1. Tại sao ngồi xuống đứng lên bị choáng?

Ngồi xuống đứng lên bị choáng thường xảy ra khi bạn chuyển tư thế đột ngột từ ngồi hoặc nằm sang đứng. Lúc này, trọng lực sẽ kéo một lượng máu dồn xuống phần dưới cơ thể, tim và hệ thần kinh phải phản ứng nhanh bằng cách tăng nhịp tim và co mạch để đưa máu lên não. 

Khi quá trình trên diễn ra kém hiệu quả, não sẽ bị thiếu máu và oxy tạm thời trong vài giây, kết quả là sự xuất hiện của các triệu chứng hoa mắt, chóng mặt, tối sầm mặt, ù tai, mất thăng bằng, thậm chí ngất xỉu trong vài giây. 

Các nguyên nhân thường gặp gây nên triệu chứng ngồi xuống đứng lên bị choáng gồm: 

1.1. Hạ huyết áp tư thế 

Hạ huyết áp tư thế là tình trạng huyết áp giảm đột ngột khi chuyển từ tư thế ngồi hoặc nằm sang đứng. Đây là nguyên nhân thường gặp nhất ở những trường hợp bị choáng khi ngồi xuống đứng lên.

Tình trạng này có thể xảy ra khi cơ thể bị mất nước, mất máu, suy nhược sau ốm, đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc hạ huyết áp,... Ở mức độ nhẹ, cảm giác choáng chỉ xuất hiện thoáng qua vài giây. Tuy nhiên, nếu thường xuyên bị choáng, người bệnh có nguy cơ té ngã, chấn thương,...

Bệnh nhân hạ huyết áp tư thế dễ gặp tình trạng ngồi xuống đứng lên bị choáng

1.2. Thiếu máu

thiếu máu xảy ra khi cơ thể không có đủ hồng cầu hoặc hemoglobin để vận chuyển oxy. Khi đó, não dễ rơi vào tình trạng thiếu oxy tạm thời mỗi khi thay đổi tư thế. Đây chính là lý do khiến người bị thiếu máu dễ gặp phải hiện tượng ngồi xuống đứng lên bị choáng và mệt mỏi kéo dài, da xanh, tim đập nhanh, khó thở khi vận động nhẹ,...

1.3. Rối loạn tiền đình

Tiền đình đảm nhận nhiệm vụ giữ thăng bằng và định hướng không gian cho cơ thể. Vì thế, khi hệ thống này bị rối loạn, người bệnh dễ trải qua cảm giác chóng mặt nếu hay đổi tư thế đột ngột.

Khác với hạ huyết áp tư thế, chóng mặt do tiền đình thường gây nên cảm giác xoay rõ rệt kết hợp buồn nôn, nôn, bị mất thăng bằng,... Rối loạn tiền đình thường gặp ở người làm việc căng thẳng, thiếu ngủ, độ tuổi trung niên hoặc người có bệnh lý tai trong.

1.4. Vấn đề tim mạch

Một số bệnh lý tim mạch như rối loạn nhịp tim, suy tim, hẹp van tim,... có thể khiến cho tim không bơm máu đủ lên não dẫn đến tình trạng não bị thiếu oxy. Vì thế, khi đứng dậy người bệnh dễ bị choáng, tim đập nhanh, đau ngực, khó thở,...

1.5. Mất nước và rối loạn điện giải

Nước chiếm phần lớn thể tích máu. Khi cơ thể thiếu nước, lượng máu lưu thông giảm, huyết áp dễ bị hạ nếu thay đổi tư thế. Tình trạng này thường gặp ở người lao động ngoài trời nắng nóng, bị nôn nhiều, tiêu chảy,... Ngoài cảm giác choáng khi ngồi xuống đứng lên, người bệnh cũng có thể bị khô miệng, tiểu ít, mệt mỏi,...

Mất cân bằng điện giải có thể gây choáng váng khi thay đổi tư thế đột ngột

1.6. Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc có thể gây tụt huyết áp hoặc ảnh hưởng đến hệ thần kinh điều hòa huyết áp như: thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, thuốc lợi tiểu, thuốc hạ huyết áp,... Nếu bạn đang dùng những loại thuốc này và gặp tình trạng ngồi xuống đứng lên bị choáng thì hãy trao đổi với bác sĩ để có sự điều chỉnh phù hợp.

1.7. Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài 

Stress và thiếu ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh tự chủ - hệ thống kiểm soát nhịp tim và huyết áp. Khi hệ thần kinh tự chủ hoạt động kém ổn định, cơ thể khó thích nghi nhanh với sự thay đổi tư thế đột ngột. Người làm công việc có tính chất áp lực cao, thường xuyên thức khuya, ít vận động có nguy cơ gặp tình trạng này.

2. Cách thức chẩn đoán nguyên nhân và điều trị triệu chứng ngồi xuống đứng lên bị choáng

Các phương pháp chẩn đoán nguyên nhân gây ngồi xuống đứng lên bị choáng và điều trị bao gồm:

2.1. Chẩn đoán

Trong quá trình thăm khám, người bệnh sẽ được bác sĩ hỏi thăm các thông tin về tiền sử bệnh, triệu chứng gặp phải, thuốc đang dùng,... để định hướng nguyên nhân ban đầu. Dựa trên kết quả thu thập từ quá trình này, bác sĩ sẽ tiến hành những kiểm tra cần thiết để đưa ra chẩn đoán xác định như: 

• Đo huyết áp tư thế: Người bệnh được đo huyết áp khi nằm sau đó đứng lên và đo lại huyết áp sau 1 - 3 phút. Nếu huyết áp giảm đáng kể khi đứng thì khả năng cao người bệnh bị hạ huyết áp tư thế.
• Xét nghiệm máu: Xác định thiếu máu, rối loạn điện giải, rối loạn đường huyết,...
• Điện tâm đồ (ECG): Kiểm tra hoạt động điện tim, phát hiện rối loạn nhịp tim.
• Siêu âm tim, siêu âm mạch cảnh: phát hiện các bất thường nguyên nhân tim mạch như hở van tim, hội chứng cướp máu động mạch,....

Người bệnh trong quá trình điện tâm đồ tìm nguyên nhân choáng, chóng mặt khi ngồi xuống, đứng lên

2.2. Điều trị 

Sau khi xác định được nguyên nhân ngồi xuống đứng lên bị choáng là bệnh gì, bác sĩ sẽ có căn cứ để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp như:

• Điều chỉnh thói quen sinh hoạt để cải thiện triệu chứng:

Người bệnh sẽ được hướng dẫn đứng dậy từ từ, không thay đổi tư thế đột ngột, ngủ đủ 7 - 8 giờ/đêm, uống đủ 2 lít nước/ngày và đảm bảo dinh dưỡng trong bữa ăn hàng ngày.

• Bổ sung dinh dưỡng:

Nếu nguyên nhân choáng khi ngồi xuống đứng lên do thiếu máu, bác sĩ sẽ chỉ định thực phẩm chức năng bổ sung sắt, vitamin B12, axit folic,... kết hợp chế độ ăn giàu thịt đỏ, gan động vật và rau xanh đậm.

• Điều chỉnh thuốc đang sử dụng:

Một số loại thuốc có thể gây tụt huyết áp tư thế. Trong trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc điều chỉnh liều hoặc đổi thuốc nếu cần.

• Điều trị bệnh lý nền:

Nếu ngồi xuống đứng lên bị choáng do: rối loạn nhịp tim, suy tim, rối loạn tiền đình,... người bệnh sẽ được điều trị theo từng chuyên khoa tương ứng để giải quyết nguyên nhân gốc rễ.

Đối với người bị hạ huyết áp tư thế nặng, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc tăng huyết áp hoặc thuốc giúp cải thiện trương lực mạch máu. 

Từ những chia sẻ trên đây có thể thấy rằng, ngồi xuống đứng lên bị choáng thường là hiện tượng không quá nguy hiểm nếu chỉ xảy ra thoáng qua và hiếm gặp. Tuy nhiên, nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần hoặc đi kèm triệu chứng bất thường như đau ngực, ngất xỉu, tim đập nhanh, co giật, tay chân yếu,... thì người bệnh cần sớm thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Quý khách hàng có nhu cầu thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ xác nhận lịch hẹn nhanh chóng.