Thức ăn cho người đặt stent: Nên ăn gì, kiêng gì để bảo vệ mạch vành?

1. Vì sao chế độ ăn quan trọng với người đặt stent?

Đặt stent chỉ giải quyết được đoạn mạch vành bị hẹp tại thời điểm can thiệp, còn quá trình xơ vữa động mạch vẫn có thể tiếp diễn ở những vị trí khác nếu các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát. Cholesterol máu cao, huyết áp tăng và rối loạn đường huyết đều là những yếu tố có thể thúc đẩy mảng xơ vữa hình thành, làm tăng nguy cơ tái hẹp trong lòng stent hoặc xuất hiện tổn thương mới tại các đoạn mạch khác.

Chế độ ăn tác động trực tiếp đến các yếu tố này. Ăn nhiều chất béo bão hòa và cholesterol làm tăng LDL - cholesterol, loại cholesterol góp phần hình thành mảng xơ vữa. Ăn mặn kéo dài liên quan đến tăng huyết áp, còn khẩu phần nhiều đường tinh luyện ảnh hưởng đến chuyển hóa đường huyết. Vì vậy, xây dựng thực đơn hợp lý sau đặt stent là một phần không thể tách rời trong kế hoạch điều trị lâu dài, bên cạnh việc dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ.

2. Nguyên tắc dinh dưỡng chung sau đặt stent

Không có một thực đơn cố định áp dụng cho mọi người bệnh, vì tình trạng sức khỏe, bệnh nền đi kèm (đái tháo đường, suy thận, rối loạn mỡ máu...) ở mỗi người khác nhau. Tuy nhiên, một số nguyên tắc nền tảng được các tổ chức y tế khuyến nghị áp dụng chung cho người bệnh tim mạch:

• Giảm chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, tăng chất béo không bão hòa (MUFA và PUFA): Đây là nhóm chất béo có trong mỡ động vật, da gia cầm, đồ chiên rán, thức ăn nhanh. Chất béo bão hòa làm tăng LDL - cholesterol trong máu. Bạn cần tăng cường Omega-3 từ cá béo (cá hồi, cá thu, cá trích) cùng các loại dầu thực vật (dầu oliu, dầu hướng dương, dầu đậu nành) và hạt béo (óc chó, hạnh nhân). 
• Hạn chế muối: Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5g muối mỗi ngày. Với người có bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp kèm theo, bác sĩ có thể yêu cầu mức thấp hơn.
• Tăng các loại rau xanh nhiều chất xơ: Chất xơ trong các loại rau xanh cùng các vitamin và khoáng chất giúp giảm cholesterol, kiểm soát đường huyết, huyết áp và cung cấp năng lượng cho cơ thể. 
• Kiểm soát lượng đường và tinh bột tinh chế: Hạn chế bánh kẹo, nước ngọt, thực phẩm nhiều đường bổ sung. Thay thế bằng các loại ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch, hạt quinoa) cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất, giúp duy trì mức đường huyết ổn định và giảm cholesterol, hỗ trợ sức khỏe tim mạch. 
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân làm tăng gánh nặng cho tim và ảnh hưởng đến huyết áp, mỡ máu.
• Thay đổi nguồn cung cấp protein: Tăng cường protein từ các loại đậu (đậu nành, đậu đỗ), ngũ cốc nguyên hạt, cá, gia cầm bỏ da. Hạn chế các loại thịt đỏ để giảm nguy cơ biến chứng tim mạch. 

Những nguyên tắc này cần được điều chỉnh phù hợp với thể trạng từng người, tốt nhất nên trao đổi với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có thực đơn cụ thể.

3. Thức ăn cho người đặt stent nên bổ sung

Việc lựa chọn thức ăn cho người đặt stent nên hướng đến các nhóm thực phẩm giàu chất xơ, chất béo không bão hòa và ít natri. Một số nhóm thực phẩm được khuyến khích bao gồm:

• Rau xanh và trái cây tươi: Súp lơ xanh, cải bó xôi, cà rốt, cam, dâu tây, chuối... cung cấp chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa, hỗ trợ sức khỏe mạch máu.
• Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, yến mạch, lúa mạch chứa nhiều chất xơ hơn so với ngũ cốc tinh chế, giúp hỗ trợ kiểm soát cholesterol.
• Cá béo: Cá hồi, cá thu, cá trích giàu omega-3, một loại chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch.
• Các loại hạt: Hạnh nhân, óc chó, hạt chia là nguồn chất béo không bão hòa và chất xơ, có thể dùng thay thế cho một phần đạm động vật.
• Dầu thực vật: Dầu ô liu, dầu hướng dương nên được ưu tiên thay cho mỡ động vật trong chế biến món ăn.
• Đậu và các loại hạt họ đậu: Đậu lăng, đậu xanh, đậu đen vừa cung cấp protein thực vật vừa giàu chất xơ.
• Thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da: Là nguồn đạm ít chất béo bão hòa hơn so với thịt đỏ hoặc nội tạng động vật.

Cá béo như cá hồi, cá thu cung cấp omega-3 có lợi cho sức khỏe tim mạch. 

4. Thực phẩm người đặt stent cần hạn chế hoặc tránh

Bên cạnh việc bổ sung thực phẩm có lợi, người bệnh cũng cần lưu ý một số nhóm thực phẩm có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị sau đặt stent:

• Thịt đỏ và nội tạng động vật: Chứa nhiều cholesterol và chất béo bão hòa, nên hạn chế tần suất sử dụng.
• Da gia cầm và mỡ động vật: Là nguồn chất béo bão hòa cao, làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu.
• Đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên rán: Thường chứa chất béo chuyển hóa (trans fat), loại chất béo được xem là bất lợi hơn cả chất béo bão hòa đối với sức khỏe tim mạch.
• Thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp: Xúc xích, thịt nguội, mì ăn liền, dưa muối thường chứa hàm lượng muối cao.
• Đồ ngọt và nước ngọt có gas: Lượng đường bổ sung cao có thể ảnh hưởng đến cân nặng và chuyển hóa đường huyết.
• Sữa nguyên kem, bơ động vật, phô mai béo: Giàu chất béo bão hòa và cholesterol, có thể làm tăng cholesterol xấu, gây ảnh hướng để sức khỏe tim mạch. 

Việc hạn chế không có nghĩa là loại bỏ tuyệt đối. Với hầu hết người bệnh, giảm tần suất và khẩu phần các nhóm thực phẩm trên đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.

5. Lưu ý khi ăn uống liên quan đến thuốc sau đặt stent

Sau đặt stent, người bệnh thường được chỉ định dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu (như aspirin, clopidogrel) và đôi khi cả thuốc chống đông trong một khoảng thời gian nhất định để ngăn hình thành cục máu đông trong stent. Một số loại thực phẩm có thể ảnh hưởng đến tác dụng của các thuốc này:

• Thực phẩm giàu vitamin K như rau cải xoăn, cải bó xôi, bông cải xanh có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc chống đông nhóm kháng vitamin K (warfarin). Người bệnh không cần kiêng hoàn toàn nhóm rau này, nhưng nên duy trì lượng ăn tương đối ổn định giữa các ngày thay vì thay đổi đột ngột, và cần trao đổi với bác sĩ nếu đang dùng loại thuốc này.
• Bưởi và nước ép bưởi có thể tương tác với một số loại thuốc, bao gồm một số thuốc nhóm statin dùng để hạ mỡ máu.
• Cam thảo, nhân sâm trong một số bài thuốc hoặc thực phẩm chức năng có thể làm tăng huyết áp hoặc tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông tùy loại thảo dược.

Một số loại rau giàu vitamin K có thể ảnh hưởng đến thuốc chống đông đang sử dụng. 

Đây là những lưu ý mang tính tham khảo chung. Mỗi người bệnh dùng loại thuốc và liều lượng khác nhau, nên bất kỳ điều chỉnh nào liên quan đến thực phẩm có khả năng tương tác với thuốc cũng cần được bác sĩ điều trị tư vấn cụ thể, không tự ý thay đổi.

6. Gợi ý cách xây dựng bữa ăn hàng ngày

Áp dụng các nguyên tắc trên vào bữa ăn thực tế có thể đơn giản hơn nhiều người nghĩ. Một bữa ăn cân đối cho người sau đặt stent thường gồm: một phần đạm nạc (cá, thịt gia cầm bỏ da hoặc đậu), một phần tinh bột từ ngũ cốc nguyên hạt, và phần còn lại là rau củ nhiều màu sắc.

Cách chế biến cũng quan trọng không kém việc chọn nguyên liệu. Ưu tiên hấp, luộc, nướng thay vì chiên xào nhiều dầu mỡ. Khi nêm nếm, có thể thay muối bằng các loại thảo mộc, tỏi, gừng để giảm bớt lượng natri mà vẫn giữ được hương vị món ăn. Đồng thời, cần lưu ý chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ăn đúng giờ và tránh ăn quá no vào buổi tối cũng để bảo vệ hệ tim mạch.

7. Khi nào cần đi khám lại sau đặt stent?

Chế độ ăn uống hợp lý hỗ trợ quá trình hồi phục, nhưng không thể thay thế việc theo dõi y tế định kỳ. Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau tức ngực tái phát, khó thở khi gắng sức hoặc cả khi nghỉ ngơi, tim đập nhanh bất thường, chóng mặt, choáng váng hoặc sưng phù chân. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo liên quan đến tình trạng tái hẹp mạch vành hoặc biến chứng khác, cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch đánh giá kịp thời, không nên tự theo dõi tại nhà.

Người bệnh nên đi khám lại ngay nếu xuất hiện đau tức ngực hoặc khó thở bất thường sau đặt stent. 

Chế độ dinh dưỡng phù hợp là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc người bệnh sau can thiệp mạch vành. Việc lựa chọn thức ăn cho người đặt stent cần dựa trên nguyên tắc giảm chất béo bão hòa, hạn chế muối, tăng chất xơ và duy trì cân nặng hợp lý, đồng thời lưu ý một số thực phẩm có thể ảnh hưởng đến thuốc đang sử dụng. Bên cạnh chế độ ăn, người bệnh nên tuân thủ đúng phác đồ điều trị và tái khám theo lịch hẹn để bác sĩ đánh giá tình trạng mạch vành.

Nếu cần tư vấn về chế độ dinh dưỡng sau đặt stent hoặc thăm khám, tầm soát các bệnh lý tim mạch, quý khách hàng có thể lựa chọn các cơ sở y tế uy tín. Hệ thống Y tế MEDLATEC hiện cung cấp dịch vụ khám chuyên khoa Tim mạch, kết hợp các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh cần thiết, hỗ trợ bác sĩ theo dõi tình trạng mạch vành sau can thiệp. Để được tư vấn hoặc đặt lịch khám, quý khách có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56.