1. Nguyên nhân gây dị ứng thuốc Tây 

Hiện tượng dị ứng thuốc thường xảy ra khi cơ thể không thể dung nạp một số hoạt chất trong thuốc. Theo đó, nếu dung nạp loại thuốc không phù hợp, hệ miễn dịch sẽ bắt đầu sản sinh globulin miễn dịch E (IgE). Đây là giai đoạn mẫn cảm hóa (sensitization). Ở giai đoạn này, người dùng thường chưa có triệu chứng dị ứng rõ ràng. IgE là một loại kháng thể đảm nhiệm vai trò loại bỏ yếu tố gây hại trong cơ thể. 

Hiện tượng dị ứng thuốc xảy ra khi cơ thể gặp khó khăn khi dung nạp các thành phần trong thuốc

Cơ thể có khả năng tạo ra các IgE khác nhau để chống lại từng tác nhân gây dị ứng. Tiếp theo, IgE sẽ tiếp cận tế bào mast chứa histamin trong các màng nhầy, da và đường thở. Phản ứng dị ứng thực sự xảy ra ở lần tiếp xúc tiếp theo với thuốc đó: IgE có thể gắn vào dị nguyên, đồng thời thông báo cho tế bào mast để giải phóng histamin và những hợp chất khác, khiến cơ thể biểu hiện triệu chứng dị ứng. 

Ngoài ra, tế bào T trong cơ thể cũng là một trong những tác nhân dẫn đến phản ứng dị ứng. Cụ thể, tế bào này đảm nhiệm chức năng bảo vệ cơ thể trước sự tấn công của yếu tố gây nhiễm trùng. Trong trường hợp nhận ra thuốc là yếu tố lạ, chúng sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch. Phản ứng này thường chậm hơn nhưng vẫn có thể khiến cơ thể biểu hiện triệu chứng dị ứng. 

Người có cơ địa nhạy cảm, phụ nữ mang thai, người nhiễm HIV, người có hệ miễn dịch suy yếu,... là đối tượng có nguy cơ cao bị dị ứng thuốc. Trong một số trường hợp, nếu dùng thuốc quá hạn hoặc quá lạm dụng thuốc, cơ thể cũng có nguy cơ bị dị ứng. 

2. Triệu chứng 

Theo phân loại của Bộ Y tế Việt Nam (Thông tư 51/2017/TT-BYT), phản ứng dị ứng thuốc được chia thành 4 mức độ từ nhẹ đến nặng. Việc nhận biết đúng mức độ giúp xử lý kịp thời và đúng cách. 

Nếu nhận thấy những dấu hiệu này, bạn cần nhanh chóng trao đổi với bác sĩ hoặc nhờ người thân đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Trong đó, những triệu chứng cho thấy cơ thể đang bị dị ứng thuốc thường gặp là: 

• Phát ban. 
• Ngứa ngáy, nổi mẩn đỏ trên da. 
• Tiêu chảy, nôn ói. 
• Đau bụng. 
• Khó thở, tức ngực, khàn tiếng. 
• Mặt hoặc các chi sưng phù (phù mạch). 

Phát ban là triệu chứng thường xuất hiện ở người bị dị ứng thuốc tây

Trong một số trường hợp, tình trạng dị ứng thuốc có thể dẫn đến sốc phản vệ, đe dọa tính mạng người bệnh nếu không xử lý kịp thời. Lúc này, người bệnh thường biểu hiện những triệu chứng như thở rít, khò khè, tím tái, vật vã, hôn mê, tụt huyết áp, thậm chí biểu hiện ngừng hô hấp, tuần hoàn. 

3. Cách xử lý khi bị dị ứng thuốc tây tại nhà

Trong quá trình sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, bạn đều phải theo dõi phản ứng của cơ thể, chủ động phát hiện triệu chứng bất thường để kịp thời xử lý. Nếu không may bản thân hoặc người thân bị dị ứng thuốc, bạn nên xử lý theo hướng sau đây. 

3.1. Bước 1: Gọi cấp cứu 

Tình trạng dị ứng thuốc có thể diễn biến nhanh, để lại biến chứng nghiêm trọng cho người bệnh nếu không được can thiệp sớm. Do đó, khi có bất kỳ dấu hiệu nào của sốc phản vệ (khó thở, thở rít, hạ huyết áp, nhịp tim nhanh, ngất xỉu), bạn phải gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. 

Người bị dị ứng thuốc tây nghiêm trọng cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt

3.2. Bước 2: Xử lý trong trường hợp chờ cấp cứu

Trong thời gian chờ cấp cứu, bạn cần chủ động áp dụng một số biện pháp xử lý dưới đây: 

• Ngừng dùng thuốc ngay lập tức: Bên cạnh tạm ngừng dùng thuốc, bạn cần ghi lại thông tin những loại thuốc đã sử dụng để thông báo cho bác sĩ biết khi được đưa đến cơ sở y tế. 
• Đặt người bệnh ở tư thế phù hợp: Nằm ngửa và nâng cao hai chân nếu có dấu hiệu hạ huyết áp (choáng váng, ngất). Tư thế ngồi dậy hoặc tư thế nửa nằm nửa ngồi nếu khó thở. Tuyệt đối không để người bệnh đứng dậy đột ngột.
• Sử dụng epinephrine (adrenaline) tự tiêm nếu có sẵn: Đối với người có tiền sử dị ứng thuốc nghiêm trọng, bác sĩ có thể kê sẵn bơm tiêm epinephrine tự động (EpiPen hoặc tương đương). Nếu có, tiêm ngay vào mặt ngoài đùi theo hướng dẫn - đây là biện pháp cấp cứu quan trọng nhất, không có thuốc nào thay thế được epinephrine trong sốc phản vệ.
• Dùng thuốc kháng histamine (nếu được bác sĩ hướng dẫn trước): Với trường hợp dị ứng nhẹ (chỉ nổi mề đay, ngứa da, không có triệu chứng hô hấp hay tim mạch), có thể dùng thuốc kháng histamine theo chỉ dẫn của bác sĩ. 

Lưu ý: thuốc kháng histamine KHÔNG thay thế epinephrine và không có tác dụng trong sốc phản vệ. Không dùng kháng histamine để trì hoãn việc gọi cấp cứu. 

Mọi người không nên tự tìm cách xử lý khi bị dị ứng thuốc tây tại nhà

Tóm lại, một khi xuất hiện dấu hiệu dị ứng thuốc nghiêm trọng, bạn không nên tự xử lý tại nhà. Bạn không nên uống nhiều nước với kỳ vọng "đào thải thuốc nhanh hơn", biện pháp này không có cơ sở khoa học và không làm thay đổi tốc độ chuyển hóa thuốc trong cơ thể. Ngay cả với trường hợp chỉ bị mề đay hoặc mẩn ngứa, cần tiếp tục theo dõi sát ít nhất 4 - 6 giờ vì phản ứng dị ứng vẫn có thể diễn tiến nặng hơn. 

4. Lưu ý khi sử dụng thuốc để tránh dị ứng

Để phần nào hạn chế tình trạng dị ứng thuốc, bạn cần lưu ý một số điểm quan trọng sau: 

• Không tự ý dùng thuốc: Để hạn chế tối đa nguy cơ dị ứng thuốc Tây, bạn không nên tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, gồm cả thuốc không kê đơn nếu chưa được sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. 
• Không tự ý kết hợp các loại thuốc với nhau: Một số loại thuốc khi được dùng chung có thể gây ra tương tác không mong muốn, tăng nguy cơ dị ứng thuốc. 
• Thận trọng khi sử dụng một số loại thuốc: Nếu cơ địa dễ bị dị ứng, bạn cần thận trọng khi sử dụng các loại thuốc như:
• Thuốc kháng sinh. 
• Thuốc kháng viêm. 
• Thuốc dùng trong điều trị ung thư. 
• Thuốc cản quang. 
• Thuốc chứa thành phần Corticoid. 
• Thuốc gây tê. 
• Thuốc dùng trong điều trị bệnh tự miễn. 
• Đọc kỹ thành phần của thuốc trước khi sử dụng: Nếu từng có tiền sử dị ứng với hoạt chất nào đó, bạn hãy chú ý đọc kỹ thành phần trong những loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng có ý định sử dụng. Trường hợp sản phẩm chứa thành phần gây dị ứng, bạn tốt nhất nên bỏ qua. 
• Không tự tiêm hoặc truyền thuốc tại nhà: Với các loại thuốc sử dụng theo đường tiêm hoặc truyền trực tiếp vào tĩnh mạch, bạn tuyệt đối không nên sử dụng tại nhà khi không có sự giám sát của nhân viên y tế. 
• Thử phản ứng của cơ thể trước khi dùng: Trước khi tiêm hoặc truyền loại thuốc nào đó, bệnh nhân cần được kiểm tra phản ứng của cơ thể với loại thuốc tương ứng. 

Bạn không nên tự ý tiêm hoặc truyền bất kỳ loại thuốc nào tại nhà

Nhìn chung, những cách xử lý khi bị dị ứng thuốc tây tại nhà đề cập trên đây chỉ có tính chất tham khảo. Trường hợp không may bị dị ứng thuốc, bạn nên thận trọng theo dõi sự thay đổi của cơ thể và kịp thời nhờ người thân đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được xử lý, phòng ngừa biến chứng nguy hiểm. Nếu cần tư vấn thêm hoặc có nhu cầu đặt lịch thăm khám sức khỏe, Quý khách có thể liên hệ với Hệ thống Y tế MEDLATEC qua tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.