1. Tại sao độ cao có thể ảnh hưởng đến cơ thể con người?

Càng lên cao, áp suất khí quyển càng giảm. Mặc dù oxy vẫn chiếm khoảng 21% không khí ở mọi độ cao, nhưng khi lên cao, áp suất khí quyển giảm khiến lượng oxy đi vào phổi trong mỗi nhịp thở cũng giảm. Vì vậy, cơ thể vẫn rơi vào tình trạng thiếu oxy dù thành phần không khí hầu như không thay đổi.

Ngay khi tiếp xúc với môi trường có độ cao lớn, cơ thể sẽ kích hoạt nhiều phản ứng như: tăng nhịp thở, tim đập nhanh hơn, tăng lưu lượng máu,.... Sau vài ngày đến vài tuần sẽ tăng sản xuất hồng cầu để vận chuyển oxy hiệu quả hơn.

Đặc biệt, những thay đổi này bắt đầu rõ rệt từ khoảng 2.500 m trở lên. Đây cũng là độ cao mà nhiều người khỏe mạnh có thể bắt đầu xuất hiện các triệu chứng của bệnh do độ cao như đau đầu, mệt mỏi hoặc khó thở khi gắng sức,... 

Khi ở độ cao trên 2.500 m, cơ thể có thể bị mệt mỏi, khó thở

2. Ảnh hưởng của độ cao tới cơ thể con người như thế nào?

Sự thay đổi độ cao có thể gây nên nhiều ảnh hưởng đối với cơ thể:

2.1. Ảnh hưởng tới hệ hô hấp

Hệ hô hấp là cơ quan chịu tác động đầu tiên khi lượng oxy bị suy giảm. Càng lên cao, lượng oxy hít vào càng giảm. Lúc này, não sẽ kích thích trung tâm hô hấp và dẫn đến tình trạng: thở nhanh, thở sâu, cảm giác hụt hơi khi vận động, khó thở khi gắng sức,... 

Ở độ cao từ 2.500 m trở lên, nhiều người nhận thấy tình trạng hụt hơi khi leo cầu thang, đi bộ dốc dễ mệt,... Một số người có thể mắc phù phổi do độ cao với các triệu chứng: khó thở tăng dần, ho, tím môi, không thể đi lại bình thường. Đây là cấp cứu y khoa cần được đưa xuống vùng thấp và điều trị ngay.

2.2. Ảnh hưởng tới hệ tim mạch

Khi ở độ cao lớn, để bù đắp lượng oxy thiếu hụt, tim và hệ tuần hoàn phải hoạt động nhiều hơn. Điều này có thể tạo áp lực lên tim, nhất là ở người có bệnh lý tim mạch. 

Ngay trong vài giờ đầu lên vùng cao, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng: tăng nhịp tim, tăng lưu lượng máu, tim co bóp mạnh hơn. Những thay đổi này là phản ứng tự nhiên của cơ thể để oxy được đưa nhiều hơn đến các hệ cơ quan. Một số người khi ở có thể gặp hiện tượng: tăng huyết áp nhẹ, cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực,...

2.3. Ảnh hưởng tới khả năng sản xuất hồng cầu

Nếu sống lâu ở vùng cao, ảnh hưởng của độ cao tới cơ thể con người sẽ là thận tiết hormone erythropoietin (EPO), kích thích tủy xương sản xuất thêm hồng cầu. Nhờ đó, máu vận chuyển oxy tốt hơn, cơ thể có khả năng thích nghi với môi trường thiếu oxy.

Tuy nhiên, nếu số lượng hồng cầu tăng quá nhiều, máu có thể trở nên đặc hơn, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

2.4. Ảnh hưởng tới não bộ

Não là cơ quan tiêu thụ nhiều oxy nhất nên rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường. Đây cũng là lý do các triệu chứng thần kinh thường xuất hiện sớm khi lên vùng cao, điển hình như: đau đầu âm ỉ, đau tăng khi cúi đầu hoặc vận động, giảm khả năng tập trung, phản ứng chậm, ghi nhớ kém,... 

Trường hợp “sốc độ cao” có thể phù não với các dấu hiệu: đau đầu dữ dội, lú lẫn, đi loạng choạng, buồn ngủ nhiều, co giật, hôn mê. Nếu không được cấp cứu kịp thời, tình trạng này có thể đe dọa tính mạng.

Đau đầu là một trong những ảnh hưởng của độ cao tới cơ thể con người khi chưa quen ở vùng cao 

2.5. Ảnh hưởng tới giấc ngủ

Ngoài hệ hô hấp và thần kinh, chất lượng giấc ngủ cũng bị ảnh hưởng đáng kể khi cơ thể tiếp xúc với môi trường có áp suất thấp. Trong những ngày đầu lên vùng cao, bạn có thể gặp tình trạng: khó đi vào giấc ngủ, thức giấc nhiều lần, ngủ không ngon,... Nguyên nhân của tình trạng này là do cơ thể phải liên tục điều chỉnh nhịp thở để thích nghi với lượng oxy giảm.

2.6. Ảnh hưởng tới khả năng vận động và thể lực

Những người thường xuyên tập luyện thể thao sẽ dễ nhận thấy ảnh hưởng của độ cao tới cơ thể con người khi đến vùng núi cao. Trong những ngày đầu, họ sẽ thấy giảm đáng kể khả năng vận động, dễ kiệt sức do lượng oxy cung cấp cho cơ ít hơn. Đặc biệt, sau vận động, nguy cơ chuột rút tăng, cơ bắp sẽ cần nhiều thời gian hơn để hồi phục, tim cần thêm thời gian để trở về nhịp đập như bình thường.

2.7. Ảnh hưởng tới hệ tiêu hóa

Không ít người gặp các vấn đề tiêu hóa khi lên vùng cao, dù trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Thiếu oxy có thể làm giảm cảm giác thèm ăn. Nếu kéo dài tình trạng này sẽ dẫn đến: sụt cân, thiếu năng lượng, giảm sức bền, buồn nôn và nôn.

3. Làm thế nào để giảm thiểu ảnh hưởng của độ cao tới cơ thể con người?

Phần lớn các triệu chứng liên quan đến độ cao có thể phòng ngừa được nếu có sự chuẩn bị tốt và cho cơ thể thời gian thích nghi. Vì thế, để giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của độ cao tới cơ thể con người, bạn có thể thực hiện một số biện pháp phòng ngừa như:

- Không leo quá nhanh đến một độ cao chưa từng thực hiện trước đó. Nếu phải ở độ cao trên 2.500 m, sau mỗi 300 - 500m hãy nghỉ ngơi một chút để cơ thể có thời gian thích nghi.

- Uống nước nhiều lần trong ngày, không chờ cơ thể khát mới uống. Hạn chế rượu bia và thuốc lá để tránh nguy cơ mất nước, làm giảm khả năng trao đổi oxy của phổi, ảnh hưởng tới giấc ngủ.

- Những ngày đầu lên vùng cao nên đi bộ nhẹ nhàng, nghỉ ngơi nhiều, tránh leo núi hoặc tập luyện cường độ cao.

Thường xuyên uống nước để phòng ngừa nguy cơ mất nước khi đi tới vùng cao 

Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp bạn hiểu thêm về ảnh hưởng của độ cao tới cơ thể con người để có phương án dự phòng tốt nhất trước các tác động này.

Nếu di chuyển đến vùng núi cao và xuất hiện các tình trạng như: khó thở tăng dần, đau ngực, ho ra bọt hồng, đau đầu dữ dội không giảm, lú lẫn, mất ý thức, không đi lại được như bình thường,... bạn cần thăm khám ngay để được đánh giá đúng tính trạng sức khỏe, có phương án can thiệp kịp thời.

Trường hợp cần tới sự hỗ trợ y tế, bạn có thể liên hệ trực tiếp Hotline của Hệ thống Y tế MEDLATEC: 1900 56 56 56.