Những điều cần biết đầy đủ về bệnh viêm gan virus B

Hội thảo trực tuyến số 1 - chủ đề “Hành bệnh nhân viêm gan virus B và các phương pháp sẵn sàng, dự đoán, theo dõi điều trị ”, được chia sẻ bởi PGS.TS Hoàng Tiến Tuyên - Giám đốc chuyên môn PKĐK MEDLATEC Thanh Xuân, Chuyên gia Truyền bá của Hệ thống Y tế MEDLATEC

Chuyên gia cho biết, có nhiều nguyên nhân gây tổn thương gan, nguyên nhân thường gặp như: Do virus hướng tính gan A, B, C, D, E…; do rượu; do bệnh gan nhiễm mỡ do rượu, gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD → MAFLD - Metabolic dysfunction associated fatty liver disease); do thuốc (đông y, NSAID, kháng sinh…)

Ngoài ra, nhiễm viêm gan virus còn do các nguyên nhân ít gặp như: Bệnh gan tự miễn; do virus khác (EBV, CMV, Dengue...); do nhiễm khuẩn; do nhiễm ký sinh trùng (sán lá gan, sán máng, sốt rét, lỵ, amip)...

Trong số các virus viêm gan, virus viêm gan B là phổ biến nhất. Theo thống kê mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới năm 2024, hiện nay, trên toàn thế giới có 296 triệu người nhiễm virus viêm gan B mạn, trong đó có 820.000 người tử vong và chỉ có 4,5 triệu người được điều trị mỗi năm.

Theo thống kê của Bộ Y tế Việt Nam năm 2018, tại Việt Nam, có khoảng 6,6 triệu người nhiễm viêm gan virus B mạn tính, chiếm khoảng 7,2%. Virus viêm gan B là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư gan.

Tiếp theo, chuyên gia chia sẻ: Khi virus viêm gan B xâm nhập vào cơ thể, diễn tiến tự nhiên thường trải qua 4 giai đoạn (AASLD -2025):

• Giai đoạn dung nạp miễn dịch: Biểu hiện HBeAg (+); HBV-DNA ≥ 10.000.000IU/mL; ALT <25 IU (nữ, <35 IU/ml nam).
• Giai đoạn đào thải miễn dịch:

+ HBeAg (+); HBV-DNA >20.000IU/ml; ALT ≥ 2 ngưỡng cao giá trị bình thường ULN;

+ HBeAg(-); HBV-DNA > 2000IU/ml; ALT ≥ 2ULN.

• Giai đoạn không hoạt động: HBeAg(-); HBV-DNA < 2000IU/ml; ALT bình thường.
• Giai đoạn mất HBs: HBsAg (-) ở người đang điều trị hoặc tự mất.

Lưu ý, những trường hợp viêm gan virus B không thuộc các tiêu chí trên thì gọi là vùng xám, hay còn gọi là pha không xác định.

Diễn tiến tự nhiên không nhất thiết theo tuần tự, diễn tiến tự nhiên phụ thuộc thời điểm nhiễm.

Con đường tiến triển của người nhiễm viêm gan B

Nhiễm virus HBV có thể diễn tiến theo nhiều giai đoạn khác nhau, tùy thuộc tuổi nhiễm và sức đề kháng của mỗi người.

Sau khi nhiễm HBV cấp tính, phần lớn người trưởng thành có khả năng tự đào thải virus. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh nguy cơ chuyển sang nhiễm mạn tính rất cao (từ 90-99%, trong khi tỷ lệ này ở người lớn dưới 10%. Một số ít trường hợp (khoảng 2%) có thể diễn biến nặng, dẫn đến suy gan tối cấp - tình trạng nguy hiểm, đe dọa tính mạng.

Viêm gan B mạn tính nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây biến chứng xơ gan mất bù, hoặc ung thư gan

Khi đã chuyển sang nhiễm HBV mạn tính, bệnh có thể đi theo hai hướng. Một số người trở thành “người lành mang virus”, tức là virus tồn tại trong cơ thể nhưng ít hoạt động, ít gây tổn thương gan. Tuy nhiên, trạng thái này không hoàn toàn an toàn vì vẫn có nguy cơ virus tái hoạt động và ung thư biểu mô tế bào gan (HCC).

Ở nhóm còn lại, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan mạn tính hoạt động. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, tình trạng viêm kéo dài sẽ làm tổn thương gan, dẫn đến xơ gan. Khi gan đã xơ, người bệnh có thể gặp biến chứng xơ gan mất bù hoặc tiến triển thành ung thư gan. Đây đều là những biến chứng nặng, có thể dẫn đến tử vong.

Chính vì vậy, việc phát hiện sớm, theo dõi định kỳ và điều trị đúng cách đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát bệnh viêm gan B, giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Khi nào có chỉ định điều trị viêm gan virus B mạn?

Về quản lý và điều trị viêm gan virus B, các chuyên gia nhấn mạnh rằng: không phải mọi trường hợp viêm gan B mạn tính đều cần điều trị ngay, mà cần đánh giá toàn diện dựa trên các tiêu chí đang được áp dụng tại thời điểm hiện nay đó là: enzyme gan ALT và tải lượng virus HBV-DNA trong máu, kết hợp với tình trạng HBeAg (dương tính hay âm tính).

Cụ thể, ở nhóm người bệnh HBeAg dương tính, nếu men gan ALT tăng ≥ 2 lần ULN, đồng thời tải lượng virus HBV-DNA đạt từ 10⁵ copies/ml, đây là dấu hiệu virus đang hoạt động mạnh và gây tổn thương gan. Khi đó, việc điều trị là cần thiết nhằm kiểm soát virus, ngăn ngừa tiến triển xơ gan và ung thư gan. Đối với người bệnh HBeAg âm tính, người bệnh được khuyến cáo điều trị khi ALT tăng ≥ 2 lần ULN và HBV-DNA ≥ 10⁴ copies/ml.

Trong những trường hợp men gan chưa tăng nhiều hoặc tải lượng virus còn thấp, người bệnh chưa cần điều trị ngay, nhưng cần được theo dõi định kỳ 3–6 tháng để đánh giá diễn tiến bệnh. Việc theo dõi sát giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, từ đó can thiệp kịp thời.

Đáng lưu ý, chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng có những trường hợp cần cân nhắc điều trị sớm dù các chỉ số chưa điển hình, bao gồm: người bệnh đã có xơ gan, xơ hóa gan từ F2 trở lên; có biểu hiện ngoài gan, tái phát sau khi ngừng điều trị, hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư gan.

Chuyên gia cũng lưu ý các bác sĩ có thể áp dụng khuyến cáo điều trị theo WHO 2024.

Ngoài ra, chuyên gia khuyến cáo: việc điều trị viêm gan B cần được cá thể hóa, dựa trên xét nghiệm chuyên sâu và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh không nên tự ý điều trị, mà cần thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và theo dõi đúng phác đồ, đảm bảo hiệu quả lâu dài.

Chẩn đoán nhiễm HBV cần làm những xét nghiệm nào?

Thực hiện xét nghiệm giúp người dân biết chính xác có mắc viêm gan virus B hay không

Tiếp nối nội dung hội thảo, các chuyên gia cho biết việc tiếp cận chẩn đoán nhiễm HBV hiện nay chủ yếu bắt đầu từ những xét nghiệm sàng lọc đơn giản, dễ thực hiện trong cộng đồng.

Phần lớn các trường hợp được phát hiện tình cờ thông qua xét nghiệm HBsAg khi khám sức khỏe định kỳ, hiến máu hoặc khi đi khám các bệnh lý khác. Đây là xét nghiệm quan trọng giúp xác định một người có đang nhiễm virus viêm gan B hay không.

Bên cạnh đó, xét nghiệm men gan ALT cũng đóng vai trò định hướng, giúp đánh giá mức độ tổn thương gan. Một số trường hợp có thể được phát hiện khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng như vàng da, mệt mỏi.

Chuyên gia khuyến cáo, người bệnh mắc viêm gan B thường không có triệu chứng, nên cần chủ động xét nghiệm HBsAg để tầm soát sớm viêm gan B, đặc biệt ở nhóm có nguy cơ cao. Đồng thời, những người chưa nhiễm cần được tiêm phòng đầy đủ để phòng ngừa hiệu quả căn bệnh này.

Nằm trong nội dung trọng tâm của nội dung chia sẻ, chuyên gia tiếp tục ý nghĩa, cách ứng dụng các xét nghiệm trong chẩn đoán và theo dõi bệnh HBV, cụ thể như sau:

• Xác định có HBV trong cơ thể: Chỉ định thực hiện xét nghiệm HBsAg. Kết quả dương tính, tức có virus trong máu, kết quả âm tính không có virus trong máu.
• Chỉ định tiêm vắc xin: Chỉ định thực hiện xét nghiệm HBsAg, HBsAb, HBcAb. Kết quả HBsAg (-), HBcAb (-), HBsAb < 10 IU phải tiêm vaccin. Nếu kết quả HBsAb ≥ 10 IU, tức đã có miễn dịch, không cần tiêm.
• Điều tra dịch tễ: Chỉ định thực hiện xét nghiệm HBsAg, HBcAb, kết quả này xác định tình trạng nhiễm HBV hiện tại và trong quá khứ.
• Đánh giá hiệu quả vắc xin: Chỉ định thực hiện xét nghiệm HBsAb, kết quả đánh giá cơ thể đã có kháng thể bảo vệ hay chưa.
• Xác định đã khỏi bệnh (tự nhiên/điều trị): Chỉ định thực hiện xét nghiệm HBsAb, HBcAb, kết quả cả hai dương tính, tức đã khỏi và có miễn dịch.
• Trước ghép tạng, hóa/xạ trị, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài, người bệnh ung thư: Chỉ định thực hiện xét nghiệm HBsAg, HBcAb, kết quả dương tính giúp điều trị dự phòng bệnh và tái hoạt virus.
• Chẩn đoán nhiễm cấp hay mạn: Chỉ định thực hiện xét nghiệm: HBsAg, Anti-HBc, IgM Anti-HBc. Nếu kết quả IgM (+), hầu hết cho phép chẩn đoán nhiễm HBV cấp.
• Phục vụ điều trị: Chỉ định thực hiện xét nghiệm HBeAg, Anti-HBe, HBV-DNA, từ đó đánh giá mức độ hoạt động của virus.
• Theo dõi đáp ứng điều trị: Chỉ định thực hiện xét nghiệm: qHBsAg, HBeAg/Anti-HBe, HBcrAg, HBV-DNA/RNA để đánh giá hiệu quả kiểm soát virus lâu dài.

Ngoài ra, trong khuôn khổ bài báo cáo, quý đồng nghiệp và người dân theo dõi chương trình còn được cập nhật những thông tin bổ ích về giá trị của những xét nghiệm trong việc đánh giá mức độ viêm/ hoại tử tế bào gan và chức năng gan, đánh giá mức độ bệnh và giai đoạn bệnh, thời điểm xem xét ngưng điều trị...

Sau 1,5 giờ diễn ra liên tục, chương trình hội thảo trực tuyến số 1 về chủ đề: Hành trình bệnh nhân viêm gan virus và các phương pháp sàng lọc, chẩn đoán, theo dõi điều trị viêm gan virus, được chia sẻ bởi chuyên gia đầu ngành đã khép lại thành công tốt đẹp. Hy vọng rằng với những kiến thức, thông tin được chuyên gia chia sẻ sẽ giúp bác sĩ đồng nghiệp trên cả nước theo dõi chương trình có thêm kiến thức, kinh nghiệm để tiếp cận chẩn đoán và đưa ra phác điều trị theo hướng cá thể hóa trên từng người bệnh. Đồng thời, qua nội dung hội thảo này sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn con đường lây nhiễm, các phương pháp sàng lọc, chẩn đoán, theo dõi điều trị viêm gan virus B để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị bệnh.

Với nền tảng 30 năm kinh nghiệm, bên cạnh quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ đầu ngành giàu kinh nghiệm, Hệ thống Y tế MEDLATEC có đầy đủ trang thiết bị hiện đại phục vụ tầm soát, phát hiện, theo dõi điều trị các bệnh lý truyền nhiễm nói chung và ung thư biểu mô tế gan nói riêng với những thế mạnh nổi bật như:

Trung tâm Xét nghiệm hiện đại bậc nhất đáp ứng trên 2.000 danh mục xét nghiệm, trong đó có trọn bộ xét nghiệm từ cơ bản đến chuyên sâu như xét nghiệm Đánh giá mức độ hủy hoại tế bào gan, chức năng gan, thận: AST, ALT, GGT, Bilirunin TP/ TT/GT, ure...; Marker của HBV: qHBsAg, IgM-HBc; HBcAb, HBcrAg, HBeAg, HBeAb, HBV-DNA, HBV-RNA...

Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh trang bị đồng bộ hệ thống máy móc hiện đại như: máy siêu âm, chụp cắt lớp vi tính 128 lớp có dựng mạch, SPECT, PET/CT...

Hội thảo trực tuyến số 2 tiếp theo về chủ đề: "Cập nhật những tiến bộ mới trong xét nghiệm chẩn đoán các bệnh lý kí sinh trùng" tiếp tục được phát sóng vào lúc 15h-16h30, ngày 10/4/2026, được báo cáo bởi PGS.TS Đỗ Ngọc Ánh - Chuyên gia ký sinh trùng, Hệ thống Y tế MEDLATEC; Giảng viên chuyên ngành Nấm y học, Vi sinh vật - ký sinh trùng, Học viện Quân y.

Hội thảo trực tuyến số 2 về chủ đề: "Cập nhật những tiến bộ mới trong xét nghiệm chẩn đoán các bệnh lý kí sinh trùng" tiếp tục được phát sóng vào lúc 15h-16h30, ngày 10/4/2026, tiếp tục được chia sẻ bởi PGS.TS Đỗ Ngọc Ánh - Chuyên gia ký sinh trùng, Hệ thống Y tế MEDLATEC; Giảng viên chuyên ngành Nấm y học, Vi sinh vật - ký sinh trùng, Học viện Quân y

Tham gia chương trình này, quý bác sĩ đồng nghiệp có ngay cơ hội nhận được cấp chứng nhận CME từ Hệ thống Y tế MEDLATEC với điều kiện:

• Tham gia tối thiểu 80% thời lượng của chương trình;
• Và làm bài Post-test đạt từ 50% điểm trở lên.

Ngay lúc này, kính mời quý bác sĩ đồng nghiệp đăng ký link tham gia tại đây.

Mọi thông tin cần giải đáp về Hội nghị, quý vị vui lòng liên hệ ThS.BS Bùi Văn Long - SĐT: 0388812342.