Đau đầu căng cơ: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

1. Đau đầu căng cơ là gì?

Đau đầu căng cơ (tension-type headache - TTH) là tình trạng co thắt hoặc căng cứng của các cơ ở vùng đầu mặt và cổ. Đây được xem là bệnh lý thần kinh thường gặp nhất trong cuộc sống hàng ngày và thường gặp hơn ở nữ giới.

Dựa theo tần suất xuất hiện của các cơn đau, đau đầu căng cơ được chia thành 2 nhóm chính theo tiêu chuẩn ICHD-II (Phân loại Quốc tế về các Rối loạn Đau đầu do Hiệp hội Đau đầu Quốc tế biên soạn): 

• Đau đầu căng cơ từng đợt (ETTH): Trong đó, đau đầu từng đợt tiếp tục được chia thành 2 nhóm là nhóm đau đầu không thường xuyên và đau đầu thường xuyên. 
• Đau đầu không thường xuyên: Cơn đau xuất hiện trung bình ít hơn 1 ngày mỗi tháng, dưới 12 ngày một năm.
• Đau đầu thường xuyên: Đau đầu diễn ra từ 1 đến 14 ngày trong một tháng (kéo dài ít nhất từ 3 tháng trở lên), khoảng 12 ngày đến dưới 180 ngày/năm.
• Đau đầu căng cơ mạn tính (CTTH): Tình trạng đau đầu dai dẳng, diễn ra từ 15 ngày trở lên trong một tháng và kéo dài liên tục trên 3 tháng, trên 180 ngày/năm.

Đau đầu căng cơ được chia thành 2 nhóm, dựa theo tần suất xuất hiện cơn đau

2. Nguyên nhân và các yếu tố kích thích cơn đau đầu căng cơ

Dù chưa xác định được nguyên nhân chính xác, Đau đầu căng cơ liên quan chặt chẽ đến tình trạng căng cơ vùng đầu - cổ, áp lực tâm lý và thói quen sinh hoạt hàng ngày.

2.1. Yếu tố sinh hoạt và tư thế (Phổ biến nhất)

Lối sống và thói quen hàng ngày là tác nhân hàng đầu gây co thắt cơ vùng đầu cổ. Cụ thể, việc ngồi sai tư thế (gù lưng, cúi đầu quá lâu trước máy tính), nằm gối quá cao khi ngủ, lười vận động hoặc ngủ không đủ giấc (hoặc ngủ quá nhiều) đều làm gia tăng áp lực liên tục lên cơ bắp, kích hoạt cơn đau đầu xuất hiện.

2.2. Yếu tố tâm lý

Trạng thái căng thẳng, lo âu, mệt mỏi kéo dài hoặc chấn thương tâm lý là những nguyên nhân chủ yếu gây nên tình trạng này. Khi não bộ và hệ thần kinh bị quá tải, chúng sẽ liên tục phát đi các tín hiệu kích thích, làm co thắt nhóm cơ sọ mặt, gây ra cảm giác đau thắt như bị bó chặt vùng đầu.

2.3. Chế độ ăn uống thiếu khoa học

Thói quen bỏ bữa gây hạ đường huyết, uống không đủ nước làm cản trở tuần hoàn cơ thể đều gián tiếp gây đau đầu. Ngoài ra, việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm chứa nhiều chất kích thích thần kinh như bột ngọt (mì chính), chất Tyramine trong đồ lên men (phô mai, nho khô) hay lạm dụng caffeine cũng khiến các mạch máu và cơ nhạy cảm hơn với cơn đau.

2.4. Yếu tố thần kinh 

Ở những người bị đau đầu mạn tính, hệ thần kinh trung ương bị tăng tính nhạy cảm đau (hiện tượng mẫn cảm hóa). Lúc này, ngưỡng chịu đau của các thụ thể cảm nhận ở cơ sọ mặt bị hạ thấp, khiến các kích thích co thắt thông thường vốn vô hại cũng bị hệ thần kinh hiểu sai và xử lý thành tín hiệu đau đầu dữ dội.

2.5. Di truyền

Mặc dù yếu tố di truyền đóng vai trò rất nhỏ đối với thể đau đầu căng cơ từng đợt, nhưng có thể liên quan chặt chẽ hơn ở nhóm đau đầu mạn tính. Những người có người thân trong gia đình (bố mẹ, anh chị em ruột) bị đau đầu mạn tính sẽ có nguy cơ mắc bệnh lý này cao hơn so với người bình thường.

3. Triệu chứng nhận biết đau đầu căng cơ điển hình

Các triệu chứng đau đầu căng cơ thường biểu hiện ở mức độ từ nhẹ đến trung bình, bao gồm:

• Đau âm ỉ hai bên đầu: Cơn đau xuất phát từ cả hai bên, đau liên tục và tăng dần chứ không nhói giật theo nhịp mạch đập (khác với bệnh đau nửa đầu).
• Cảm giác bị đè nặng, bó chặt: Người bệnh thường mô tả cơn đau giống như có áp lực thắt chặt quanh đầu, như đang đội một chiếc mũ quá chật hoặc có trọng lượng nặng đè lên đầu, trán.
• Căng đau cơ gáy cổ: Cảm giác căng tức dai dẳng ở các cơ vùng cổ, vai và da đầu.
• Không tăng khi gắng sức: Các hoạt động thể chất thông thường như đi bộ, di chuyển hay leo cầu thang không làm cơn đau trầm trọng hơn.
• Triệu chứng kèm theo ít xuất hiện: Người bệnh thường không buồn nôn hoặc nôn (hoặc chỉ buồn nôn nhẹ ở thể mạn tính) và không nhạy cảm đồng thời với cả ánh sáng mạnh lẫn tiếng ồn lớn.

Đau đầu âm ỉ hai bên là triệu chứng thường gặp của bệnh lý

4. Đau đầu do căng cơ có thực sự đáng lo ngại và gây nguy hiểm không?

Đau đầu căng cơ không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát tốt, bệnh sẽ gây ra nhiều hệ lụy cho thể chất lẫn tinh thần:

• Làm giảm hiệu suất công việc.
• Có thể vô tình dẫn đến chứng đau đầu do lạm dụng thuốc (medication-overuse headache), làm cơn đau xuất hiện thường xuyên và khó điều trị hơn.
• Tình trạng đau đầu kéo dài có thể ảnh hưởng đến tinh thần, dễ dẫn đến tình trạng rối loạn lo âu, mất ngủ và trầm cảm.

5. Phương pháp chẩn đoán và phân biệt lâm sàng

Chẩn đoán đau đầu căng cơ đòi hỏi sự kết hợp giữa thăm khám triệu chứng thực tế và thực hiện các xét nghiệm hình ảnh chuyên sâu để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm khác.

5.1. Chẩn đoán lâm sàng

Bác sĩ chủ yếu dựa vào việc khai thác bệnh sử và mô tả chi tiết của người bệnh về đặc tính cơn đau (vị trí, cường độ, thời gian). Từ đó, bảng tiêu chuẩn quốc tế ICHD-II sẽ được áp dụng để đánh giá mức độ và xác định đang bị đau đầu căng cơ thể từng đợt hay mạn tính.

5.2. Chẩn đoán phân biệt

Cần phân biệt đau đầu căng cơ với các dạng đau đầu khác dựa trên triệu chứng điển hình: đau nửa đầu Migraine (đau nhói một bên kèm buồn nôn, sợ ánh sáng và tiếng ồn), đau đầu do viêm xoang (đau kèm sốt, chảy nước mũi), đau vùng cổ gáy (đau tăng khi cử động cổ) hoặc đau đầu thứ phát nguy hiểm (đau dữ dội đột ngột ở người trên 50 tuổi, kèm sốt cao, co giật hoặc thay đổi ý thức).

5.3. Chẩn đoán cận lâm sàng (Khi có dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm)

Khi phát hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm hoặc nghi ngờ có tổn thương thực thể, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp chuyên sâu: 

• Chụp MRI hoặc CT scan não để loại trừ u não, phình động mạch hay xuất huyết.
• Xét nghiệm máu để tìm dấu hiệu nhiễm trùng. 
• Chọc dò tủy sống khi nghi ngờ viêm màng não.

Phương pháp chụp MRI hiện đại giúp loại trừ các tổn thương sọ não nguy hiểm

6. Các phương pháp điều trị 

Việc điều trị bệnh lý này đòi hỏi sự kết hợp khoa học giữa các biện pháp dùng thuốc cắt cơn nhanh chóng và các liệu pháp thư giãn cơ, giải tỏa áp lực tinh thần lâu dài.

6.1. Dùng thuốc kiểm soát cơn đau theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa

Thuốc điều trị được chia làm hai loại và được bác sĩ chỉ định sau khi đã thăm khám, cụ thể: 

• Thuốc cắt cơn cấp tính dùng ngay khi đau (gồm Paracetamol, Ibuprofen, Naproxen hoặc thuốc phối hợp chứa caffeine).
• Thuốc phòng ngừa tái phát cho người bị mạn tính (như Amitriptyline, Venlafaxine, Gabapentin). 

Người bệnh tuyệt đối không tự ý lạm dụng thuốc để tránh bị lờn thuốc hoặc gây ra chứng đau đầu ngược do lạm dụng thuốc.

6.2. Phương pháp không dùng thuốc

Bạn có thể giảm đau an toàn bằng các liệu pháp vật lý trị liệu (kích thích điện TENS, siêu âm, xoa bóp gáy) và châm cứu để giải tỏa co thắt cơ. Đồng thời, hãy sửa lại tư thế ngồi (giữ thẳng đầu, đứng lên vận động sau mỗi 30 - 45 phút) và tập thể thao để giải phóng áp lực cho vùng cổ vai gáy.

6.3. Mẹo giảm đau tức thì tại nhà

Khi cơn đau xuất hiện, hãy nghỉ ngơi trong phòng tối, yên tĩnh và tránh xa điện thoại, máy tính. Bạn có thể chườm ấm vùng cổ gáy (hoặc chườm lạnh vùng trán) để làm giãn cơ, kết hợp thả lỏng và hít thở sâu bằng bụng trong 10 phút để kích thích cơ thể tự tiết ra endorphin giúp xoa dịu cơn đau nhanh chóng.

Để chấm dứt tình trạng đau đầu căng cơ dai dẳng và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm, bạn nên chủ động đến thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Thần kinh thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.