Giải đáp: Bị thiếu máu chóng mặt nên uống thuốc gì?

1. Nguyên nhân gây thiếu máu chóng mặt 

Dựa vào nguyên nhân, đặc điểm, tình trạng thiếu máu chóng mặt có thể được phân loại theo ba nhóm cơ bản sau đây:

• Thiếu máu do cơ thể bị mất máu: Tình trạng thiếu máu này chủ yếu xuất hiện ở người mắc bệnh về đường tiêu hóa dẫn đến xuất huyết, người dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) dài ngày. Ngoài ra, nữ giới có kinh nguyệt nhiều hoặc bị rong kinh cũng dễ bị thiếu máu chóng mặt. 
• Thiếu máu do lượng hồng cầu giảm hoặc hoạt động không bình thường: Khi lượng hồng cầu suy giảm hoặc hoạt động kém đi, cơ thể có nguy cơ bị thiếu máu. Nguyên nhân chính dẫn đến thiếu máu này thường liên quan đến tình trạng thiếu sắt, vitamin hoặc do ảnh hưởng của bệnh lý về tủy xương. 
• Thiếu máu do hồng cầu bị phá hủy: Những tế bào hồng cầu yếu có thể bị phá hủy sớm, dẫn đến thiếu máu tan huyết. Hiện tượng này thường liên quan đến các bệnh lý như lupus ban đỏ, hồng cầu hình liềm. Ngoài ra, tình trạng nhiễm trùng, tác dụng phụ của một số loại thuốc, ảnh hưởng của các thủ thuật y tế (ghép mạch máu, van tim nhân tạo),... cũng dễ dẫn đến thiếu máu. 

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu máu tương đối đa dạng

Không chỉ gây chóng mặt, tình trạng thiếu máu còn khiến cơ thể mệt mỏi, da nhợt nhạt, đau nhức đầu, lạnh tứ chi. Nghiêm trọng hơn là khó thở, đau tức ngực.

Ban đầu, các triệu chứng thường chỉ ở mức độ nhẹ. Trường hợp không kịp thời phát hiện và can thiệp sớm, tình trạng thiếu máu có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. 

2. Những xét nghiệm có thể được bác sĩ chỉ định khi đi khám 

Thông thường, bác sĩ có thể đủ dữ liệu để định hướng tình trạng người bệnh với chỉ một lần lấy máu. Các xét nghiệm hay được chỉ định gồm:

• Tổng phân tích tế bào máu: Xác định có thiếu máu thật không, mức độ nặng nhẹ, và quan trọng nhất là kích thước hồng cầu (chỉ số MCV), con số này chia hướng chẩn đoán ngay từ đầu.
• Ferritin, sắt huyết thanh và khả năng gắn sắt: Đánh giá lượng sắt dự trữ, phân biệt thiếu sắt thật với các nguyên nhân khác gây hồng cầu nhỏ.
• Định lượng vitamin B12 và folate: Khi hồng cầu to hơn bình thường.
• Điện di huyết sắc tố: Khi nghi ngờ bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) - đặc biệt nếu hồng cầu nhỏ nhưng sắt dự trữ không thiếu, hoặc gia đình có người bị thiếu máu kéo dài.

Tuỳ tình huống, bác sĩ có thể chỉ định thêm chức năng thận, tìm máu ẩn trong phân, hoặc nội soi tiêu hoá. Chi phí của nhóm xét nghiệm cơ bản này thường không quá cao, quan trọng là chi phí sẽ thấp hơn nhiều so với sự tốn kém và rủi ro của việc uống nhầm thuốc trong khi điều trị. 

3. Trả lời câu hỏi: Bị thiếu máu chóng mặt nên uống thuốc gì?

"Thiếu máu" không phải là một bệnh, mà là một dấu hiệu chung của nhiều bệnh khác nhau. Vì vậy không có một loại thuốc nào đúng cho mọi trường hợp thiếu máu, và việc tự mua thuốc bổ máu uống khi chưa biết mình thiếu máu vì lý do gì là việc có thể gây hại.

Với người thiếu máu do thiếu sắt, bổ sung sắt là đúng và hiệu quả. Nhưng có những người có kết quả công thức máu tương đối giống thiếu máu thiếu sắt - hồng cầu nhỏ, nhược sắc - mà thực chất lại là người mang gen bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia). Ở nhóm này, lượng sắt trong cơ thể vốn đã không thiếu, và uống sắt kéo dài sẽ khiến sắt tích tụ dần ở gan, tim và tuyến tuỵ.

Đây không phải tình huống hiếm ở Việt Nam: theo Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, trên 13% dân số nước ta mang gen thalassemia, tương đương khoảng 14 triệu người, và phần lớn không hề biết. Ngoài ra, thiếu máu do bệnh mạn tính cũng không đáp ứng với việc uống sắt.

Vì vậy, thứ tự đúng luôn là: xét nghiệm trước, xác định nguyên nhân, rồi mới dùng thuốc theo chỉ định: 

• Sắt: Chỉ dùng khi xét nghiệm đã xác nhận thiếu sắt. Khi đúng chỉ định, phần lớn người bệnh đáp ứng tốt với sắt đường uống. Nếu không dung nạp được đường uống hoặc mất máu nhiều, bác sĩ có thể cân nhắc truyền sắt đường tĩnh mạch. 
• Vitamin B12: Đây là loại vitamin phổ biến được chỉ định bổ sung cho người bị thiếu máu, đặc biệt là thiếu máu hồng cầu to. Theo đó, khi nhận thấy người bệnh xuất hiện những triệu chứng như tê bì, có cảm giác như kiến bò trên tay, bác sĩ thường chỉ định để người bệnh bổ sung vitamin B12. Ngoài ra, người mới cắt dạ dày hoặc bị viêm ruột mạn tính cũng nên chú ý bổ sung loại vitamin này. 
• Folate (axit folic, vitamin B9): Thiếu folate gây thiếu máu hồng cầu to, hay gặp ở phụ nữ mang thai, người nghiện rượu, người ăn ít rau xanh và người dùng một số thuốc ảnh hưởng chuyển hóa folate. Khi được chỉ định bổ sung, thời gian điều trị thường kéo dài khoảng 4 tháng, tương ứng với thời gian cần để cơ thể thay mới toàn bộ lượng hồng cầu. 
• ESAs: Đây là một nhóm thuốc hỗ trợ sản xuất hồng cầu ở người mắc bệnh lý về thận. Cụ thể, người bệnh thận thường bị thiếu hụt hormone erythropoietin (EPO). Điều này khiến chức năng tạo hồng cầu của tủy xương suy giảm, dẫn đến thiếu máu. Do đó, người mắc bệnh về thận có thể được bác sĩ chỉ định thuốc kích thích tạo hồng cầu ESAs nhằm bù đắp lượng EPO thiếu hụt và hỗ trợ tổng hợp hồng cầu. Ngoài ESAs, người bệnh thường phải bổ sung cả sắt. 
• Các nhóm thiếu máu không dùng thuốc bổ máu: Không phải thiếu máu nào cũng điều trị bằng bổ sung vi chất. Thiếu máu do hồng cầu bị phá huỷ (tan máu) và thiếu máu do bệnh lý tủy xương được điều trị theo hướng hoàn toàn khác như xử lý bệnh nền, dùng thuốc ức chế miễn dịch, truyền máu, hoặc các phương pháp chuyên sâu tại chuyên khoa huyết học. Với các nhóm này, tự bổ sung sắt không những không có tác dụng mà còn có thể gây thừa sắt. 

Bị thiếu máu chóng mặt nên uống thuốc gì là thắc mắc chung của nhiều người

3. Lưu ý chung khi sử dụng thuốc và bổ sung vitamin 

Những loại thuốc điều trị hoặc vitamin tổng hợp cho người bị thiếu máu đôi khi vẫn gây tác dụng phụ. Trong đó, đau bụng và táo bón là hai tác dụng phụ phổ biến hơn cả. Ngoài ra, một số loại thuốc còn gây buồn nôn, ợ nóng, đau đầu, chán ăn, khó ngủ. Để phần nào hạn chế tác dụng phụ cũng như tương tác không mong muốn của thuốc, bạn nên tuân thủ theo các chỉ dẫn của bác sĩ. 

Bên cạnh dùng thuốc hay bổ sung vitamin tổng hợp, bạn cần đặc biệt chú ý đến chế độ ăn uống. Với người bị thiếu máu do thiếu sắt, những loại thực phẩm nên tăng cường sử dụng là thịt đỏ, trứng, hải sản,... Song song với đó, bạn nên bổ sung cả những loại thực phẩm giàu vitamin C để tăng cường hiệu quả hấp thụ sắt. Đồng thời, mọi người cần cố gắng hạn chế tiêu thụ cà phê, trà sữa gần thời điểm bổ sung sắt, vì những loại đồ uống này dễ khiến cơ thể giảm khả năng hấp thụ sắt. 

Trường hợp bị thiếu máu do thiếu vitamin B12 hoặc folate, người bệnh nên bổ sung cá, thịt gia cầm, sữa và sản phẩm từ sữa, rau màu xanh đậm, trái cây có múi,... vào khẩu phần ăn hàng ngày.

4. Trường hợp cần đi khám 

Mọi người không nên chủ quan khi nhận thấy triệu chứng chóng mặt, vì trong nhiều trường hợp, dấu hiệu này có thể không phải là tình trạng thiếu máu đơn thuần, mà có thể cảnh báo một tình trạng cấp tính khác. Bạn tuyệt đối không nên chủ quan cho rằng "chỉ là thiếu máu" khi gặp phải, mà cần nhờ người thân đưa đến cơ sở y tế sớm:

• Đau tức ngực, đau đầu dữ dội. 
• Rối loạn nhịp tim. 
• Chân, tay không còn cảm giác hoặc mất khả năng vận động. 
• Mất khả năng giữ thăng bằng. 
• khó thở. 
• Lên cơn co giật. 
• Nôn ói liên tục. 
• Mắt nhìn mờ, nhìn đôi. 
• Nói ngọng. 

Khi tình trạng chóng mặt kèm theo cơn đau tức ngực, bạn nên đi khám ngay

Nếu chủ quan, tùy ý dùng thuốc tại nhà, người bệnh có nguy cơ phải đối mặt với hàng loạt biến chứng nghiêm trọng. Vậy nên, bạn cần chú ý theo dõi biểu hiện của cơ thể khi cảm thấy chóng mặt. 

Thay vì băn khoăn vấn đề thiếu máu chóng mặt nên uống thuốc gì, bạn nên đến các cơ sở y tế uy tín để được trợ giúp. Nếu băn khoăn chưa biết nên lựa chọn thăm khám ở địa chỉ nào, bạn có thể tham khảo và khám tại Hệ thống Y tế MEDLATEC - một địa chỉ y tế uy tín với 30 năm hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Để chủ động đặt lịch khám hoặc được tư vấn thêm về dịch vụ của MEDLATEC, Quý khách vui lòng liên hệ số tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ 24/7.