Thuốc mát gan có cần thiết không? Những điều nên biết trước khi dùng

1. Thuốc mát gan là gì?

“Mát gan” là cách gọi quen thuộc trong dân gian, thường gắn với quan niệm cơ thể bị “nóng trong” hay “nóng gan”. Đây không phải tên một nhóm thuốc hay một chẩn đoán của y học hiện đại. Các sản phẩm được gọi chung là Thuốc mát gan thường có nguồn gốc thảo dược. Chúng được giới thiệu với công dụng thanh nhiệt, giải độc và hỗ trợ chức năng gan.

Về mặt dược lý, các thuốc bổ gan, giải độc gan hay hạ men gan được xếp vào nhóm thuốc hướng gan, có vai trò hỗ trợ cải thiện triệu chứng rối loạn ở gan. Tuy vậy, nhiều sản phẩm mát gan hiện nay được lưu hành dưới dạng thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Nhãn của những sản phẩm này thường ghi rõ sản phẩm không phải là thuốc và không thay thế được thuốc chữa bệnh. Bạn nên đọc kỹ thông tin này trước khi mua.

2. Thành phần thường gặp và hiệu quả thực tế

Các sản phẩm hỗ trợ gan phổ biến tại Việt Nam thường chứa một hoặc nhiều thảo dược như kế sữa, diệp hạ châu, cà gai leo, atiso, nhân trần hay rau má. Mức độ bằng chứng khoa học của từng thành phần không giống nhau.

2.1. Kế sữa (silymarin)

Kế sữa là thảo dược được nghiên cứu nhiều nhất trong nhóm hỗ trợ gan. Hoạt chất chính trong chiết xuất kế sữa là silymarin. Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH), kết quả thử nghiệm lâm sàng trên các nhóm bệnh lý như bệnh gan do rượu, viêm gan B, C hay gan nhiễm mỡ còn mâu thuẫn hoặc chưa đủ mạnh để đưa ra kết luận khẳng định tác dụng chữa bệnh. Hai nghiên cứu do cơ quan này tài trợ, một trên người viêm gan C và một trên người viêm gan nhiễm mỡ, đều không ghi nhận lợi ích rõ rệt của silymarin. 

Kế sữa là thảo dược được nghiên cứu nhiều trong nhóm sản phẩm hỗ trợ gan, nhưng hiệu quả vẫn chưa được kết luận rõ ràng.

Một phân tích tổng hợp các thử nghiệm có đối chứng cũng không thấy kế sữa giúp giảm tử vong hay cải thiện tổn thương mô gan ở người mắc bệnh gan mạn tính.

2.2. Diệp hạ châu, cà gai leo, atiso và các thảo dược khác

Những vị thuốc này đã được dùng lâu đời trong y học cổ truyền với mục đích thanh nhiệt, lợi mật và hỗ trợ cải thiện chức năng gan. Hiệu quả của từng sản phẩm phụ thuộc nhiều vào hàm lượng hoạt chất, cách bào chế và chất lượng nguyên liệu. Đáng lưu ý, NCCIH từng cảnh báo nhiều sản phẩm thương mại chứa thảo dược gặp tình trạng sai lệch hàm lượng hoạt chất so với nhãn, hoặc bị nhiễm tạp chất, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, vi sinh vật và độc tố nấm mốc. 

Vì vậy, công dụng “mát gan” ghi trên bao bì không đồng nghĩa với việc sản phẩm đã được chứng minh có thể điều trị bệnh gan. Nếu muốn sử dụng, bạn nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và trao đổi với bác sĩ trước.

3. Nổi mụn, mẩn ngứa có phải do “nóng gan”?

Nhiều người khi thấy nóng trong người hay nổi mụn nhọt thường nghĩ ngay đến “nóng gan” và tự mua thuốc về uống, vì cho rằng sản phẩm từ cây cỏ thì vô hại. Thực tế, mụn trứng cá thường liên quan đến nội tiết, sự tăng tiết bã nhờn và vi khuẩn trên da. Mẩn ngứa có thể xuất phát từ dị ứng, bệnh da liễu hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Mụn trứng cá thường liên quan đến nội tiết và tình trạng da, không phải lúc nào cũng do gan.

Trong khi đó, bệnh gan ở giai đoạn sớm lại thường không gây triệu chứng rõ ràng. Do đó, uống thuốc mát gan để trị mụn có thể khiến bạn bỏ qua nguyên nhân thật sự. Một số người còn bị dị ứng, phản ứng trên da sau khi dùng các sản phẩm giải độc gan. Nếu mụn hoặc ngứa kéo dài, bạn nên đi khám chuyên khoa Da liễu để được đánh giá đúng.

4. Tự ý dùng sản phẩm mát gan tiềm ẩn rủi ro gì?

4.1. Thảo dược cũng có thể gây tổn thương gan

Gan là nơi chuyển hóa phần lớn các chất đưa vào cơ thể, kể cả hoạt chất từ thảo dược. Tổn thương gan do thảo dược và thực phẩm bổ sung ngày càng được ghi nhận nhiều hơn. Tại Mỹ, tỷ lệ ca tổn thương gan do nhóm sản phẩm này trong mạng lưới theo dõi tổn thương gan do thuốc đã tăng từ 7% năm 2005 lên 20% năm 2014, chỉ đứng sau kháng sinh.

Thảo dược và thực phẩm bổ sung vẫn có thể gây tổn thương gan nếu dùng không phù hợp.

Việc dùng nhiều sản phẩm cùng lúc cũng gây khó khăn cho chẩn đoán. Khi người bệnh dùng đồng thời nhiều loại, bác sĩ khó xác định chính xác sản phẩm nào gây hại cho gan.

4.2. Những ai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng

Một số nhóm đối tượng cần thận trọng hơn khi cân nhắc dùng sản phẩm hỗ trợ gan, bao gồm:

• Người đã mắc bệnh gan: người viêm gan virus B, C hoặc viêm gan do rượu cần được bác sĩ thăm khám trực tiếp và chỉ định thuốc. Bạn không nên tự thay thuốc điều trị bằng sản phẩm thảo dược.
• Người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính: một số thảo dược có thể tương tác bất lợi với thuốc, vì vậy bạn nên báo cho bác sĩ mọi sản phẩm đang sử dụng.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú: dữ liệu về độ an toàn của thảo dược như kế sữa trong giai đoạn này còn rất ít.
• Người có cơ địa dị ứng: kế sữa có thể gây dị ứng, nhất là ở người dị ứng với các cây cùng họ như cúc vạn thọ, hoa cúc.
• Trẻ em: khi trẻ nổi mụn nhọt, mẩn ngứa, phụ huynh nên cho trẻ đi khám thay vì tự mua thuốc giải độc gan.

5. Bảo vệ gan bằng thói quen sinh hoạt

Ở người khỏe mạnh, gan có khả năng tự chuyển hóa và đào thải các chất có hại. Các sản phẩm giải độc gan không chữa lành được tổn thương gan đã có, cũng không ngăn ngừa được bệnh gan. Những thói quen giúp giảm gánh nặng cho gan bao gồm:

• Hạn chế rượu bia: đây là một trong những yếu tố gây hại hàng đầu cho gan.
• Dinh dưỡng cân bằng, vận động đều đặn: chế độ ăn lành mạnh, tập luyện thường xuyên, hạn chế đường tinh luyện và chất béo bão hòa.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: Không tự ý mua và uống thuốc dài ngày, đặc biệt là thuốc kháng sinh và giảm đau. Luôn tuân thủ liều lượng do bác sĩ hoặc dược sĩ chỉ định. 
• Phòng viêm gan virus: tiêm vắc xin, quan hệ tình dục an toàn và không dùng chung dao cạo, bàn chải đánh răng giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

6. Khi nào nên đi khám gan?

Bệnh gan thường diễn tiến âm thầm. Bạn nên đi khám khi đau vùng bụng trên bên phải, mệt mỏi, đau cơ, buồn nôn, chán ăn, sụt cân hoặc vàng da, vàng mắt. Bạn cần đến cơ sở y tế ngay nếu cơn đau xuất hiện đột ngột và dữ dội, bụng chướng to, vàng da hoặc sốt.

Nếu đang dùng thuốc mát gan mà xuất hiện các dấu hiệu trên, bạn nên tạm ngừng và mang theo sản phẩm khi đi khám. Người uống rượu bia thường xuyên, nhiễm virus viêm gan B, C, thừa cân hoặc có người thân mắc bệnh gan nên kiểm tra gan định kỳ. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm men gan, bilirubin, xét nghiệm virus viêm gan và siêu âm gan.

Bạn nên đi khám nếu xuất hiện tình trạng vàng da, vàng mắt hoặc đau vùng hạ sườn phải.

Thuốc mát gan không phải giải pháp phù hợp cho mọi trường hợp nổi mụn hay “nóng trong”. Nhiều sản phẩm chưa có đủ bằng chứng về hiệu quả, trong khi việc dùng kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại vẫn có thể ảnh hưởng đến gan. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, bạn nên chủ động đi khám để được xác định đúng nguyên nhân.

Nếu cần kiểm tra sức khỏe gan, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, người bệnh có thể được khám, tư vấn bệnh lý gan mật, thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Khi cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.