1. Bài test trẻ tự kỷ là gì?

Các bài test trẻ tự kỷ là công cụ đánh giá được thiết kế nhằm nhận diện sớm các dấu hiệu liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Thông qua việc quan sát hành vi, khả năng giao tiếp, phản ứng xã hội và quá trình phát triển của trẻ, các bài test giúp xác định nguy cơ trẻ mắc tự kỷ.

Tuy nhiên, đây không phải là một công cụ chẩn đoán độc lập mà là một phần của quy trình đánh giá toàn diện. Nó kết hợp quan sát hành vi và ý kiến của người chăm sóc với tiền sử phát triển, gia đình và y tế chi tiết.

Việc thực hiện các bài test, thông qua các thang điểm đánh giá trẻ tự kỷ, có thể:

• Phát hiện sớm dấu hiệu bất thường:

Nhiều trẻ tự kỷ xuất hiện dấu hiệu từ giai đoạn 12 - 24 tháng tuổi nhưng dễ bị bỏ qua. Các bài test giúp cha mẹ nhận biết những biểu hiện bất thường ngay từ giai đoạn đầu.

• Tăng hiệu quả can thiệp:

Can thiệp càng sớm thì khả năng cải thiện ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và hành vi của trẻ càng cao.

• Giảm áp lực cho gia đình:

Khi hiểu rõ tình trạng của con, phụ huynh sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch chăm sóc và hỗ trợ phù hợp.

• Theo dõi sự phát triển của trẻ:

Các bài kiểm tra định kỳ giúp đánh giá tiến triển của trẻ trong quá trình can thiệp và giáo dục đặc biệt.

Thang điểm đánh giá trẻ tự kỷ nên được thực hiện khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bất thường 

2. Khi nào nên áp dụng thang điểm đánh giá trẻ tự kỷ?

Cha mẹ nên áp dụng thang điểm đánh giá trẻ tự kỷ khi thấy trẻ gặp khó khăn về lời nói và ngôn ngữ, dẫn đến nhiều hạn chế trong giao tiếp, giảm tương tác xã hội, bất thường về hành vi. Các dấu hiệu này sẽ rõ ràng và lặp lại một cách thường xuyên. 

Bác sĩ chuyên khoa tâm thần sẽ là người trực tiếp thăm khám và chẩn đoán cho trẻ. Bên cạnh đó, những nhà tâm lý học, chuyên gia trị liệu ngôn ngữ và giáo viên giáo dục đặc biệt sẽ đánh giá trẻ.

Đặc biệt, cha mẹ nên cân nhắc áp dụng thang điểm đánh giá trẻ tự kỷ khi trẻ xuất hiện một số dấu hiệu như:

• Không phản ứng khi được gọi tên.
• Ít giao tiếp bằng mắt.
• Chậm nói hoặc không nói.
• Không thích chơi cùng người khác.
• Thường lặp lại một hành động nhiều lần.
• Khó thích nghi với sự thay đổi môi trường.
• Không biết chỉ tay hoặc thể hiện nhu cầu.
• Hành vi lặp đi lặp lại như: xếp đồ vật thành hàng, vẫy tay liên tục, xoay tròn đồ chơi, lặp lại một câu nói nhiều lần.
• Quá nhạy cảm hoặc kém nhạy cảm với âm thanh.

Những biểu hiện trên có thể xuất hiện từ rất sớm, thậm chí trước 24 tháng tuổi. Việc áp dụng các bài test trẻ tự kỷ phù hợp sẽ giúp cha mẹ đánh giá nguy cơ và đưa trẻ đi khám chuyên khoa khi cần thiết.

3. Các bài test tự kỷ phổ biến

Các bài test dưới đây thường được sử dụng để sàng lọc tại nhà về nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ:

3.1. Bài test M-CHAT 

Đây là bài dành cho trẻ 16 - 30 tháng tuổi. Bài kiểm tra gồm 20 câu hỏi dành cho cha mẹ, tập trung đánh giá các hành vi thường gặp ở trẻ nhỏ như:

• Trẻ có nhìn theo hướng chỉ tay của người khác không?
• Trẻ có thích chơi giả vờ không?
• Trẻ có phản ứng khi được gọi tên không?
• Trẻ có giao tiếp bằng mắt với người đối diện không?

Sau khi trả lời các câu hỏi, kết quả sẽ được phân loại thành: Nguy cơ thấp, nguy cơ trung bình và nguy cơ cao. Nếu trẻ thuộc nhóm nguy cơ trung bình hoặc cao, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá chuyên sâu.

Bài test M-CHAT giúp phân loại nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ

3.2. Bài test CARS

CARS là thang đánh giá mức độ tự kỷ được sử dụng rộng rãi trong lâm sàng.

Bài kiểm tra đánh giá khoảng 15 lĩnh vực khác nhau như: quan hệ với mọi người, khả năng bắt chước, phản ứng cảm xúc, khả năng giao tiếp bằng lời nói, hành vi vận động, khả năng thích nghi với môi trường,...

Mỗi tiêu chí được chấm điểm từ 1 đến 4. Tổng điểm càng cao thì mức độ nghi ngờ tự kỷ càng lớn. Ưu điểm của CARS là có thể đánh giá mức độ nặng nhẹ của rối loạn phổ tự kỷ, giúp chuyên gia xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp.

3.3. Bài test AQ

AQ là công cụ đánh giá các đặc điểm liên quan đến phổ tự kỷ thông qua bảng câu hỏi. Nội dung bài test trẻ tự kỷ này tập trung vào khả năng giao tiếp, kỹ năng xã hội, trí tưởng tượng, sự chú ý đến chi tiết, khả năng thay đổi thói quen. 

Mặc dù AQ thường được sử dụng cho trẻ lớn và người trưởng thành, nhưng đây vẫn là một trong những bài test hữu ích giúp phát hiện các đặc điểm phổ tự kỷ.

3.4. Bài test STAT

STAT là công cụ sàng lọc dành cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi. Bài kiểm tra được thực hiện thông qua các hoạt động tương tác trực tiếp với trẻ như: chơi đồ chơi, bắt chước hành động, giao tiếp xã hội, thể hiện nhu cầu,... 

Thông qua phản ứng của trẻ, chuyên gia có thể đánh giá nguy cơ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Ưu điểm của STAT là quan sát hành vi thực tế thay vì chỉ dựa trên câu trả lời của phụ huynh.

3.5. Bài test ASQ

ASQ là bảng câu hỏi đánh giá sự phát triển toàn diện của trẻ. Bài test tập trung vào các lĩnh vực: giao tiếp, vận động thô, vận động tinh, giải quyết vấn đề, kỹ năng cá nhân và xã hội.

Mặc dù không phải công cụ chuyên biệt dành cho tự kỷ nhưng ASQ có thể giúp phát hiện sớm những bất thường trong quá trình phát triển của trẻ.

Thực hiện bài test đánh giá nguy cơ tự kỷ giúp phát hiện sớm bất thường để can thiệp kịp thời

4. Cách thực hiện bài test trẻ tự kỷ tại nhà

Nhiều phụ huynh hiện nay lựa chọn tham khảo thang điểm đánh giá trẻ tự kỷ và tự test tại nhà. Để thực hiện bài test này, cha mẹ hãy:

• Quan sát khả năng giao tiếp bằng mắt xem trẻ có nhìn vào mắt người đối diện khi giao tiếp hay không, duy trì ánh nhìn trong vài giây và xem cách trẻ phản ứng với nét mặt của người khác. Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc giao tiếp bằng mắt.
• Theo dõi phản ứng khi gọi tên trẻ trong nhiều tình huống khác nhau. Trẻ tự kỷ thường không quay đầu hoặc phản ứng chậm khi được gọi tên dù thính lực hoàn toàn bình thường.
• Đánh giá khả năng chơi giả vờ của trẻ. Từ khoảng 18 tháng tuổi, trẻ thường bắt đầu biết chơi đóng vai hoặc giả vờ. Nếu trẻ hoàn toàn không có những hành vi này, phụ huynh nên lưu ý.
• Quan sát hành vi lặp đi lặp lại như xếp đồ vật thành hàng, quay bánh xe liên tục, vẫy tay trước mặt, đi nhón chân thường xuyên,... đây có thể là dấu hiệu liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ.

Kết quả thang điểm đánh giá trẻ tự kỷ từ bài test chỉ mang tính sàng lọc ban đầu. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ trẻ cần được thăm khám chuyên khoa. Bác sĩ chuyên khoa tâm thần sẽ là người trực tiếp thăm khám và chẩn đoán cho trẻ. Ngoài ra, các nhà tâm lý học, chuyên gia trị liệu ngôn ngữ và giáo viên giáo dục đặc biệt cũng có thể hỗ trợ đánh giá, kiểm tra cho trẻ. 

Ngoài những thông tin nêu trên, nếu có thắc mắc cần tư vấn hoặc cần đặt lịch khám cho trẻ cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC, cha mẹ có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56.