Ngón tay bị co cứng: Nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và cách xử trí

1. Ngón tay bị co cứng là tình trạng gì?

Nhiều người dùng cụm từ ngón tay bị co cứng để mô tả chung cảm giác ngón tay khó cử động, không gập hoặc duỗi được hết biên độ như bình thường. Về mặt y khoa, cách mô tả này có thể ứng với nhiều tình trạng khác nhau. Việc xác định đúng dạng co cứng giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân nhanh hơn.

Các dạng co cứng ngón tay thường gặp bao gồm:

• Cứng khớp: Ngón tay có cảm giác khô, khó nắm chặt thành nắm đấm. Tình trạng thường rõ hơn vào buổi sáng hoặc sau thời gian ít vận động và giảm dần khi cử động.
• Kẹt hoặc khóa ngón: Ngón tay mắc lại ở tư thế gập. Sau đó ngón có thể bật thẳng ra kèm tiếng "tách", hoặc bạn phải dùng tay kia hỗ trợ mới duỗi được.
• Co rút cố định: Một hoặc nhiều ngón bị kéo dần về phía lòng bàn tay và không thể duỗi thẳng hoàn toàn.
• Co cơ đột ngột (chuột rút): Các cơ ở bàn tay co thắt ngoài ý muốn và gây đau. Cơn co thường tự hết sau một thời gian ngắn.

2. Nguyên nhân gây co cứng ngón tay

Tình trạng ngón tay bị co cứng có thể bắt nguồn từ gân, mô liên kết, khớp, cơ hoặc hệ thần kinh. Mỗi nguyên nhân thường có những đặc điểm riêng về vị trí, thời điểm và cách tiến triển.

2.1. Ngón tay cò súng

Ngón tay cò súng, còn gọi là viêm bao gân gấp hẹp, xảy ra khi gân gấp ngón tay không trượt trơn tru trong bao gân. Nguyên nhân là bao gân bị sưng viêm hoặc trên gân hình thành một nốt nhỏ. Ngón tay có thể bị kẹt ở tư thế gập rồi đột ngột bật thẳng. Người bệnh thường thấy cứng ngón vào buổi sáng và nghe tiếng lục cục khi cử động. Một số người sờ thấy cục nhỏ, đau ở gốc ngón phía lòng bàn tay.

Ở ngón tay cò súng, gân gấp không trượt trơn tru trong bao gân khiến ngón bị kẹt ở tư thế gập.

Bệnh hay gặp ở ngón đeo nhẫn và ngón cái, phổ biến hơn ở nữ giới. Những người sau có nguy cơ cao hơn:

• Người thường xuyên cầm nắm mạnh và lặp lại.
• Người mắc đái tháo đường.
• Người bị viêm khớp dạng thấp.
• Người bị suy giáp.

2.2. Bệnh Dupuytren (co rút cân gan tay)

Trong bệnh Dupuytren, lớp mô dưới da lòng bàn tay dày lên và kém đàn hồi. Ban đầu, bạn có thể thấy cục, vết lõm hoặc gờ nhỏ ở lòng bàn tay. Theo thời gian, dải mô xơ co kéo khiến ngón tay gập dần vào lòng bàn tay.

Bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến ngón áp út và ngón út. Bệnh tiến triển chậm trong nhiều tháng đến nhiều năm và thường không gây đau. Bệnh hay gặp hơn ở những nhóm sau:

• Người trên 50 tuổi.
• Nam giới.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh.
• Người hút thuốc hoặc uống nhiều rượu.
• Người mắc đái tháo đường hoặc động kinh.

2.3. Viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn. Bệnh thường gây sưng, đau và cứng các khớp nhỏ ở bàn tay, cổ tay, có xu hướng xuất hiện đối xứng ở hai bên. Người bệnh có thể không gập hết ngón hoặc không nắm chặt tay được. Một số người kèm theo mệt mỏi, sốt nhẹ hoặc sụt cân.

Thoái hóa khớp ngón tay thường gặp ở người lớn tuổi. Khớp có thể đau khi vận động, phát ra tiếng lạo xạo và dần xuất hiện các u xương nhỏ ở đốt ngón.

Thời gian cứng khớp buổi sáng là một gợi ý giúp phân biệt hai bệnh này. Với thoái hóa khớp, tình trạng cứng thường giảm trong vòng 30 phút sau khi thức dậy. Với viêm khớp dạng thấp, cứng khớp thường kéo dài lâu hơn.

2.4. Chuột rút và rối loạn điện giải

chuột rút là tình trạng cơ co lại đột ngột, ngoài ý muốn và không thể thả lỏng ngay. Ở bàn tay, cơn co có thể xuất hiện khi bạn viết, gõ phím hoặc cầm nắm trong thời gian dài. Nguy cơ tăng lên khi cơ thể mất nước hoặc thiếu các chất điện giải như kali, hoặc thiếu calci, magie.

Bạn có thể bị chuột rút ở bàn tay khi viết hoặc gõ phím trong thời gian dài.

Bạn cần lưu ý nếu co cứng tay đi kèm cảm giác tê râm ran quanh môi và đầu ngón tay. Đây có thể là biểu hiện của hạ canxi máu. Tình trạng này thường liên quan đến rối loạn hormone tuyến cận giáp hoặc thiếu vitamin D, đôi khi gặp sau phẫu thuật vùng tuyến giáp.

2.5. Chấn thương, bất động kéo dài và tổn thương thần kinh

Khớp ngón tay có thể cứng lại sau các tổn thương như:

• Gãy xương, trật khớp hoặc bong gân.
• Bỏng hoặc vết thương để lại sẹo.
• Bó bột hoặc cố định ngón tay trong thời gian dài.

Nguyên nhân là mô sẹo hình thành và ngón tay ít được vận động trong thời gian hồi phục.

Ở người sau đột quỵ hoặc tổn thương não, tủy sống, trương lực cơ có thể tăng bất thường. Tình trạng này khiến bàn tay nắm chặt và ngón cái gập vào lòng bàn tay. Nếu không được tập phục hồi chức năng phù hợp, co cứng cơ kéo dài có thể dẫn đến co rút khớp.

3. Co cứng ngón tay có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân. Một cơn chuột rút sau khi viết lâu thường tự hết khi nghỉ ngơi và xoa bóp nhẹ. Ngược lại, một số bệnh cần được điều trị sớm. Ví dụ, viêm khớp dạng thấp nếu chậm điều trị có thể gây tổn thương khớp, biến dạng ngón tay và giảm chức năng bàn tay.

Bạn nên sắp xếp đi khám khi có các biểu hiện sau:

• Cứng khớp buổi sáng kéo dài hơn 30 phút hoặc tái diễn nhiều ngày liền.
• Nhiều khớp ngón tay sưng, đau, nóng, nhất là ở cả hai bàn tay.
• Ngón tay bị kẹt, bị khóa hoặc bạn không thể đặt bàn tay phẳng xuống mặt bàn.
• Xuất hiện cục cứng ở lòng bàn tay hoặc gốc ngón tay.
• Co cứng kèm tê bì, yếu tay hoặc hay làm rơi đồ vật.
• Co rút cơ xảy ra thường xuyên, kèm tê quanh miệng.

Một số trường hợp cần đến cơ sở y tế ngay:

• Tay yếu hoặc tê đột ngột ở một bên, kèm méo miệng hoặc nói khó.
• Ngón tay sưng đỏ, nóng, đau tăng nhanh kèm sốt.
• Ngón tay biến dạng rõ sau chấn thương.

4. Chẩn đoán nguyên nhân gây co cứng ngón tay

Khi thăm khám, bác sĩ thường hỏi về:

• Thời điểm triệu chứng xuất hiện và thời gian kéo dài.
• Những ngón tay bị ảnh hưởng.
• Nghề nghiệp và thói quen sử dụng tay.
• Các bệnh nền đang mắc.

Sau đó, bác sĩ quan sát, sờ nắn bàn tay và kiểm tra biên độ co duỗi của từng ngón. Nhiều trường hợp như ngón tay cò súng hay bệnh Dupuytren có thể được nhận định chủ yếu qua khám lâm sàng.

Khi cần làm rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định một số cận lâm sàng bao gồm:

• Xét nghiệm máu: Đánh giá tình trạng viêm, yếu tố dạng thấp, đường huyết, canxi và các chất điện giải.
• Chụp X-quang bàn tay: Phát hiện hẹp khe khớp, gai xương hoặc tổn thương xương sau chấn thương.
• Siêu âm: Quan sát gân, bao gân và màng hoạt dịch quanh khớp.
• Đo điện cơ: Được cân nhắc khi nghi ngờ có tổn thương thần kinh.

Hình ảnh ngón tay cò súng trên siêu âm

5. Cách cải thiện và điều trị co cứng ngón tay

5.1. Chăm sóc tại nhà khi triệu chứng nhẹ

Nếu tình trạng cứng tay nhẹ hoặc chỉ là chuột rút thoáng qua, bạn có thể áp dụng một số biện pháp bao gồm:

• Nghỉ ngơi và điều chỉnh thói quen: Bạn nên tạm hạn chế các động tác cầm nắm mạnh, lặp lại. Khi viết hoặc gõ phím lâu, bạn nên xen kẽ những khoảng nghỉ ngắn.
• Chườm ấm: Ngâm tay trong nước ấm hoặc chườm ấm giúp cơ và khớp mềm hơn, đặc biệt vào buổi sáng.
• Tập vận động nhẹ nhàng: Bạn có thể xòe rồi nắm bàn tay, gập lần lượt từng ngón hoặc chạm đầu ngón cái với các ngón còn lại. Hãy dừng tập nếu cơn đau tăng lên.
• Uống đủ nước: Việc này giúp hạn chế chuột rút do mất nước, nhất là khi trời nóng hoặc bạn ra nhiều mồ hôi.

Bạn không nên cố bẻ mạnh ngón tay đang bị kẹt, vì có thể làm tổn thương gân và các mô xung quanh.

Bạn có thể thực hiện các bài tập xòe, nắm bàn tay nhẹ nhàng để cải thiện khả năng vận động của ngón tay.

5.2. Điều trị theo nguyên nhân

Khi ngón tay bị co cứng do bệnh lý, phương pháp điều trị cần dựa trên chẩn đoán của bác sĩ. Các hướng điều trị thường gặp bao gồm:

• Ngón tay cò súng: Bác sĩ có thể chỉ định nẹp ngón, thuốc giảm viêm hoặc tiêm corticosteroid vào bao gân. Phẫu thuật giải phóng gân được cân nhắc khi các biện pháp khác không hiệu quả.
• Bệnh Dupuytren: Ở giai đoạn sớm, người bệnh thường chỉ cần theo dõi. Khi ngón tay gập nhiều và ảnh hưởng sinh hoạt, bác sĩ có thể chỉ định thủ thuật hoặc phẫu thuật. Bệnh vẫn có khả năng tái phát sau vài năm.
• Viêm khớp dạng thấp: Người bệnh cần điều trị lâu dài bằng thuốc kiểm soát bệnh theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, kết hợp tập vận động.
• Rối loạn điện giải: Việc bổ sung được điều chỉnh theo kết quả xét nghiệm. Bạn không nên tự ý dùng canxi hoặc magie liều cao.
• Sau chấn thương hoặc tổn thương thần kinh: Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng giữ vai trò quan trọng. Người bệnh có thể được dùng nẹp chỉnh hình, một số trường hợp được tiêm thuốc giãn cơ tại chỗ.

Ngón tay bị co cứng có thể xuất phát từ nguyên nhân đơn giản như chuột rút. Tuy nhiên, đây cũng có thể là biểu hiện của bệnh lý gân, khớp hoặc thần kinh. Quan sát kiểu co cứng, thời gian kéo dài và các triệu chứng đi kèm giúp bạn đánh giá sơ bộ tình trạng của mình. Khi triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc kèm sưng đau, tê yếu tay, bạn nên đi khám để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn chuyên khoa Cơ Xương Khớp tại Hệ thống Y tế MEDLATEC. Tại đây, bác sĩ thăm khám và có thể chỉ định các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh cần thiết để tìm nguyên nhân gây co cứng ngón tay. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.