1. Giải đáp: Thuốc hướng thần là gì?

Thuốc hướng thần là những loại thuốc có tác động đến hệ thần kinh trung ương, hỗ trợ kiểm soát tình trạng ảo giác, kích thích hoặc ức chế thần kinh. Các loại thuốc này chủ yếu được chỉ định trong điều trị rối loạn tâm thần (trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực,...), từ đó hỗ trợ cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. 

Không phải ai cũng hiểu chính xác thuốc hướng thần là gì

Hiện nay, thuốc hướng thần bao gồm nhiều loại với tác dụng và chỉ định khác nhau. Theo đó, có những người chỉ cần dùng thuốc trong thời gian ngắn, nhưng một số khác lại phải dùng thuốc lâu dài. Mặc dù vậy, nếu quá lạm dụng hoặc dùng không đúng cách, thuốc hướng thần có thể gây tình trạng lệ thuộc, ảnh hưởng không tốt đến thể chất và tinh thần người bệnh. 

Do đó, việc sử dụng các loại thuốc hướng thần cần tham vấn kỹ ý kiến của bác sĩ. Trong quá trình dùng thuốc, người bệnh cần kiểm tra sức khỏe định kỳ để đánh giá chức năng của một số cơ quan dễ bị ảnh hưởng bởi thuốc. 

2. Phân loại thuốc hướng thần

Thuốc hướng thần hiện được phân loại theo bốn nhóm cơ bản. Bao gồm thuốc an thần kinh, thuốc chống trầm cảm, thuốc bình thần và thuốc chỉnh khí sắc. 

2.1. Thuốc an thần kinh

Thuốc an thần kinh là nhóm thuốc có tác dụng kiểm soát triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ảo giác. Bên cạnh đó, nhóm thuốc này còn giúp kiểm soát cơn kích động, cải thiện tâm trạng, ổn định chức năng hệ thần kinh.

Thuốc an thần kinh giúp ổn định tâm trạng, kiểm soát chứng hoang tưởng 

Về mặt cơ chế, thuốc an thần tác động lên não bộ bằng cách điều chỉnh một số chất dẫn truyền thần kinh như Dopamine và Serotonin. 

• Với Dopamine: Thuốc an thần kinh có thể tác động đến Dopamine tại một số vùng não. Nhờ vậy, triệu chứng hoang tưởng, ảo giác và kích động sẽ phần nào được kiểm soát. Tuy nhiên, trong quá trình dùng thuốc, người bệnh thường phải đối mặt với tác dụng phụ như cứng cơ, rối loạn chức năng vận động, thay đổi nội tiết. 
• Với Serotonin: Thuốc an thần kinh hỗ trợ điều chỉnh các rối loạn cảm xúc như trầm cảm, lo âu thái quá, triệu chứng âm tính của tâm thần phân liệt.

Ngoài ra, nhiều loại thuốc an thần kinh thế hệ mới còn có khả năng tác động đồng thời lên Dopamine và Serotonin. Nhờ đó, thuốc có tác dụng với cả triệu chứng dương tính và âm tính của tâm thần phân liệt. 

2.2. Thuốc chống trầm cảm

Thuốc chống trầm cảm có thể giúp cải thiện khí sắc, hỗ trợ chức năng tâm thần vận động. Nhóm thuốc này thường không gây kích thích và khoái cảm. Thuốc chống trầm cảm chủ yếu được chỉ định cho người bị trầm cảm, ít ảnh hưởng đến người không gặp phải vấn đề về hệ thần kinh này.

Thuốc chống trầm cảm giúp ổn định tâm lý, hạn chế cảm xúc tiêu cực

Ngoài tác dụng kiểm soát triệu chứng trầm cảm, một số loại thuốc còn giúp kiểm soát triệu chứng của nhiều bệnh lý khác liên quan đến căng thẳng, ức chế cảm xúc. 

Thời gian người bệnh cần dùng thuốc trầm cảm có thể là vài tháng hoặc cả đời, tùy tình trạng bệnh lý. 

• Đối với điều trị cấp: Trường hợp bệnh nhân đáp ứng tốt với phác đồ điều trị, thời gian dùng thuốc thường là từ 1 đến 9 tháng, nhằm phòng ngừa nguy cơ tái phát. 
• Đối với điều trị ở giai đoạn duy trì: Bệnh nhân có tiền sử trầm cảm nhiều lần, trầm cảm nặng kèm tình trạng loạn thần hoặc rối loạn cảm xúc, thời gian dùng thuốc thường là từ 2 đến 5 năm, hoặc cả đời. 

2.3. Thuốc bình thần

Thuốc bình thần hay còn được gọi là thuốc giải lo âu. Trong đó, thuốc bình thần thuộc họ Benzodiazepine và không thuộc họ Benzodiazepine là phổ biến hơn cả. 

• Thuốc bình thần thuộc họ Benzodiazepine: Có tác dụng kiểm soát tình trạng lo âu, cải thiện tâm trạng. Ngoài ra, nhóm thuốc này còn giúp giãn cơ, chống co giật.
• Thuốc bình thần không thuộc họ Benzodiazepine: Chủ yếu giúp giải tỏa lo âu.

Các loại thuốc bình thần có thể được chỉ định cho những trường hợp mắc bệnh có kèm theo tình trạng lo âu. Bên cạnh đó, nhóm thuốc này còn hỗ trợ kiểm soát triệu chứng động kinh và bệnh lý liên quan đến co thắt cơ. 

2.4. Thuốc chỉnh khí sắc

Thuốc chỉnh khí sắc chủ yếu được chỉ định trong các giai đoạn hưng cảm, trầm cảm của rối loạn lưỡng cực. Mặt khác, những loại thuốc này còn giúp cải thiện khí sắc, hạn chế tình trạng thay đổi cảm xúc bất thường, hỗ trợ phòng ngừa nguy cơ tái phát rối loạn cảm xúc. 

3. Thuốc hướng thần có phải chất gây nghiện không?

Thực tế, không ít người quan niệm rằng thuốc hướng thần là chất gây nghiện. Tuy nhiên, quan niệm này không chính xác. Theo đó, chất gây nghiện được hiểu là những chất có thể gây lệ thuộc, tạo cảm giác thèm muốn sử dụng. Chúng thường không được điều chế như một loại thuốc điều trị cụ thể như thuốc hướng thần. 

Không phải thuốc hướng thần nào cũng gây nghiện

Trong một số trường hợp, thuốc hướng thần có thể gây lệ thuộc nếu quá lạm dụng hoặc dùng không đúng cách. Thế nhưng, không phải tất cả thuốc hướng thần đều là chất gây nghiện. Khi được sử dụng đúng chỉ dẫn và phù hợp với tình trạng bệnh lý, thuốc hướng thần sẽ mang lại hiệu quả điều trị tích cực. 

4. Tác dụng phụ nếu dùng thuốc không đúng cách 

Thuốc hướng thần nói chung thường chứa thành phần kích thích hoặc ức chế hệ thần kinh. Nếu lạm dụng, uống thuốc không đúng liều lượng, chúng sẽ gây tình trạng lệ thuộc cũng như các tác dụng phụ nguy hiểm.

Nếu lạm dụng, sử dụng không đúng hướng dẫn, thuốc hướng thần có nguy cơ gây lệ thuộc 

Ngoài tác dụng điều trị, nhiều loại thuốc hướng thần có nguy cơ gây tình trạng hưng phấn, mất tập trung, dễ bị thao túng. Một số thuốc hướng thần có thể bị lạm dụng vào mục đích xấu nếu sử dụng không đúng quy định. 

Nếu dùng chung với một số loại thuốc khác, thuốc hướng thần dễ gây tác dụng phụ nghiêm trọng như tăng hoặc giảm huyết áp, co giật, rối loạn nhịp tim.

5. Lưu ý khi sử dụng thuốc hướng thần 

Nếu được kê đơn sử dụng thuốc hướng thần, mọi người cần lưu ý: 

• Tuyệt đối không tự ý điều chỉnh liều dùng. 
• Dùng thuốc vào đúng thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ. 
• Trong thời gian uống thuốc không được sử dụng rượu bia, các chất kích thích. 
• Chú ý theo dõi biểu hiện của cơ thể, kịp thời thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường. 
• Thông báo cho bác sĩ biết về những loại thuốc điều trị bệnh mạn tính đang dùng (nếu có). 
• Không tự ý phối hợp thuốc hướng thần với bất kỳ loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng nào khác nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn. 
• Bảo quản thuốc đúng cách, không tiếp tục sử dụng nếu thuốc hết hạn. 

Thông qua chia sẻ kiến thức y khoa trên đây, bạn có lẽ đã hiểu rõ thuốc hướng thần là gì. Đây là các loại thuốc kê đơn, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương. Do vậy, việc dùng thuốc cần hết sức thận trọng. Nếu gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần, bạn nên tìm đến các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Thần kinh thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được các bác sĩ thăm khám và hỗ trợ. Để chủ động đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ hotline 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được tư vấn 24/7.