1. Những ai nên thực hiện xét nghiệm HIV?

Để biết một người có bị nhiễm virus HIV hay không, xét nghiệm HIV chính là phương pháp chính xác và nhanh nhất. Những người nên thực hiện loại xét nghiệm này gồm: 

- Người đã từng quan hệ tình dục với người lạ (không phải là vợ/chồng) qua đường âm đạo, đường hậu môn nhưng không dùng bao cao su. 

- Người đã từng quan hệ đồng tính qua đường hậu môn.

- Người quan hệ tình dục không an toàn với những đối tượng tiêm chích ma túy, hoặc đã từng quan hệ tình dục với nhiều người.

- Người từng dùng chung kim tiêm với người khác.

Bạn có nguy cơ bị lây nhiễm HIV nếu đã từng quan hệ tình dục không an toàn

Xét nghiệm giúp bệnh nhân phát hiện mình có bị nhiễm virus HIV hay không và có thể được thực hiện ngay khi phơi nhiễm với virus gây bệnh. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp người bệnh có cơ hội điều trị bệnh từ sớm, tăng hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ biến chứng, tăng chất lượng sống và giảm tỷ lệ lây truyền bệnh cho cộng đồng. 

2. Xét nghiệm HIV là gì?

Xét nghiệm HIV giúp các bác sĩ xác định người phơi nhiễm có bị HIV hay không. Mẫu xét nghiệm được coi là dương tính với HIV khi có phản ứng với cả ba loại sinh phẩm có nguyên lý hoặc chuẩn bị kháng nguyên khác nhau. Hiện nay có 2 phương pháp xét nghiệm như sau:

2.1. Phương pháp xét nghiệm huyết thanh học

Với phương pháp này, bác sĩ sẽ sử dụng các kỹ thuật phát hiện sự hiện diện của kháng thể kháng HIV và/hoặc kháng nguyên HIV trong máu hoặc các dịch tiết để xác định tình trạng nhiễm HIV ở người lớn và trẻ em trên 18 tháng tuổi. Nhóm phương pháp này bao gồm các kỹ thuật sau:

- Kỹ thuật xét nghiệm nhanh/đơn giản: Các kỹ thuật nhanh (miễn dịch sắc ký, miễn dịch lọc, chấm - thấm) và ngưng kết hạt vi lượng.

- Kỹ thuật miễn dịch đánh dấu: Các kỹ thuật ELISA, hóa/điện hóa phát quang.

2.2. Phương pháp xét nghiệm sinh học phân tử (NAT)

Bác sĩ sẽ sử dụng các kỹ thuật phát hiện sự hiện diện vật liệu di truyền của HIV (RNA/DNA) trong máu hoặc các dịch tiết. 

Mỗi phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu khác nhau, khi phân tích và biện luận kết quả của mỗi phương pháp cũng khác nhau.

Xét nghiệm HIV nên được thực hiện đúng thời điểm để có được kết quả chính xác.

3. Tại sao người phơi nhiễm HIV nên làm kiểm tra 3 lần và quy trình xử lý sau phơi nhiễm

virus HIV tồn tại rất lâu trong cơ thể và rất khó có thể đào thải ra ngoài. Xét nghiệm HIV có thể cho kết quả âm tính giả và dương tính giả, do đó, nếu chỉ xét nghiệm 1 lần duy nhất sẽ rất khó để khẳng định bệnh nhân có nhiễm virus HIV hay không. Đó là lý do tại sao người phơi nhiễm HIV nên làm kiểm tra 3 lần. 

Cụ thể, các bước xử trí sau khi xảy ra phơi nhiễm HIV được thực hiện như sau:

Bước 1: Sơ cứu và làm sạch vết thương tại chỗ

- Trường hợp da bị tổn thương kèm chảy máu: Người bị phơi nhiễm cần nhanh chóng rửa vết thương dưới vòi nước sạch, kết hợp dùng xà phòng để làm sạch. Lưu ý không bóp hay nặn vết thương, nên để máu tự chảy ra trong thời gian ngắn.

- Phơi nhiễm qua niêm mạc mắt: Những trường hợp này cần được rửa mắt bằng nước cất hoặc nước muối NaCl 0,9% liên tục trong khoảng 5 phút. Có thể sử dụng vòi rửa mắt khẩn cấp (nếu có).

- Phơi nhiễm qua niêm mạc miệng, mũi: Người phơi nhiễm nên rửa mũi hoặc nhỏ mũi bằng nước cất hoặc dung dịch NaCl 0,9 % và súc miệng nhiều lần với dung dịch NaCl 0,9 %.

Bước 2: Báo cáo người phụ trách và làm biên bản 

Đây là bước xử lý phơi nhiễm dành cho những người bị phơi nhiễm do nghề nghiệp. Người phơi nhiễm cần bổ sung đầy đủ thông tin trong hồ sơ phơi nhiễm. 

Bước 3: Đánh giá nguy cơ phơi nhiễm theo mức độ tổn thương và diện tích tiếp xúc

- Phơi nhiễm có nguy cơ: Nếu tổn thương của người phơi nhiễm càng rộng và sâu thì nguy cơ lây nhiễm càng cao. Chẳng hạn, với những người phơi nhiễm qua đường máu, qua vết thương trên da, qua đường niêm mạc,... 

- Phơi nhiễm không có nguy cơ: Chẳng hạn như những người tiếp xúc với nước tiểu, dịch nôn, mồ hôi,... không thấy có lẫn máu khi quan sát bằng mắt thường.

Thông thường, khi máu hay dịch cơ thể của nhiễm nhiễm HIV tiếp xúc với vùng da lành của người khỏe sẽ không có nguy cơ lây nhiễm bệnh.

 Bước 4: Đánh giá tình trạng nhiễm HIV của nguồn phơi nhiễm

- Nếu chưa xác định được người gây phơi nhiễm có nhiễm HIV hay không, cần tiến hành xét nghiệm HIV cho người này càng sớm càng tốt khi có điều kiện.

- Trong trường hợp không thể xác minh tình trạng HIV của người gây phơi nhiễm, tình huống này được xem là có nguy cơ nhiễm HIV và phải được ghi rõ trong biên bản.

Bước 5: Xác định tình trạng HIV của người bị phơi nhiễm và tư vấn phù hợp

Tùy theo tình trạng của người phơi nhiễm với virus HIV, bác sĩ có thể tư vấn cụ thể, hỗ trợ về tâm lý và hướng dẫn người bệnh thực hiện các loại xét nghiệm cần thiết khác hoặc các phương pháp điều trị phù hợp. Đặc biệt là tư vấn về dự phòng lây nhiễm HIV cho người khác.

Kế hoạch theo dõi

- Theo dõi tác dụng phụ của ARV: Nếu xuất hiện các tác dụng phụ, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được các bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời.

- Hỗ trợ tâm lý cho người phơi nhiễm trong quá trình điều trị PEP.

- Thực hiện xét nghiệm HIV lại sau 1 tháng và tiếp tục kiểm tra sau 3 tháng tính từ thời điểm xảy ra phơi nhiễm.

- Bác sĩ sẽ tư vấn chi tiết hơn cho người phơi nhiễm về việc không được hiến máu, nên quan hệ tình dục an toàn và nếu chưa loại trừ được tình trạng nhiễm HIV thì không nên cho con bú.

- Với các trường hợp có yếu tố nguy cơ tái diễn, bác sĩ sẽ tư vấn và chỉ định PrEP. 

4. Những lưu ý khi thực hiện xét nghiệm HIV

Dưới đây là một số lưu ý khi làm xét nghiệm HIV để có được kết quả chính xác:

- Xét nghiệm HIV có thể cho kết quả chính xác hay không phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, đặc biệt là loại xét nghiệm cũng như thời điểm thực hiện:

+ Những trường hợp làm xét nghiệm quá sớm, người bệnh có thể nhận được kết quả âm tính giả. 

+ Đối với những bệnh nhân thực hiện test nhanh tại nhà: Kết quả chỉ mang tính sàng lọc và chưa thể khẳng định về tình trạng của người bệnh. Để chắc chắn mình có nhiễm HIV không, bạn nên đến các cơ sở y tế để được các bác sĩ tư vấn chi tiết hơn về các loại xét nghiệm cần thực hiện để có thể biết chính xác mình có bị bệnh không. 

- Nếu bạn có nguy cơ lây nhiễm cao do dùng chung bơm kim tiêm với người bị bệnh hoặc quan hệ tình dục với người đã nhiễm virus HIV, bạn nên đến cơ sở y tế ngay trong 72 giờ đầu tiên từ khi phơi nhiễm với virus để có thể được các chuyên gia tư vấn về cách dùng thuốc dự phòng sau phơi nhiễm. Đây là biện pháp có thể giúp bệnh nhân giảm nguy cơ lây nhiễm hơn 80%. 

- Mẹ bầu và trẻ sơ sinh được sinh ra từ bà mẹ nhiễm virus HIV cần được xét nghiệm theo hướng dẫn của chuyên gia. 

- Tìm hiểu và lựa chọn xét nghiệm tại những cơ sở y tế chất lượng cao để có thể nhận được kết quả xét nghiệm chính xác. 

Hy vọng những thông tin trên đây đã giúp bạn tìm hiểu về những đối tượng cần thực hiện xét nghiệm HIV và giải đáp thắc mắc “Tại sao người phơi nhiễm HIV nên làm kiểm tra 3 lần”. 

Hệ thống Y tế MEDLATEC được đánh giá là đơn vị xét nghiệm đáng tin cậy, đảm bảo độ chính xác và chất lượng dịch vụ.

Trong trường hợp cần đăng ký khám sớm, quý khách có thể liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được nhân viên tư vấn chi tiết và hỗ trợ đặt lịch phù hợp.