1. Sụn chêm là gì? Vai trò của sụn chêm đối với khớp gối

Sụn chêm là hai miếng sụn có độ đàn hồi cao, nằm chêm giữa lồi cầu xương đùi và mâm chày. Về mặt cấu trúc, mỗi khớp gối gồm có sụn chêm trong (hình chữ C) và sụn chêm ngoài (hình chữ O).

Xét theo sự phân bố của mạng lưới mạch máu, sụn chêm thành 3 vùng: vùng đỏ (nằm ở ngoại vi, giàu mạch máu, dễ tự lành), vùng đỏ - trắng (vùng chuyển tiếp) và vùng trắng (nằm ở trung tâm, vô mạch, không thể tự liền khi bị rách).

Rách sụn chêm khớp gối là một trong những tổn thương gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới chức năng vận động

Nhờ cấu tạo đặc biệt này, sụn chêm đảm nhiệm các vai trò sinh quan trọng đối với khớp gối, cụ thể như:

• Hấp thụ và phân tán lực: Khi cơ thể di chuyển, sụn chêm giúp phân tán từ 50 - 70% tải trọng. Qua đó, cấu trúc này hoạt động như một bộ giảm xóc, bảo vệ bề mặt sụn khớp bọc ở đầu xương khỏi sự mài mòn.
• Tạo sự ổn định: Miếng sụn này lấp đầy khoảng trống hình học giữa lồi cầu đùi và mâm chày, giúp cho khớp gối vận động trơn tru và vững chắc hơn.
• Bôi trơn và dinh dưỡng: Hoạt động co bóp của sụn chêm trong quá trình vận động giúp trải đều dịch khớp, từ đó nuôi dưỡng lớp sụn vô mạch nằm sâu bên trong.

Sụn chêm đóng vai trò như một lớp đệm lót giúp bảo vệ sụn khớp gối khỏi các lực ma sát

2. Nguyên nhân gây rách sụn chêm khớp gối phổ biến

Tổn thương sụn chêm thường phát sinh từ 2 nhóm nguyên nhân dưới đây:

2.1. Do chấn thương cấp tính

• Đối tượng: Tình trạng rách cấp tính thường gặp ở người trẻ, thanh thiếu niên và các vận động viên.
• Cơ chế bệnh sinh: Chấn thương thường xảy ra khi bệnh nhân đang gập gối, bàn chân cố định vững trên mặt đất nhưng cơ thể lại vặn xoắn hoặc chuyển hướng đột ngột.
• Nguy cơ: Bệnh nhân rất dễ gặp phải tình trạng chấn thương khi tham gia các môn thể thao cường độ cao hoặc do tai nạn giao thông, tai nạn lao động. Ngoài ra, rách sụn chêm cấp tính cũng thường đi kèm với chấn thương đứt dây chằng chéo trước.

2.2. Do thoái hóa tuổi tác

• Đối tượng: Tổn thương này chủ yếu xảy ra ở người lớn tuổi.
• Cơ chế bệnh sinh: Khi tuổi tác tăng cao, chất lượng sợi collagen suy giảm khiến cho sụn chêm trở nên mỏng, khô, giòn và kém đàn hồi hơn.
• Nguy cơ: Ở nhóm đối tượng này, sụn chêm có thể bị rách tự phát mà không cần đến một chấn thương mạnh. Cụ thể, các cử động sinh hoạt bình thường như: ngồi xổm, quỳ gối, bước hụt chân hay vặn người nhẹ cũng đủ để làm rách lớp sụn đã thoái hóa.

Chấn thương trong quá trình vận động là nguyên nhân hàng đầu làm rách sụn chêm phần khớp gối

3. Phân loại các kiểu rách sụn chêm khớp gối

Hình thái của vết rách sẽ quyết định trực tiếp đến các triệu chứng lâm sàng cũng như khả năng phục hồi của bệnh nhân. Cụ thể, rách sụn chêm được chia thành các dạng chính sau:

4. Dấu hiệu nhận biết đặc trưng của rách sụn chêm khớp gối

Nhiều bệnh nhân bị rách sụn chêm ở khớp gối vẫn có thể tiếp tục đi lại bình thường trong ngày đầu tiên bị chấn thương. Tuy nhiên, các triệu chứng và phản ứng viêm sẽ bùng phát rõ rệt trong 2 - 3 ngày sau đó. Cụ thể, bệnh nhân cần lưu ý các dấu hiệu điển hình sau:

• Tiếng nổ hoặc tiếng lục cục: Bệnh nhân có thể nghe thấy một tiếng rắc hoặc tiếng nổ đục phát ra từ trong khớp gối ngay tại khoảnh khắc xảy ra chấn thương.
• Sưng đau dai dẳng: Bệnh nhân sẽ cảm thấy đau nhói ở khe khớp, cơn đau tăng lên rõ rệt khi ấn tay vào, gập gối hoặc ngồi xổm. Kèm theo đó là tình trạng khớp gối sưng phù, căng cứng do dịch khớp bị tràn.
• Kẹt khớp: Bệnh nhân đột ngột mất khả năng duỗi thẳng chân hoặc không thể gập chân lại một cách hoàn toàn.
• Mất tầm vận động và yếu chân: Cảm giác khớp gối lỏng lẻo khiến bệnh nhân dễ bị khuỵu ngã khi đi lại. Đồng thời, biên độ vận động của khớp gối cũng bị thu hẹp đáng kể.

Tình trạng sưng nề, đau nhức và kẹt khớp là những dấu hiệu cảnh báo không thể chủ quan

5. Phương pháp chẩn đoán

Khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ thực hiện các nghiệm pháp đặc hiệu như McMurray hoặc Thessaly để định khu vị trí tổn thương. Ngoài ra, để đưa ra kết luận cuối cùng, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh sẽ được chỉ định:

• Chụp X-quang: Kỹ thuật này được thực hiện nhằm loại trừ các chấn thương gãy xương, đồng thời đánh giá mức độ hẹp khe khớp hoặc phát hiện gai xương ở những bệnh nhân bị thoái hóa.
• Chụp MRI: MRI là tiêu chuẩn vàng mang tính bắt buộc trong chẩn đoán rách sụn chêm khớp gối. Hình ảnh MRI cung cấp lát cắt 3D sắc nét về cấu trúc mô mềm, giúp bác sĩ xác định chính xác 100% hình thái rách, vị trí rách,...

6. Phác đồ điều trị

Bệnh nhân tuyệt đối không được tự ý áp dụng các phương pháp dân gian như đắp lá, xoa bóp mật gấu hay nắn trật khớp để tránh nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử khớp. Một số hướng điều trị tình trạng này đó là:

6.1. Điều trị bảo tồn không phẫu thuật

Phương pháp điều trị bảo tồn được bác sĩ chỉ định cho những trường hợp có vết rách nhỏ, rách dọc nằm ở vùng ngoại vi, khớp gối vẫn vững và không bị kẹt hoặc áp dụng cho bệnh nhân lớn tuổi bị rách do thoái hóa. Quá trình điều trị bảo tồn cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc R.I.C.E kết hợp với các can thiệp y tế:

• Bệnh nhân cần sử dụng nạng hỗ trợ để giảm tải trọng tỳ đè lên khớp gối tổn thương.
• Bệnh nhân nên chườm đá từ 15 - 20 phút/lần, thực hiện nhiều lần trong ngày để làm dịu cơn đau và giảm sưng tấy.
• Việc băng ép bằng thun chuyên dụng và kê cao chân khi nằm sẽ giúp dịch viêm rút đi nhanh chóng hơn.
• Sử dụng các loại thuốc kháng viêm không steroid, thuốc giảm đau và giảm phù nề nhằm triệt tiêu hoàn toàn phản ứng viêm tại ổ khớp.

6.2. Phẫu thuật nội soi khớp gối

Phẫu thuật nội soi được chỉ định khi phương pháp điều trị bảo tồn thất bại sau 6 tuần hoặc áp dụng ngay cho các trường hợp rách quai vali, rách mỏ vẹt gây kẹt khớp nghiêm trọng. Tùy vào mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ thực hiện một trong hai kỹ thuật sau:

• Phẫu thuật khâu sụn chêm: Bác sĩ sẽ sử dụng các dụng cụ vi phẫu chuyên dụng để khâu nối hai mép sụn bị rách lại với nhau. Phương pháp được áp dụng cho các vết rách cấp tính nằm ở vùng có mạch máu nuôi dưỡng. Tỷ lệ thành công rất cao ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi, giúp bảo tồn hoàn toàn hệ thống giảm xóc của khớp gối.
• Phẫu thuật cắt lọc sụn chêm: Phương pháp này được áp dụng cho các tổn thương rách phức tạp nằm sâu trong vùng vô mạch, nơi sụn không có khả năng tự liền. Bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ phần sụn rách lơ lửng và làm nhẵn bề mặt tiếp xúc. Kỹ thuật cắt lọc sụn chêm loại bỏ hoàn toàn tình trạng khóa khớp và phục hồi khả năng đi lại rất nhanh.

Phẫu thuật nội soi khâu sụn chêm là phương pháp y khoa hiện đại giúp bảo tồn tối đa chức năng sinh cơ học của khớp gối

Rách sụn chêm khớp gối nếu bị trì hoãn điều trị sẽ bào mòn lớp sụn bọc xương, dẫn đến biến chứng thoái hóa khớp gối mạn tính, teo cơ và mất khả năng đi lại vĩnh viễn. Do đó, ngay khi gặp chấn thương hoặc có biểu hiện nghi ngờ, bạn nên đi thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Cơ xương khớp thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để các bác sĩ kiểm tra và tư vấn cụ thể hơn. Để đặt lịch khám sớm, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.