Tiền sản giật - Bệnh lý sản khoa nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể dự phòng được nếu phát hiện sớm 

Mở đầu bài báo cáo, ThS.BS Nguyễn Thị Hiền nhấn mạnh, Tiền sản giật không chỉ là tình trạng tăng huyết áp ở phụ nữ mang thai, mà là bệnh lý của bánh nhau và rối loạn chức năng nội mô, gây tổn thương đa cơ quan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi, nhưng có thể giảm nguy cơ nếu phát hiện sớm và can thiệp đúng thời điểm. 

ThS.BS Nguyễn Thị Hiền - Trưởng Chuyên khoa Sản phụ, Hệ thống Y tế MEDLATEC trực tiếp chia sẻ tại Hội thảo trực tuyến số 10

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2025, Tiền sản giật ảnh hưởng khoảng 3-8% phụ nữ mang thai trên toàn cầu. Các rối loạn tăng huyết áp trong thai kỳ, trong đó tiền sản giật là nguyên nhân chủ yếu, chiếm khoảng 16% số ca tử vong mẹ, tương đương khoảng 42.000 trường hợp tử vong trong năm 2023. Hơn 500.000 trường hợp thai nhi và trẻ sơ sinh tử vong mỗi năm do mẹ có liên quan đến tiền sản giật, sản giật. 

Tại Việt Nam, theo số liệu Bộ Y tế công bố năm 2024, tỷ lệ mắc tiền sản giật dao động từ 2,8-5,5%. Trong đó, khoảng 0,43% trường hợp khởi phát trước 34 tuần tuổi thai - nhóm có nguy cơ cao xảy ra các biến chứng nặng; 1,68% trường hợp xuất hiện sau 37 tuần tuổi thai. Tuy nhiên, nhiều trường hợp có thể được dự phòng nếu thai phụ được sàng lọc nguy cơ từ sớm và áp dụng các biện pháp can thiệp phù hợp. 

Theo bác sĩ, tiền sản giật được chẩn đoán khi thai phụ xuất hiện tăng huyết áp sau 20 tuần thai kèm protein niệu hoặc các dấu hiệu tổn thương cơ quan như gan, thận, thần kinh, huyết học, phù phổi; kèm theo những biểu hiện của rối loạn tuần hoàn tử cung - rau như: thai chậm phát triển, bất thường Doppler động mạch não/ rốn thai nhi, động mạch tử cung, thậm chí gây thai lưu. 

Bác sĩ Hiền cũng phân tích bản chất sinh bệnh học của tiền sản giật là sự xâm nhập không hoàn toàn của nguyên bào nuôi vào động mạch xoắn tử cung, làm giảm tưới máu bánh nhau, tăng các yếu tố kháng tạo mạch như sFlt-1, giảm yếu tố tạo mạch PlGF, từ đó gây rối loạn chức năng nội mô và tổn thương đa cơ quan. Chính vì vậy, việc sàng lọc hiện nay cần dựa trên nhiều yếu tố phối hợp thay vì chỉ đánh giá một chỉ số đơn lẻ. 

Nếu phát hiện muộn, tiền sản giật - sản giật có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, đe dọa tính mạng cảu cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.  

Mẹ có thể ảnh hưởng các cơ quan: suy gan, suy thận, tim mạch, phù phổi cấp, rối loạn đông máu, rau bong non, nặng nhất ảnh hưởng thần kinh có thể xuất hiện sản giật, thậm chí tử vong. Về phía con những hậu quả của tiền sản giật như thai chậm phát triển, thai suy, nguy cơ sinh non, thai lưu, tăng tỷ lệ tử vong chu sinh. 

Vì vậy, để có thai kỳ khỏe mạnh và an toàn cho cả mẹ với thai nhi, việc sàng lọc tiền sản giật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giá trị trong dự phòng bệnh, sàng lọc tiền sản giật còn mang lại nhiều lợi ích như giảm tỷ lệ nhập viện, giảm xét nghiệm lặp lại, hạn chế các can thiệp không cần thiết ở nhóm nguy cơ thấp, đồng thời giúp bác sĩ phân tầng nguy cơ để lựa chọn hình thức theo dõi phù hợp. Đặc biệt, nghiên cứu ASPRE ghi nhận việc điều trị dự phòng bằng aspirin ở nhóm thai phụ nguy cơ cao giúp giảm khoảng 70% số ngày điều trị tại đơn vị hồi sức sơ sinh (NICU) nhờ giảm tỷ lệ sinh non liên quan đến tiền sản giật. 

Mô hình sàng lọc phối hợp giúp nâng cao khả năng dự báo nguy cơ tiền sản giật 

Để kiểm soát tiền sản giật, mẹ bầu cần được theo dõi chặt chẽ huyết áp động mạch trung bình

Tại hội thảo, bác sĩ cho biết mục tiêu của sàng lọc tiền sản giật không phải phát hiện sớm tất cả các trường hợp mắc bệnh, mà là xác định đúng nhóm thai phụ có nguy cơ cao để điều trị dự phòng bằng aspirin, đồng thời nhận diện nhóm nguy cơ thấp nhằm tránh những can thiệp không cần thiết. 

Báo cáo đã cập nhật và so sánh các mô hình sàng lọc hiện đang được áp dụng, bao gồm đánh giá dựa trên yếu tố nguy cơ của mẹ, huyết áp động mạch trung bình (MAP) của mẹ, chỉ số Doppler động mạch tử cung (UtA-PI), các dấu ấn sinh học như PlGF, PAPP-A và mô hình phối hợp. 

Theo bác sĩ, mô hình phối hợp giữa các yếu tố nguy cơ của mẹ, MAP, UtA-PI và các dấu ấn sinh học hiện được đánh giá có hiệu quả dự báo cao hơn so với việc sử dụng từng phương pháp riêng lẻ, giúp nhận diện sớm thai phụ nguy cơ cao ngay từ quý I thai kỳ. 

Bên cạnh đó, bác sĩ lưu ý việc khai thác đầy đủ các yếu tố nguy cơ từ người mẹ như tiền sử tiền sản giật, tăng huyết áp mạn, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tự miễn, đa thai, béo phì, hỗ trợ sinh sản, tuổi mẹ từ 40 trở lên hay tiền sử thai kỳ bất lợi... có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao độ chính xác của kết quả sàng lọc. 

Sàng lọc đúng thời điểm - Chìa khóa để điều trị dự phòng hiệu quả 

Tiếp đó, bác sĩ chỉ ra những nguyên tắc sàng lọc theo tuổi thai mẹ bầu cần lưu ý, gồm: 

• Quý I của thai kỳ (11 tuần đến 13 tuần 6 ngày): Là thời điểm tối ưu để dự báo nguy cơ tiền sản giật khởi phát sớm hoặc tiền sản giật sinh non, qua đó quyết định chỉ định điều trị dự phòng bằng aspirin cho nhóm thai phụ nguy cơ cao. 
• Quý II và quý II: Xét nghiệm không còn mang mục đích sàng lọc đại trà mà chủ yếu được chỉ định ở các trường hợp nghi ngờ tiền sản giật hoặc thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao nhằm hỗ trợ tiên lượng và định hướng theo dõi, xử trí. 

Từ kết quả sàng lọc giúp bác sĩ có sở khoa học để đưa ra hướng điều trị kịp thời cho người bệnh. Theo các bằng chứng y học, việc sử dụng aspirin đúng chỉ định và đúng thời điểm có thể làm giảm đáng kể nguy cơ tiền sản giật sinh non cũng như nhiều biến chứng liên quan. 

Ngoài những nội dung trọng tâm trên, bác sĩ Hiền còn chia sẻ các thông tin hữu ích về cách phiên giải kết quả theo từng quý; Tỷ số sFlt-1/PlGF; Tích hợp sàng lọc theo quý thai; Cách phiên giải kết quả sàng lọc theo mỗi quý và cách điều trị dự phòng. 

Sau 1,5 giờ diễn ra liên tục, hội thảo trực tuyến số 10 khép lại thành công đã mang đến những kiến thức thiết thực, giúp đội ngũ y tế nâng cao năng lực sàng lọc, phân tầng nguy cơ và dự phòng tiền sản giật, góp phần giảm biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. 

Đông đảo mẹ bầu trên cả nước tin tưởng quản lý thai kỳ an toàn tại Hệ thống Y tế MEDLATEC 

Với hành trình 30 năm kinh nghiệm, Hệ thống Y tế MEDLATEC là địa chỉ uy tín khám chữa bệnh đa chuyên khoa uy tín, chất lượng. Riêng lĩnh vực sản khoa, bên cạnh thế mạnh quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ Sản phụ khoa giàu kinh nghiệm, MEDLATEC còn sở hữu Trung tâm Xét nghiệm hiện đại bậc nhất, tiên phong quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 15189:2022 và CAP (Hoa Kỳ), đáp ứng hơn 2.000 danh mục xét nghiệm từ cơ bản đến chuyên sâu. Kết hợp với hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại như siêu âm, Doppler màu… vì vậy, MEDLATEC có năng lực tốt nhất đáp ứng đầy đủ kỹ thuật quản lý suốt thai kỳ, trong đó có kỹ thuật sàng lọc tiền sản giật theo khuyến cáo mới. 

Tiếp nối chuỗi chương trình đào tạo y khoa liên tục, Hội thảo trực tuyến số 11 sẽ được phát sóng trực tiếp trên Fanpage Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC từ 15h00 đến 16h30, thứ Sáu ngày 24/7/2026. 

Tham gia chương trình, học viên sẽ được cấp Chứng nhận đào tạo y khoa liên tục (CME) khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện: 

• Tham gia tối thiểu 80% thời lượng chương trình; 

• Hoàn thành bài Post-test với điểm số từ 50% trở lên. 

Mọi thông tin cần giải đáp về hội thảo, quý đồng nghiệp vui lòng liên hệ Trung tâm Đào tạo MEDLATEC qua số điện thoại 0388 812 342.