Thuốc bổ thận cho nam giới: Có nên dùng và chọn loại nào?

1. Thuốc bổ thận cho nam giới có tác dụng với thận thật không?

Trong y học cổ truyền, tạng thận được cho là quản lý sinh dục, xương khớp vùng lưng gối và việc tiểu tiện. Khi một người đau mỏi lưng, tiểu đêm nhiều, giảm ham muốn hoặc xuất tinh sớm, thầy thuốc Đông y có thể cho là thận hư và kê bài Thuốc bổ thận. Cách gọi này khiến không ít người lầm tưởng mình mắc bệnh lý về thận, dù kết quả xét nghiệm chức năng thận vẫn trong giới hạn bình thường.

Theo y học hiện đại, bệnh thận mạn (chronic kidney disease) là tình trạng bất thường về cấu trúc hoặc chức năng thận kéo dài ít nhất 3 tháng và có ảnh hưởng đến sức khỏe. Bệnh có thể được phát hiện thông qua các xét nghiệm như creatinin máu để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR), xét nghiệm albumin trong nước tiểu, cùng các đánh giá khác khi cần. Ở giai đoạn sớm, bệnh thận mạn thường không có triệu chứng rõ ràng; đau lưng, tiểu đêm hoặc rối loạn chức năng tình dục cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác. 

Xét nghiệm máu và nước tiểu có thể phát hiện bệnh thận mạn

Vì vậy, thuốc bổ thận theo quan niệm y học cổ truyền không mặc nhiên có tác dụng phục hồi chức năng thận theo y học hiện đại. Muốn đánh giá sức khỏe thận, nam giới cần được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm phù hợp với tình trạng cụ thể, thay vì tự xác định mình mắc bệnh thận dựa trên cảm giác “thận yếu”. 

2. Các nhóm thuốc bổ thận thường gặp trên thị trường

Các sản phẩm được quảng cáo là thuốc bổ thận cho nam giới tại Việt Nam khá đa dạng, bao gồm thuốc cổ truyền, bài thuốc y học cổ truyền, thuốc điều trị theo y học hiện đại và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Trong y học cổ truyền, các bài thuốc bổ thận thường được phân loại theo nguyên tắc điều trị như bổ thận dương hoặc bổ thận âm. Việc lựa chọn bài thuốc cần dựa trên đánh giá của người hành nghề có chuyên môn, không nên chỉ căn cứ vào một vài triệu chứng như lạnh tay chân, đau lưng, tiểu đêm hay giảm ham muốn. Những biểu hiện này có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau và không đủ để tự xác định thể bệnh hoặc lựa chọn thuốc. 

2.1. Thuốc bổ thận dương

Theo lý luận y học cổ truyền, thuốc bổ thận dương được sử dụng trong những trường hợp được biện chứng là thận dương hư. Một số biểu hiện có thể được xem xét gồm sợ lạnh, tay chân lạnh, đau mỏi vùng lưng gối, tiểu đêm nhiều lần hoặc suy giảm chức năng tình dục. Tuy nhiên, các dấu hiệu này không đặc hiệu và cần được đánh giá để loại trừ những nguyên nhân khác. Một số dược liệu thường xuất hiện trong các bài thuốc bổ thận dương là ba kích, dâm dương hoắc, nhục thung dung, đỗ trọng, phá cố chỉ, nhung hươu và bài thuốc cổ Bát vị quế phụ, còn gọi là Thận khí hoàn.

Không nên tự ý sử dụng thuốc bổ thận dương chỉ vì có biểu hiện sợ lạnh hoặc giảm ham muốn. Tính an toàn phụ thuộc vào thành phần, liều lượng, cách bào chế, bệnh nền và các thuốc đang dùng. 

Một số vị thuốc bổ thận dương như ba kích, dâm dương hoắc, nhục thung dung, đỗ trọng, phá cố chỉ và nhung hươu

2.2. Thuốc bổ thận âm

Theo y học cổ truyền, thuốc bổ thận âm được sử dụng trong những trường hợp được biện chứng là thận âm hư. Một số biểu hiện thường được xem xét gồm cảm giác nóng lòng bàn tay, bàn chân, ra mồ hôi về đêm, miệng họng khô hoặc một số vấn đề về chức năng tình dục. Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu và có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy không nên tự chẩn đoán thận âm hư chỉ dựa trên biểu hiện bên ngoài. Bài thuốc điển hình là Lục vị địa hoàng hoàn, cùng các vị như thục địa, kỷ tử, sơn thù du, sơn dược, trạch tả, phục linh và mẫu đơn bì. 

2.3. Thuốc Tây y cho nam giới

Khác với các bài Thuốc bổ thận theo y học cổ truyền, thuốc điều trị theo y học hiện đại được lựa chọn dựa trên bệnh lý cụ thể, kết quả thăm khám và các xét nghiệm cần thiết. Mục tiêu là xử lý nguyên nhân gây triệu chứng, thay vì sử dụng chung một loại thuốc cho mọi trường hợp được cho là “thận yếu”.

Chẳng hạn như: Ở nam giới có triệu chứng thiếu hụt testosterone, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp bổ sung testosterone khi có biểu hiện lâm sàng phù hợp và kết quả xét nghiệm xác nhận nồng độ hormone thấp. Với người bị rối loạn cương dương, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ức chế phosphodiesterase type 5 (PDE5), sau khi đánh giá nguyên nhân, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng. 

Nhóm thuốc này không phù hợp với tất cả mọi người và chống chỉ định khi dùng cùng thuốc nitrate điều trị đau thắt ngực do nguy cơ tụt huyết áp nghiêm trọng. Người có bệnh tim mạch hoặc đang dùng nhiều loại thuốc cần được đánh giá kỹ trước khi điều trị. 

3. Có nên uống thuốc bổ thận khi đau lưng, tiểu đêm hay yếu sinh lý?

Nam giới không nên tự uống thuốc bổ thận ngay khi đau lưng, tiểu đêm hay yếu sinh lý, vì các triệu chứng này thường do bệnh khác gây ra và cần tìm đúng nguyên nhân trước. Việc dùng thuốc khi chưa xác định nguyên nhân có thể không mang lại hiệu quả, gây tác dụng không mong muốn hoặc làm chậm quá trình phát hiện và điều trị bệnh nền. 

Các triệu chứng nam giới hay gọi là "thận yếu" thường bắt nguồn từ những nguyên nhân sau:

• Rối loạn cương dương (erectile dysfunction) có thể liên quan đến bệnh lý mạch máu, đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc. Rối loạn cương dương có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi 
• Tiểu đêm nhiều lần ở nam giới trung niên hay gặp do phì đại lành tính tuyến tiền liệt, đái tháo đường, rối loạn giấc ngủ, sử dụng thuốc lợi tiểu hoặc uống nhiều nước gần giờ ngủ.
• Đau lưng thường liên quan đến cơ, cột sống hoặc tư thế sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu đau lưng kèm sốt, tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc đau quặn có thể gợi ý bệnh lý đường tiết niệu như nhiễm trùng hoặc sỏi thận và cần được thăm khám. 
• Giảm ham muốn tình dục có thể liên quan đến căng thẳng, thiếu ngủ, vấn đề trong mối quan hệ, tác dụng phụ của thuốc, bệnh mạn tính hoặc thiếu hụt testosterone 

Đặc biệt, rối loạn cương dương có thể là dấu hiệu sớm của bệnh lý mạch máu và nguy cơ tim mạch ở một số nam giới. Vì vậy, người có triệu chứng này kéo dài nên được đánh giá các yếu tố nguy cơ như huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tình trạng hút thuốc, thay vì chỉ tập trung vào việc sử dụng thuốc bổ thận. 

4. Rủi ro khi tự mua thuốc bổ thận không rõ nguồn gốc

Thuốc bổ thận cho nam giới bán trôi nổi, không rõ thành phần hoặc quảng cáo có tác dụng tăng cường sinh lý tức thì cần được đặc biệt thận trọng. Điều này khiến người dùng khó nhận biết nguy cơ tương tác thuốc và có thể gặp tác dụng không mong muốn nghiêm trọng. 

Những rủi ro thường gặp khi dùng thuốc bổ thận không rõ nguồn gốc gồm:

• Nguy cơ pha trộn thuốc điều trị rối loạn cương dương: Một số sản phẩm tăng cường sinh lý không rõ nguồn gốc có thể chứa hoạt chất như sildenafil mà không công bố trên nhãn. Khi dùng cùng thuốc nitrate điều trị đau thắt ngực, sildenafil có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng. Vì vậy, người đang điều trị bệnh tim mạch cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ sinh lý nào. 
• Nguy cơ chứa corticoid không khai báo: Nếu sử dụng corticoid không đúng chỉ định, người dùng có thể gặp các tác dụng không mong muốn như tăng đường huyết, tăng huyết áp, tăng nguy cơ nhiễm trùng, loãng xương hoặc ức chế tuyến thượng thận. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng và thời gian sử dụng. 
• Nguy cơ nhiễm độc từ dược liệu không bảo đảm chất lượng: Dược liệu không được kiểm soát có thể nhiễm kim loại nặng như chì, thủy ngân hoặc asen. Ngoài ra, một số loài thuộc chi Aristolochia có thể chứa acid aristolochic, chất có độc tính trên thận và liên quan đến nguy cơ ung thư đường tiết niệu. Vì vậy, cần tránh các sản phẩm không xác định rõ loài dược liệu, nguồn gốc và quy trình kiểm soát chất lượng. 
• Nguy cơ từ rượu thuốc: Rượu ngâm dược liệu vẫn chứa cồn, có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan, tăng huyết áp, rối loạn giấc ngủ và tương tác với thuốc điều trị. Việc ngâm thêm dược liệu không làm rượu trở nên an toàn hơn. Vì không có mức uống rượu nào hoàn toàn không có nguy cơ đối với sức khỏe, nam giới nên hạn chế tối đa, tốt nhất không uống nếu có bệnh gan, bệnh tim mạch, đang dùng thuốc tương tác với cồn hoặc có chống chỉ định khác. 

Để hạn chế rủi ro, người bệnh không nên sử dụng sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc hoặc quảng cáo hiệu quả tức thì. 

Nam giới không nên tự ý mua và sử dụng các sản phẩm tăng sinh lý khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ

5. Ai cần thận trọng và khi nào nên đi khám?

Nam giới có bệnh nền, đang dùng thuốc hoặc có dấu hiệu bất thường ở đường tiết niệu, chức năng tình dục cần đi khám trước khi dùng bất kỳ loại thuốc bổ thận nào.

Những đối tượng cần thận trọng khi sử dụng thuốc bổ thận gồm:

• Người mắc bệnh thận, bệnh gan, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch.
• Người cao tuổi hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc.
• Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc nitrate hoặc thuốc điều trị huyết áp.
• Nam giới dưới 18 tuổi.
• Người đang mong muốn có con.

Người có bệnh lý nền nên đi khám và hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc bổ thận

Nam giới không nên tự chẩn đoán tình trạng “thận yếu” hoặc tiếp tục dùng thuốc bổ thận khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Cần chủ động đi khám nếu có một trong những biểu hiện sau: 

• Nước tiểu có máu, có bọt nhiều kéo dài hoặc lượng nước tiểu giảm rõ trong ngày.
• Phù mí mắt buổi sáng hoặc phù hai chân kéo dài trên 1 tuần.
• Đau lưng một bên dữ dội lan xuống bụng dưới, kèm sốt trên 38,5°C hoặc buồn nôn.
• Rối loạn cương xuất hiện kèm đau ngực, khó thở khi gắng sức.
• Tiểu đêm từ 3 lần trở lên, dòng tiểu yếu, tiểu không hết hoặc sụt trên 5% cân nặng trong 6 tháng mà không rõ lý do.
• Triệu chứng không cải thiện sau 4 - 8 tuần dùng thuốc bổ thận theo hướng dẫn của thầy thuốc.

chỉ nên được cân nhắc như một biện pháp hỗ trợ khi đã xác định nguyên nhân gây đau lưng, tiểu đêm hoặc suy giảm chức năng tình dục và được tư vấn về tính phù hợp, an toàn. Các sản phẩm này không thay thế việc chẩn đoán và điều trị bệnh lý nền theo y học hiện đại.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu như tiểu ra máu, phù không rõ nguyên nhân, tiểu đêm kéo dài hoặc rối loạn cương dương tái diễn, nam giới nên chủ động đi khám để được đánh giá. Đặc biệt, nếu đau ngực, khó thở hoặc ngất, cần được cấp cứu kịp thời. Thay vì tự mua thuốc bổ thận theo quảng cáo, hãy tìm hiểu nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Để đặt lịch xét nghiệm hoặc đặt lịch khám Nam khoa tại Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn cụ thể.