1. Ondansetron là thuốc gì?

Ondansetron là một hoạt chất đối kháng thụ thể 5-HT3 có chọn lọc cao. Trong danh mục thuốc thiết yếu, Ondansetron được xếp vào nhóm thuốc chống nôn và chống buồn nôn.

Khác với các dòng thuốc chống nôn truyền thống (như Metoclopramid) thường tác động lên thụ thể Dopamine và gây ra các tác dụng phụ lên hệ thần kinh vận động (tác dụng phụ ngoại tháp), Ondansetron tác động chuyên biệt vào con đường tín hiệu Serotonin. Điều này giúp thuốc có hiệu quả mạnh mẽ trong việc ngăn chặn các cơn nôn cấp tính mà ít gây ra các rối loạn vận động cho người bệnh.

Ondansetron là thuốc chống nôn thường được chỉ định trong hóa trị, xạ trị và sau phẫu thuật.

2. Thành phần và dạng bào chế của thuốc Ondansetron

Ondansetron là thuốc chống nôn được sử dụng phổ biến trong lâm sàng, hiện có nhiều tên thương mại trên thị trường, trong đó có Ondansetron-BFS. Thành phần và dạng bào chế của thuốc cụ thể như sau:

2.1. Thành phần của thuốc Ondansetron

Mỗi ống dung dịch tiêm Ondansetron (dung tích 4ml) chứa:

• Hoạt chất chính: Ondansetron 8 mg, tồn tại dưới dạng Ondansetron hydrochlorid dihydrat.
• Tá dược: Natri clorid, acid citric monohydrat, natri citrat dihydrat, natri hydroxyd, acid hydrochloric và nước cất pha tiêm vừa đủ. Hệ tá dược này có vai trò duy trì độ ổn định của dung dịch và điều chỉnh pH phù hợp cho đường tiêm tĩnh mạch.

2.2. Dạng bào chế và quy cách đóng gói

Thuốc Ondansetron hiện được bào chế dưới nhiều dạng, đáp ứng các nhu cầu điều trị khác nhau như:

• Dạng tiêm: Dung dịch trong suốt, dùng để tiêm tĩnh mạch trực tiếp hoặc pha truyền. Thuốc thường được đóng gói theo hộp 10 ống, 20 ống hoặc 50 ống nhựa.
• Dạng uống: Viên nén hoặc dung dịch uống, phù hợp với người bệnh có thể ăn uống được hoặc dùng để dự phòng buồn nôn, nôn muộn sau hóa trị tại nhà.

3. Cơ chế tác dụng của Ondansetron: Vì sao thuốc có khả năng chống nôn hiệu quả?

Phản xạ nôn là một cơ chế bảo vệ phức tạp của cơ thể, chịu sự chi phối đồng thời của hệ thần kinh ngoại vi và trung ương. Ondansetron phát huy tác dụng chống nôn bằng cách ức chế có chọn lọc thụ thể serotonin 5-HT3 tại cả hai vị trí này.

Thuốc Ondansetron ức chế thụ thể 5-HT3, giúp kiểm soát buồn nôn và nôn hiệu quả.

3.1. Tác động tại đường tiêu hóa (ngoại vi)

Khi người bệnh tiếp xúc với hóa chất điều trị ung thư (đặc biệt là Cisplatin) hoặc tia xạ, các tế bào enterochromaffin ở niêm mạc ruột non bị kích thích và phóng thích một lượng lớn serotonin (5-HT). Serotonin sau đó gắn vào các thụ thể 5-HT3 trên sợi hướng tâm của dây thần kinh phế vị (dây thần kinh số X).

Sự hoạt hóa các thụ thể này sẽ truyền tín hiệu lên trung tâm nôn ở não, khởi phát cảm giác buồn nôn và phản xạ nôn. Ondansetron hoạt động bằng cách đối kháng chọn lọc thụ thể 5-HT3, ngăn không cho serotonin gắn vào thụ thể, từ đó cắt đứt đường truyền tín hiệu nôn từ đường tiêu hóa lên não bộ.

3.2. Tác động tại hệ thần kinh trung ương

Ngoài tác động ngoại vi, serotonin còn kích thích trực tiếp vùng nhận cảm hóa học (CTZ) tại vùng postrema ở sàn não thất IV – nơi kiểm soát phản xạ nôn. Ondansetron có khả năng vượt qua hàng rào máu – não ở mức độ nhất định, giúp ức chế thụ thể 5-HT3 tại đây, qua đó làm giảm cảm giác buồn nôn ngay tại trung tâm điều hòa của não bộ.

Nhờ tác động đồng thời trên cả hệ tiêu hóa và thần kinh trung ương, Ondansetron được đánh giá là thuốc chống nôn hiệu quả trong hóa trị, xạ trị và sau phẫu thuật.

4. Ondansetron được chỉ định trong những trường hợp nào?

Ondansetron là thuốc chống nôn được sử dụng phổ biến trong lâm sàng, đặc biệt ở những trường hợp buồn nôn và nôn có liên quan đến điều trị y khoa. Thuốc thường được bác sĩ chỉ định nhằm phòng ngừa và kiểm soát tình trạng buồn nôn, nôn trong các tình huống sau:

4.1. Buồn nôn và nôn do hóa trị liệu và xạ trị

Ondansetron được sử dụng để phòng ngừa và kiểm soát buồn nôn, nôn cấp và muộn ở bệnh nhân ung thư đang điều trị bằng hóa chất, đặc biệt là các phác đồ có nguy cơ gây nôn cao như Cisplatin, cũng như trong quá trình xạ trị toàn thân hoặc xạ trị vùng bụng.

Người bệnh cần sử dụng Ondansetron theo chỉ định của bác sĩ để đảm bảo an toàn.

4.2. Buồn nôn và nôn sau phẫu thuật

Thuốc được chỉ định để dự phòng và điều trị buồn nôn, nôn sau phẫu thuật (PONV), nhất là ở những bệnh nhân có nguy cơ cao như gây mê toàn thân, phẫu thuật ổ bụng hoặc phẫu thuật kéo dài.

4.3. Buồn nôn, nôn do các nguyên nhân khác theo chỉ định bác sĩ

Trong một số trường hợp lâm sàng, Ondansetron có thể được bác sĩ chỉ định để kiểm soát buồn nôn, nôn liên quan đến điều trị nội khoa hoặc thủ thuật y tế khác, dựa trên đánh giá lợi ích – nguy cơ cụ thể của từng người bệnh.

5. Liều dùng thuốc Ondansetron

Để đạt hiệu quả kiểm soát buồn nôn và nôn, Ondansetron cần được sử dụng đúng liều, đúng thời điểm và đúng đường dùng. Trên thực tế, liều lượng thuốc sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây nôn (hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật), độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Cụ thể:

• Ở người lớn: Ondansetron thường được dùng với liều 8mg, có thể sử dụng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch trước khi tiến hành hóa trị, xạ trị hoặc trong giai đoạn hậu phẫu. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nhắc lại liều sau vài giờ nếu tình trạng buồn nôn chưa được kiểm soát hoàn toàn.
• Đối với trẻ em: Liều dùng cần được tính toán cẩn trọng theo cân nặng hoặc diện tích cơ thể, do đó người bệnh không nên tự ý sử dụng mà phải tuân theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

6. Chống chỉ định khi sử dụng Ondansetron

Mặc dù Ondansetron là thuốc chống nôn an toàn và hiệu quả, nhưng không phải phù hợp với mọi đối tượng. Thuốc chống chỉ định tuyệt đối ở những người có tiền sử dị ứng hoặc quá mẫn với Ondansetron hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc. 

Ngoài ra, Ondansetron không được sử dụng đồng thời với Apomorphine, vì có thể dẫn đến tụt huyết áp nghiêm trọng và rối loạn ý thức. 

Trong những trường hợp chống chỉ định nêu trên, bác sĩ sẽ không kê đơn Ondansetron mà thay vào đó sẽ cân nhắc các thuốc chống nôn khác phù hợp hơn với tình trạng sức khỏe, bệnh lý nền và phác đồ điều trị của từng người bệnh. Do đó, người bệnh không nên tự ý mua hoặc sử dụng Ondansetron khi chưa có chỉ định y tế rõ ràng.

Chống chỉ định dùng Ondansetron ở người có tiền sử dị ứng hoặc quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của thuốc.

7. Những lưu ý và thận trọng khi dùng Ondansetron

Để dùng thuốc Ondansetron an toàn và đạt kết quả tốt, người bệnh cần ghi nhớ một số lưu ý quan trọng sau:

• Chủ động thông báo các thuốc đang dùng: Trước khi sử dụng Ondansetron, bạn nên cho bác sĩ biết tất cả các loại thuốc đang dùng, bao gồm thuốc điều trị, thuốc mua không cần đơn và thực phẩm chức năng. Việc này giúp hạn chế nguy cơ thuốc “xung đột” với nhau, gây ảnh hưởng không mong muốn cho sức khỏe.
• Thận trọng nếu có bệnh lý nền: Nếu bạn đang mắc các bệnh về tim mạch (rối loạn nhịp tim, tim đập nhanh, tiền sử kéo dài khoảng QT) hoặc có bệnh gan, hãy thông báo rõ với bác sĩ. Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể điều chỉnh liều hoặc theo dõi sát hơn để đảm bảo an toàn khi dùng thuốc.
• Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần cân nhắc kỹ: Ondansetron không nên tự ý sử dụng cho phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Thuốc chỉ được dùng khi thật sự cần thiết và có chỉ định cụ thể từ bác sĩ, sau khi đã cân nhắc kỹ lợi ích và nguy cơ.

Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cần thận trọng khi sử dụng Ondansetron, chỉ dùng thuốc khi thật sự cần thiết và có chỉ định cụ thể từ bác sĩ.

8. Tác dụng phụ có thể gặp của thuốc Ondansetron

Trong đa số trường hợp, Ondansetron được dung nạp tốt và ít gây tác dụng không mong muốn. Tuy nhiên, giống như nhiều loại thuốc khác, người bệnh vẫn có thể gặp một số phản ứng phụ trong quá trình sử dụng như:

• Đau đầu, táo bón, tiêu chảy hoặc cảm giác nóng bừng: Đây là các triệu chứng thường gặp nhất, mức độ thường nhẹ và thoáng qua. 
• Rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp hoặc tăng men gan tạm thời: Xuất hiện ở một số ít các trường hợp.
• Phát ban, ngứa, khó thở: Dù hiếm gặp hơn, nhưng Ondansetron có thể gây phản ứng dị ứng khi sử dụng. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, người bệnh cần ngừng thuốc và liên hệ ngay với cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Ondansetron có thể gây một số tác dụng phụ như đau đầu, táo bón, chóng mặt hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Hy vọng qua bài viết, bạn đã nắm được các thông tin cơ bản về Ondansetron. Đây là loại thuốc chống nôn hiệu quả, thường được chỉ định trong điều trị buồn nôn và nôn do hóa trị, xạ trị hoặc sau phẫu thuật. Tuy nhiên, các thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Người dùng cần tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc khi chưa được chỉ định. Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả tối ưu, bạn cần đi khám, sử dụng thuốc đúng chỉ định, đúng liều lượng và có sự theo dõi từ bác sĩ.

Khi có nhu cầu thăm khám, tư vấn sử dụng thuốc hoặc thực hiện các xét nghiệm liên quan, Quý khách có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC qua hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ đặt lịch khám tại viện hoặc lấy mẫu xét nghiệm tận nơi nhanh chóng, thuận tiện.