1. Các nhóm thuốc điều trị mất ngủ mãn tính phổ biến hiện nay

mất ngủ mãn tính là tình trạng rối loạn giấc ngủ diễn ra ít nhất 3 lần mỗi tuần và kéo dài trên 1 tháng. Việc can thiệp bằng thuốc điều trị mất ngủ mãn tính cần dựa trên nguyên nhân, mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe cụ thể của từng bệnh nhân. Dưới góc nhìn chuyên khoa Thần kinh, các loại thuốc được chia thành các nhóm chính sau:

1.1. Nhóm thuốc kê đơn Tây y

Đây là nhóm thuốc có tác dụng nhanh, mạnh, tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương để tạo cảm giác buồn ngủ:

– Nhóm Benzodiazepine (Diazepam, Temazepam, Nitrazepam): Tác động lên thụ thể GABA trong não giúp làm dịu thần kinh, rút ngắn thời gian đi vào giấc ngủ. Nhóm này thường chỉ được chỉ định dùng ngắn hạn do nguy cơ gây phụ thuộc thuốc cao.

– Nhóm Non-Benzodiazepine hay Thuốc Z (Zolpidem, Zopiclone, Eszopiclone): Mang lại hiệu quả an thần tương tự Benzodiazepine nhưng ít làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ tự nhiên hơn. Nhóm này hỗ trợ tốt cho người khó đi vào giấc ngủ hoặc hay thức giấc giữa đêm.

– Thuốc chống trầm cảm có tác dụng an thần (Trazodone, Amitriptyline, Doxepin): Thường được ưu tiên chỉ định khi mất ngủ mãn tính đi kèm với các rối loạn lo âu, trầm cảm. Nhóm này có thể dùng kéo dài hơn dưới sự kiểm soát chặt chẽ của bác sĩ.

– Thuốc kháng Histamine thế hệ cũ (Diphenhydramine, Doxylamine): Có tác dụng phụ gây buồn ngủ, thường được tích hợp trong các loại thuốc hỗ trợ giấc ngủ không kê đơn.

• Nhóm thuốc ức chế thụ thể orenxin ( Lemborexant): ngăn cản orexin A và B liên kết với thụ thể orexin OX1R và OX2R - các yếu tố duy trì sự thức tỉnh của cơ thể.

Người bệnh mất ngủ có thể được bác sĩ kê đơn thuốc Tây y

1.2. Nhóm bổ sung hormone sinh học (Melatonin)

Melatonin là hormone do tuyến tùng sản xuất giúp điều hòa nhịp sinh học ngày - đêm của cơ thể. Bổ sung Melatonin tổng hợp giúp hỗ trợ cải thiện giấc ngủ cho người lớn tuổi (khi lượng Melatonin tự nhiên suy giảm) hoặc người bị rối loạn nhịp sinh học do lệch múi giờ, làm việc theo ca.

1.3. Nhóm thảo dược Đông y và Y học cổ truyền

Các bài thuốc và sản phẩm chứa chiết xuất từ tâm sen, bình vôi (Rotundin), lạc tiên, vông nem, nữ lang (Valerian)... có tác dụng dưỡng tâm, an thần, hỗ trợ làm dịu thần kinh nhẹ nhàng, thích hợp cho giai đoạn đầu hoặc hỗ trợ điều trị đan xen.

2. Cảnh báo nguy cơ khi tự ý dùng thuốc điều trị mất ngủ mãn tính

Rất nhiều bệnh nhân khi bị mất ngủ kéo dài thường có thói quen tự mua thuốc theo đơn cũ, mua theo lời giới thiệu của người quen hoặc lạm dụng các loại thuốc an thần trôi nổi. Người bệnh tự ý sử dụng thuốc điều trị mất ngủ có thể dẫn đến những nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe như:

Hiện tượng "nhờn thuốc" và phụ thuộc thuốc: Sử dụng thuốc an thần liên tục mà không có sự theo dõi của bác sĩ sẽ khiến cơ thể nhanh chóng dung nạp thuốc. Người bệnh phải liên tục tăng liều mới có thể ngủ được, dẫn đến tình trạng lệ thuộc hoàn toàn vào thuốc. Khi đột ngột dừng thuốc, hiện tượng "mất ngủ dội ngược" sẽ xuất hiện với mức độ nghiêm trọng hơn ban đầu.

Người bệnh tự ý dùng thuốc điều trị mất ngủ khi chưa được bác sĩ tư vấn có thể gây nhờn thuốc

Suy giảm trí nhớ và tổn hại chức năng thần kinh: Lạm dụng các nhóm thuốc ức chế thần kinh trong thời gian dài làm suy giảm khả năng tập trung, sa sút trí nhớ, phản ứng chậm chạp và làm tăng nguy cơ té ngã ở người cao tuổi.

Tổn thương gan, thận và hệ tiêu hóa: Các thành phần của thuốc khi chuyển hóa qua gan và đào thải qua thận với liều lượng cao, kéo dài sẽ gây độc cho tế bào gan, suy giảm chức năng thận và kích ứng niêm mạc dạ dày.

3. Nguyên tắc vàng trong việc sử dụng thuốc điều trị mất ngủ mãn tính an toàn

Để việc dùng thuốc mang lại hiệu quả tối ưu và hạn chế tối đa rủi ro, bệnh nhân bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc y khoa sau:

3.1. Thăm khám chuyên khoa thần kinh hoặc tâm thần

Mất ngủ mãn tính chỉ là triệu chứng của nhiều bệnh lý tiềm ẩn như trầm cảm, lo âu, ngưng thở khi ngủ, bệnh lý tim mạch hay xương khớp. Việc khám lâm sàng giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân gốc rễ để kê đơn thuốc phù hợp nhất.

Người bệnh mất ngủ cần được thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn dùng thuốc điều trị

3.2. Sử dụng đúng liều, đúng thời điểm và không tự ý ngưng thuốc

– Thời điểm uống: Thường uống trước khi đi ngủ từ 30 – 60 phút theo đúng hướng dẫn của bác sĩ.

 – Quy trình giảm liều: Khi tình trạng giấc ngủ đã ổn định, bác sĩ sẽ lập kế hoạch giảm liều từ từ trước khi cắt hẳn. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc đột ngột vì có thể gây ra hội chứng cai thuốc nguy hiểm.

3.3. Không kết hợp thuốc với đồ uống có cồn

Tuyệt đối không uống rượu, bia hay các chất kích thích trong thời gian dùng thuốc điều trị mất ngủ. Cồn làm tăng tác dụng an thần của thuốc một cách bất thường, có thể dẫn đến ức chế hô hấp sâu, mê sảng hoặc tử vong.

4. Liệu pháp không dùng thuốc hỗ trợ điều trị mất ngủ hiệu quả hiện nay

Thuốc đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng ban đầu, tuy nhiên để chữa khỏi mất ngủ mãn tính một cách bền vững, việc kết hợp các liệu pháp tâm lý và thay đổi lối sống là điều bắt buộc:

4.1. Liệu pháp hành vi nhận thức cho bệnh nhân mất ngủ (CBT-I)

CBT-I được các tổ chức y tế uy tín trên thế giới công nhận là lựa chọn điều trị hàng đầu cho mất ngủ mãn tính. Liệu pháp này giúp người bệnh tái cấu trúc lại suy nghĩ tiêu cực về giấc ngủ, loại bỏ nỗi sợ không ngủ được và thiết lập lại thói quen ngủ lành mạnh.

4.2. Xây dựng vệ sinh giấc ngủ chuẩn khoa học

– Cố định khung giờ: Duy trì giờ thức dậy và giờ đi ngủ cố định mỗi ngày, kể cả ngày nghỉ cuối tuần.

 – Tối ưu phòng ngủ: Giữ không gian phòng ngủ luôn yên tĩnh, thoáng mát, đủ độ tối và không để các thiết bị điện tử gần giường. 

– Tránh chất kích thích: Không uống cà phê, trà đậm hay hút thuốc lá sau 14 giờ chiều. 

– Hạn chế ăn tối quá no: Tránh ăn thức ăn nhiều dầu mỡ hoặc uống quá nhiều nước ngay trước khi đi ngủ.

4.3. Rèn luyện thể thao và giải tỏa căng thẳng

Duy trì tập luyện thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, thiền định hoặc tập hít thở sâu 30 phút mỗi ngày giúp kích thích cơ thể sản sinh endorphin, làm dịu hệ thần kinh và cải thiện chất lượng giấc ngủ tự nhiên.

Tóm lại, việc sử dụng thuốc điều trị mất ngủ mãn tính cần tuyệt đối tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn và tránh rủi ro phụ thuộc thuốc. Thuốc đóng vai trò kiểm soát triệu chứng ban đầu, nhưng sự kết hợp giữa liệu pháp hành vi CBT-I và thói quen sinh hoạt khoa học mới là chìa khóa duy trì giấc ngủ bền vững. 

Khi bạn hoặc người thân đang vật lộn với tình trạng mất ngủ kéo dài, hãy chủ động đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh tự ý sử dụng thuốc làm ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

Để đặt lịch thăm khám sức với bác sĩ chuyên khoa hoặc lấy mẫu xét nghiệm tại nhà của Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách hàng liên hệ Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ đặt lịch và tư vấn sức khỏe nhanh nhất.