1. Trẻ sơ sinh là mấy tháng tuổi? Đặc điểm của trẻ có thể mẹ chưa biết

Theo định nghĩa trong y khoa và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Trẻ sơ sinh (neonate) là trẻ từ 0 đến đủ 30 ngày tuổi, tương đương dưới 1 tháng tuổi. Đây là khái niệm chuyên môn thường được sử dụng trong chăm sóc y tế và nhi khoa. Trong đời sống hàng ngày, nhiều gia đình quen gọi trẻ dưới 2 - 3 tháng là trẻ sơ sinh nhưng cách gọi này mang tính dân gian và không hoàn toàn chính xác về mặt khoa học.

Trẻ sơ sinh được tính từ 0 đến 30 ngày tuổi

Trong giai đoạn sơ sinh, cơ thể bé vẫn đang trong quá trình thích nghi với môi trường bên ngoài sau khi rời bụng mẹ. Vì vậy, trẻ có nhiều đặc điểm chung rất riêng mà cha mẹ cần hiểu để chăm sóc đúng cách, đó là:

• Trẻ ngủ rất nhiều nhưng giấc ngủ cũng rất ngắn và dễ thức. 
• Trẻ bú ít nhưng bú nhiều lần do dạ dày còn nhỏ, dễ xảy ra hiện tượng nôn trớ sinh lý.
• Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn non yếu, chủ yếu dựa vào kháng thể từ mẹ truyền sang. 
• Da bé mỏng, nhạy cảm; khả năng tự giữ ấm và điều chỉnh thân nhiệt còn kém.

2. Điểm qua các mốc phát triển của trẻ sơ sinh đến khi 1 tháng tuổi

Trong 4 tuần đầu sau sinh, sự phát triển của trẻ chủ yếu mang tính thích nghi sinh lý hơn là hình thành kỹ năng. Dưới đây là các mốc phát triển của trẻ sơ sinh cha mẹ cần biết:

2.1. Giai đoạn 0 - 7 ngày tuổi

Trong tuần đầu tiên sau sinh, trẻ bắt đầu tự thở và duy trì các chức năng sống ngoài bụng mẹ. Nhịp thở của trẻ thường nhanh và đôi lúc không đều. Đây đều là phản ứng sinh lý bình thường khi phổi đang dần thích nghi. 

Thời điểm này, trẻ bú với lượng ít nhưng tần suất cao do dạ dày còn rất nhỏ, hiện tượng nôn trớ sinh lý có thể xuất hiện. Các cử động tay chân diễn ra rời rạc, chưa có kiểm soát và chủ yếu dựa vào các phản xạ bẩm sinh như bú, mút, nắm tay hay giật mình khi có tiếng động lớn.

Tuần đầu tiên chào đời bé vẫn duy trì chức năng sống trong bụng mẹ

2.2. Giai đoạn 8 - 14 ngày tuổi

Bước sang tuần thứ hai, cơ thể trẻ trở nên ổn định hơn so với những ngày đầu. Trẻ vẫn ngủ nhiều, trung bình từ 16 đến 20 giờ mỗi ngày nhưng chu kỳ ngủ - thức vẫn ngắn và chưa phân biệt rõ ngày đêm. Phản xạ bú trở nên mạnh và đều hơn, giúp trẻ bú hiệu quả, dễ dàng. Trẻ bắt đầu có những phản ứng rõ ràng với giọng nói quen thuộc và có thể nhìn chăm chú vào khuôn mặt người chăm sóc trong vài giây ngắn ngủi.

2.3. Giai đoạn 15 - 21 ngày tuổi

Trong giai đoạn này, trẻ thể hiện sự thích nghi rõ rệt hơn với môi trường sống. Khi được đặt nằm sấp, trẻ có thể cố gắng nhấc đầu lên trong thời gian rất ngắn, cho thấy sự phát triển bước đầu của cơ cổ. Các cử động tay chân trở nên linh hoạt hơn, dù vẫn chưa có chủ đích. Trẻ có thể xuất hiện những nụ cười thoáng qua, đây là cười phản xạ chứ chưa phải cười giao tiếp, đồng thời phản ứng mạnh hơn với tiếng động hoặc sự thay đổi tư thế.

2.4. Giai đoạn 22 - 28 ngày tuổi

Đây là lúc khả năng tập trung ánh nhìn được cải thiện, trẻ có thể nhìn theo vật chuyển động trong phạm vi hẹp. Trẻ phản ứng rõ hơn với âm thanh quen thuộc, đặc biệt là giọng nói của mẹ. Một số trẻ bắt đầu phát ra những âm thanh đơn giản như ê, a, thể hiện bước đầu của quá trình giao tiếp. Tiếng khóc cũng trở nên có “sắc thái” hơn, giúp cha mẹ phần nào nhận biết nhu cầu của con.

Trẻ tạo ra được những âm thanh cơ bản, có sắc thái

2. Tìm hiểu thêm các giai đoạn phát triển của trẻ đến khi 1 tuổi

Từ sau giai đoạn sơ sinh, trẻ bước vào năm đầu đời với tốc độ phát triển nhanh và liên tục cả về thể chất, vận động, nhận thức lẫn cảm xúc - xã hội, thể hiện qua các giai đoạn:

2.1. Trẻ từ 1 đến 2 tháng tuổi

Từ 1 đến 2 tháng tuổi, trẻ bắt đầu thoát khỏi trạng thái phản xạ hoàn toàn của thời kỳ sơ sinh. Cơ cổ dần khỏe hơn, cho phép trẻ nhấc đầu lên trong thời gian ngắn khi nằm sấp. Trẻ có xu hướng nhìn chăm chú vào khuôn mặt người đối diện và phản ứng rõ hơn với giọng nói quen thuộc. Các âm thanh phát ra vẫn mang tính bản năng nhưng đã có sự thay đổi về cường độ và nhịp điệu, phản ánh nhu cầu sinh lý của trẻ.

2.2. Trẻ từ 2 đến 4 tháng tuổi

Trong giai đoạn này, khả năng kiểm soát vận động của trẻ được cải thiện rõ rệt. Trẻ có thể giữ đầu vững hơn, bắt đầu lật nghiêng và đưa tay lên miệng. Hệ giác quan phát triển giúp trẻ theo dõi vật chuyển động trong tầm nhìn rộng hơn. Đặc biệt, trẻ xuất hiện nụ cười xã hội, phản ứng tích cực khi được trò chuyện hoặc tiếp xúc, cho thấy sự phát triển ban đầu về cảm xúc - xã hội.

2.3. Trẻ từ 4 đến 6 tháng tuổi

Từ 4 đến 6 tháng tuổi, trẻ bước vào giai đoạn vận động chủ động. Trẻ có thể lật người linh hoạt, cầm nắm đồ vật và đưa đồ vật từ tay này sang tay kia. Khả năng phối hợp tay - mắt tiến bộ rõ ràng. Trẻ bắt đầu phát ra nhiều âm thanh hơn, mang tính “bi bô”, đặt nền tảng cho sự phát triển ngôn ngữ sau này. Đây cũng là giai đoạn trẻ nhận biết rõ người quen và có thể phản ứng lo lắng với người lạ.

Trẻ đã bắt đầu bi bô và nhận diện được người quen

2.4. Trẻ từ 6 đến 9 tháng tuổi

Lúc này, trẻ có thể ngồi vững khi có hoặc không có điểm tựa, đồng thời bắt đầu bò hoặc trườn. Sự phát triển nhận thức thể hiện qua khả năng tìm kiếm đồ vật bị che khuất, cho thấy trẻ đã hình thành khái niệm về sự tồn tại của đồ vật. Trẻ phản ứng với tên gọi của mình và hiểu được một số từ quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày.

2.5. Trẻ từ 9 đến 12 tháng tuổi

Khi sắp một tuổi, trẻ đã có thể đứng vịn, tập đi hoặc đi những bước đầu tiên. Trẻ sử dụng ngón tay trỏ để chỉ đồ vật, biểu hiện rõ nhu cầu giao tiếp có chủ đích. Về ngôn ngữ, trẻ có thể nói được một vài từ đơn giản có nghĩa như “ba”, “mẹ”. Sự gắn bó với người chăm sóc chính trở nên rõ rệt, đồng thời trẻ bắt đầu thể hiện cảm xúc đa dạng hơn.

3. Cha mẹ nên làm gì trong những năm tháng phát triển đầu đời của trẻ?

Để bảo vệ và giúp trẻ phát triển thuận lợi trong những năm tháng đầu đời, cha mẹ cần lưu ý những điều quan trọng sau:

Hiểu các mốc phát triển của trẻ sơ sinh giúp cha mẹ chăm sóc trẻ tốt hơn

Đảm bảo dinh dưỡng phù hợp theo từng độ tuổi, ưu tiên sữa mẹ và chế độ ăn cân đối khi trẻ lớn dần.

• Theo dõi tăng trưởng, tiêm chủng đầy đủ và khám sức khỏe định kỳ.
• Tạo môi trường sống an toàn, sạch sẽ, hạn chế các yếu tố gây hại.
• Thường xuyên trò chuyện, đọc sách, tương tác để kích thích phát triển não bộ và ngôn ngữ.
• Quan tâm đến cảm xúc của trẻ, đáp ứng nhu cầu kịp thời để xây dựng sự gắn bó an toàn.
• Khuyến khích vận động và khám phá, tôn trọng nhịp phát triển riêng của mỗi trẻ.

Việc nắm được các mốc phát triển của trẻ sơ sinh sẽ giúp cha mẹ chăm sóc con khoa học hơn, đồng thời là nền tảng quan trọng cho sự phát triển khỏe mạnh của trẻ trong những tháng đầu đời. Để được tư vấn chi tiết hơn về cách chăm sóc cũng như thăm khám sức khỏe cho trẻ, ba mẹ có thể liên hệ với Hệ thống Y tế MEDLATEC thông qua tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ 24/7.