1. Bệnh lao và một vài thông tin cơ bản

Bệnh lao do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Không chỉ tấn công phổi, loại vi khuẩn này cũng có thể xâm nhập và gây hại cho một số cơ quan khác trong cơ thể như não, thận, hệ thống xương khớp và cột sống. 

Vi khuẩn lao rất dễ lây lan

Lao phổi có thể lây qua đường hô hấp. Cụ thể, khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện với mọi người xung quanh, những giọt bắn có chứa vi khuẩn của người bệnh sẽ bay lơ lửng trong không khí và người khỏe mạnh sẽ bị lây bệnh nếu hít phải những giọt bắn này. 

Khi mới xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn lao thường chưa hoạt động ngay. Tình trạng của người bệnh lúc này được gọi là nhiễm khuẩn lao tiềm ẩn. Khi hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn lao sẽ có điều kiện thuận lợi để hoạt động, sinh sôi và tấn công cơ thể người bệnh. Nếu không kịp thời phát hiện và áp dụng các phương pháp điều trị phù hợp, bệnh nhân sẽ bị tổn thương phổi và nhiều cơ quan nội tạng khác, tăng nguy cơ suy hô hấp, thậm chí bệnh có thể gây tử vong. 

Ngoài nguy cơ gây ra những biến chứng nghiêm trọng, bệnh lao còn có thể lây lan rất nhanh và gây ra những hậu quả nặng nề cho cộng đồng. Đây chính là lý do khiến bệnh lao được đánh giá là căn bệnh truyền nhiễm vô cùng nguy hiểm. 

2. TB test là gì?

Việc xét nghiệm để kiểm tra một người có bị nhiễm vi khuẩn lao không là rất quan trọng để kịp thời điều trị bệnh hiệu quả và phòng ngừa lây lan bệnh cho mọi người xung quanh. Trong đó, TB test là một trong những phương pháp xét nghiệm thường được bác sĩ chỉ định. Vậy TB test là gì? 

TB test là phương pháp tìm kiếm vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis trong cơ thể người bệnh. Hiện nay, có 2 phương pháp TB test được áp dụng phổ biến, bao gồm: 

Xét nghiệm lao qua da (Xét nghiệm nội bì với Tuberculine sử dụng kỹ thuật Mantoux - TST)

Để đo lường đáp ứng miễn dịch của cơ thể với kháng nguyên của vi khuẩn Mycobacteria.

- Sử dụng bơm kim tiêm nhựa 1ml dùng 1 lần, tiêm trong da 0.1 ml Tuberculin PPD (protein tinh khiết chiết tách từ vi khuẩn lao) vào 1/3 trên, trước cẳng tay trái của người được chỉ định, nếu bị nhiễm lao sẽ có phản ứng dị ứng quá mẫn muộn tại nơi tiêm. 

Phản ứng sẽ xảy ra 48 đến 72 giờ sau tiêm, giúp phát hiện tình trạng nhiễm lao trong cơ thể. Đọc kết quả phản ứng bằng cách xác định và đo đường kính ngang của cục sần:

+ Phản ứng dương tính khi đường kính ngang của nốt sẩn đo được ≥ 5 mm. Điều này có nghĩa người xét nghiệm đã nhiễm vi khuẩn lao. Lúc này bác sĩ cần làm thêm X-quang phổi hoặc xét nghiệm đờm để xem bạn đang ở trạng thái Lao hoạt động (có triệu chứng, lây lan) hay Lao tiềm ẩn (không triệu chứng, không lây nhưng cần điều trị dự phòng). Cần lưu ý rằng người từng tiêm phòng lao (BCG) cũng có thể cho kết quả dương tính giả.

+ Phản ứng âm tính khi đường kính ngang của nốt sẩn < 5mm. Điều này có nghĩa là cơ thể không bị nhiễm vi khuẩn lao. Tuy nhiên, kết quả âm tính giả có thể xảy ra ở người có hệ miễn dịch rất yếu hoặc người vừa mới nhiễm lao chưa đủ thời gian để cơ thể phản ứng.

- Người bệnh cần quay trở lại đọc kết quả phản ứng trong khoảng 48 đến 72 giờ sau tiêm. Khuyến cáo nên đọc kết quả tại thời điểm 65 đến 72 giờ sau tiêm để có kết quả chính xác hơn. 

Xét nghiệm máu (IGRA - Interferon-Gamma Release Assays)

Đây là phương pháp phân tích mẫu máu hiện đại nhằm đo lường mức độ phản ứng của hệ miễn dịch đối với vi khuẩn lao. Trên lâm sàng hiện nay, loại xét nghiệm IGRA phổ biến và được ứng dụng rộng rãi nhất tại các bệnh viện là xét nghiệm QuantiFeron TB.

- Nguyên lý hoạt động: Bác sĩ chỉ cần lấy mẫu máu tĩnh mạch của người bệnh một lần duy nhất. Trong phòng xét nghiệm, máu sẽ được cho tiếp xúc trực tiếp với các protein đặc hiệu của vi khuẩn lao. Nếu cơ thể đã từng nhiễm vi khuẩn này, các tế bào bạch cầu sẽ lập tức giải phóng ra một chất gọi là Interferon-gamma. Xét nghiệm QuantiFeron sẽ đo lường nồng độ chất này để đưa ra kết luận.

- Ưu điểm vượt trội: Xét nghiệm không bị dương tính giả do vắc-xin ngừa lao (BCG) trước đó. Điều này mang lại ý nghĩa chẩn đoán lớn cho người dân tại những quốc gia có chương trình tiêm chủng BCG phổ cập ngay từ lúc sơ sinh như Việt Nam.

- Ý nghĩa kết quả chẩn đoán: Nếu kết quả QuantiFeron dương tính, điều đó giúp chẩn đoán người thực hiện xét nghiệm đã nhiễm vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis). Tuy nhiên, xét nghiệm này không thể phân biệt được trạng thái “lao tiềm ẩn” (vi khuẩn đang không hoạt động, không lây lan) hay “lao hoạt động” (đang phát bệnh và có thể lây nhiễm). Do đó, bác sĩ bắt buộc phải chỉ định thêm các phương pháp tầm soát khác như chụp X-quang phổi và xét nghiệm đờm để đánh giá chính xác tình trạng bệnh, từ đó mới quyết định phác đồ điều trị phù hợp.

3. Những ai cần thực hiện TB test?

Ngoài thắc mắc TB test là gì, nhiều người còn quan tâm đến những trường hợp cần thực hiện loại xét nghiệm này. Thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện TB test cho những đối tượng cụ thể như sau: 

Người bị ho lâu ngày nên đi xét nghiệm lao

- Người từng tiếp xúc với bệnh nhân lao.

- Các trường hợp suy yếu hệ miễn dịch: Người nhiễm HIV, bệnh nhân chuẩn bị ghép tạng, ung thư, hoặc đang sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch.

- Những người đang sinh sống hoặc làm việc trong những môi trường có nguy cơ nhiễm bệnh, chẳng hạn như nhân viên trong bệnh viện, trại dưỡng lão,...

- Những trường hợp cần được khám sàng lọc trước khi đi làm, đi học hoặc tham gia một số hoạt động cộng đồng. 

- Lưu ý: ở nhóm này, xét nghiệm đờm và X-quang phổi là ưu tiên bắt buộc. TB Test chỉ được dùng như một xét nghiệm phụ trợ để củng cố chẩn đoán, đặc biệt trong các ca khó như lao ngoài phổi hoặc lao trẻ em. 

4. TB Test có thể gây ra những phản ứng gì?

Những người thực hiện TB test, có thể gặp phải một số phản ứng như sau: 

- Phản ứng nhẹ: Đau nhẹ, ngứa hoặc mẩn đỏ tại chỗ tiêm là các tác dụng phụ bình thường. Lưu ý: Nếu vị trí tiêm nổi cục sưng cứng, đây có thể là dấu hiệu xét nghiệm dương tính. Ngay cả khi cảm thấy rất ngứa ngáy, bạn cũng không nên gãi mà có thể chườm khăn mát để cảm thấy dễ chịu hơn, đồng thời phải để bác sĩ đo kích thước cục sưng này. 

- Phản ứng mạnh: Quá mẫn tại chỗ, nổi hạch,... Nếu có những biểu hiện nêu trên, người bệnh cần thông báo đến bác sĩ chuyên khoa để được xử trí phù hợp. 

- Phản ứng dị ứng: Một số triệu chứng như nổi mề đay, khó thở, sưng môi, sưng họng,... là phản ứng dị ứng nghiêm trọng, mặc dù rất hiếm gặp nhưng nếu xảy ra cần đưa người bệnh đi cấp cứu kịp thời. 

Bệnh nhân cần liên hệ với bác sĩ nếu sau thực hiện TB test có biểu hiện ngứa da nghiêm trọng

Bài viết trên đã giúp bạn giải đáp thắc mắc TB Test là gì, những đối tượng cần xét nghiệm và cách đọc kết quả xét nghiệm. Những trường hợp có nguy cơ cao hoặc xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ bệnh, có thể gọi đến tổng đài 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được các tổng đài viên hỗ trợ và hướng dẫn cách đặt lịch xét nghiệm sớm nhất.