẩm của quá trình phá hủy hồng cầu

3. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tăng Bilirubin liên hợp

Hiện tượng tăng Bilirubin liên hợp đến từ nhiều nguyên nhân. Chẳng hạn như: 

3.1. Bệnh lý về gan

Khi mắc bệnh lý về gan, người bệnh có thể bị tăng Bilirubin liên hợp. Trong đó, phổ biến nhất phải kể đến các bệnh về gan dưới đây: 

• Viêm gan virus: Người nhiễm viêm gan A, B và C thường bị tổn thương tế bào gan. Chức năng bài tiết Bilirubin khi đó cũng bị suy giảm. 
• Gan bị nhiễm độc: Khi sử dụng không đúng liều lượng một số loại thuốc hoặc dùng thuốc dài ngày, gan có nguy cơ bị nhiễm độc ảnh hưởng đến khả năng bài tiết Bilirubin. 
• Xơ gan và ung thư gan: Những bệnh lý về gan này khiến gan bị tổn thương, rối loạn chức năng bài tiết Bilirubin. 

Bệnh viêm gan có thể khiến nồng độ Bilirubin tăng

3.2. Đường mật bị tắc nghẽn

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây tăng Bilirubin trực tiếp rất cao. Sự tắc nghẽn có thể xảy ra ở đường mật trong hoặc ngoài gan. Nhóm này bao gồm các bệnh lý như: Sỏi ống mật chủ, u đầu tụy, u đường mật chèn ép ống dẫn mật, teo đường mật bẩm sinh (thường gặp ở trẻ sơ sinh). 

3.3. Rối loạn di truyền 

Một số hội chứng di truyền hiếm gặp khiến gan mất khả năng vận chuyển Bilirubin liên hợp ra khỏi tế bào. Cụ thể:

• Hội chứng Rotor: Khiến quá trình vận chuyển Bilirubin giảm do ảnh hưởng của đột biến gen. 
• Hội chứng Dubin-Johnson: Một trong những nguyên nhân khiến hoạt động vận chuyển Bilirubin liên hợp rối loạn. 

4. Triệu chứng cảnh báo tình trạng tăng Bilirubin liên hợp

Nếu chú ý quan sát biểu hiện của cơ thể, bạn có thể nhận thấy một số dấu hiệu cảnh báo tình trạng tăng Bilirubin liên hợp. Đơn cử như: 

4.1. Vàng da, vàng mắt

Trong phần lớn trường hợp, vàng da và vàng mắt là triệu chứng dễ nhận biết và xuất hiện sớm nhất ở người bị tăng Bilirubin. Vì khi đó, Bilirubin không thể được vận chuyển vào gan như bình thường dẫn đến hiện tượng tích tụ trong máu, lắng đọng tại hệ thống mô khiến da và mắt chuyển vàng. 

Vàng da và vàng mắt thường là triệu chứng xuất hiện đầu tiên ở người bị tăng Bilirubin liên hợp

Khi nồng độ Bilirubin trong huyết thanh tăng, da lại càng có xu hướng chuyển vàng đậm. Theo đó, nồng độ Bilirubin liên hợp lớn hơn 3 mg/dL thường khiến da chuyển vàng thấy rõ. 

4.2. Nước tiểu chuyển màu sẫm

Như đã biết, Bilirubin liên hợp dễ dàng hòa tan trong nước, có thể bài tiết qua thận. Đây là nguyên nhân khiến nước tiểu chuyển màu nâu sẫm hoặc màu vàng đậm gần giống màu trà đặc khi bilirubin liên hợp tăng cao.

4.3. Ngứa ngáy

Khi Bilirubin liên hợp tăng, nồng độ muối mật cũng có xu hướng tăng và ứ đọng trong máu. Từ đó dẫn đến tình trạng kích thích tại các đầu dây thần kinh cảm giác, gây tình trạng ngứa ngáy. Triệu chứng đôi khi còn xuất hiện trước hiện tượng vàng da rõ nét. Cảm giác ngứa ngáy có xu hướng nặng hơn về đêm gây khó ngủ. 

Bilirubin tăng dễ dẫn đến tình trạng ngứa ngáy

4.4. Rối loạn đường tiêu hóa, màu phân nhạt

Nếu không được vận chuyển xuống ruột, Bilirubin sẽ không thể biến đổi thành Stercobilin. Đây là nguyên nhân khiến màu phân nhạt hoặc chuyển màu bạc. Không những vậy, tăng Bilirubin còn là nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa khiến người bệnh cảm thấy buồn nôn, khó tiêu. 

4.5. Những dấu hiệu cảnh báo khác

Ngoài 4 nhóm triệu chứng kể trên, người bị tăng Bilirubin liên hợp có thể xuất hiện một vài biểu hiện khác như: 

• Mệt mỏi. 
• Ăn không ngon. 
• Cân nặng giảm. 
• Đau tại vùng hạ sườn phải. 

Nếu nhận thấy cơ thể thay đổi, xuất hiện triệu chứng bất thường, bạn nên chủ động đi kiểm tra sức khỏe. Thông qua xét nghiệm máu, xét nghiệm chức năng gan hoặc một số kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác, bác sĩ có thể xác định tình trạng tăng Bilirubin để tư vấn điều trị kịp thời. 

Mong rằng từ bài viết của MEDLATEC, bạn có thể hiểu chính xác bản chất Bilirubin liên hợp là gì. Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin tham khảo. Các chỉ số xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa đọc và biện giải dựa trên lâm sàng thực tế. Không tự ý sử dụng thuốc nam hoặc mẹo dân gian để "trị vàng da" khi chưa xác định rõ nguyên nhân (đặc biệt là trường hợp tắc mật cần can thiệp ngoại khoa). Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp điều trị nào. 

Nếu có nhu cầu đặt lịch thăm khám hoặc xét nghiệm theo yêu cầu, bạn có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC theo tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ chi tiết hơn.