Treo buồng trứng là gì? Khi nào cần thực hiện và có ảnh hưởng đến sinh sản không?

1. Treo buồng trứng là gì?

Treo buồng trứng (tên y khoa quốc tế là ovarian transposition hoặc oophoropexy) là kỹ thuật ngoại khoa, trong đó bác sĩ di chuyển một hoặc cả hai buồng trứng ra khỏi vị trí ban đầu và cố định ở vị trí khác trong ổ bụng, thường cao hơn và nằm ngoài trường chiếu xạ dự kiến

Mục đích là giảm mức độ buồng trứng tiếp xúc với tia xạ, qua đó hạn chế nguy cơ tổn thương các nang noãn và suy giảm chức năng buồng trứng. Buồng trứng, đặc biệt là các noãn bên trong, khá nhạy cảm với tia xạ. Vì vậy, treo buồng trứng có thể được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ bảo tồn chức năng buồng trứng và khả năng sinh sản ở phụ nữ còn nhu cầu sinh sản, đặc biệt trong bối cảnh điều trị ung thư.

Người bệnh có thể được bác sĩ tư vấn thực hiện treo buồng trứng trước khi điều trị ung thư vùng chậu

2. Khi nào cần thực hiện treo buồng trứng?

Chỉ định không cố định cho mọi trường hợp mà phụ thuộc bệnh lý nền và kế hoạch điều trị của từng người. Hai nhóm chỉ định phổ biến nhất gồm:

2.1. Trước khi xạ trị vùng chậu

Ở người bệnh ung thư cổ tử cung, ung thư trực tràng hoặc một số bệnh lý ác tính khác cần xạ trị vùng chậu, buồng trứng nằm gần vùng chiếu xạ nên có nguy cơ bị tổn thương do tia xạ. Tổn thương này có thể làm suy giảm dự trữ buồng trứng, đồng thời làm tăng nguy cơ suy buồng trứng hoặc mãn kinh sớm. Trước khi xạ trị, bác sĩ sẽ đưa buồng trứng ra khỏi trường chiếu xạ hoặc đến vị trí có khả năng nhận liều tia thấp hơn để hạn chế lượng tia xạ tác động trực tiếp. Đây là một trong những biện pháp có thể được cân nhắc để bảo tồn chức năng buồng trứng và hỗ trợ bảo tồn khả năng sinh sản ở phụ nữ còn nhu cầu sinh sản trước khi điều trị ung thư. 

2.2. Trong một số phẫu thuật phụ khoa có nguy cơ dính cao

Sau một số phẫu thuật vùng chậu, đặc biệt khi có tình trạng viêm, chảy máu hoặc bóc tách mô rộng, nguy cơ hình thành dính vùng chậu có thể tăng lên. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc kỹ thuật cố định hoặc di chuyển buồng trứng trong thời gian nhất định nhằm hạn chế buồng trứng tiếp xúc trực tiếp với vùng phẫu thuật đang lành thương hoặc giảm nguy cơ hình thành dính tại một số vị trí. Thời gian và vị trí cố định buồng trứng cũng không giống nhau ở tất cả người bệnh.

Phẫu thuật nội soi điều trị lạc nội mạc tử cung mức độ nặng, bác sĩ có thể cân nhắc thực hiện kỹ thuật treo buồng trứng. 

3. Kỹ thuật thực hiện

Hiện nay, treo buồng trứng chủ yếu thực hiện qua phẫu thuật nội soi ổ bụng, vết mổ nhỏ hơn, hồi phục nhanh hơn mổ mở truyền thống. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật vẫn phụ thuộc vào tình trạng bệnh, mức độ dính và kế hoạch điều trị của từng người bệnh.

Trong quá trình thực hiện, bác sĩ sẽ di chuyển buồng trứng đến vị trí phù hợp và cố định lại, với mục tiêu đưa buồng trứng ra khỏi vùng có nguy cơ tổn thương, đặc biệt là trường chiếu xạ trong điều trị ung thư vùng chậu. Khi cần di chuyển buồng trứng đến vị trí xa hơn, bác sĩ có thể phải giải phóng một phần các cấu trúc đang giữ buồng trứng ở vị trí ban đầu. Các thao tác được lựa chọn tùy theo giải phẫu và tình trạng dính của từng trường hợp, đồng thời cố gắng bảo tồn tối đa mạch máu và nguồn máu nuôi buồng trứng. Vị trí cố định buồng trứng và kỹ thuật thực hiện không giống nhau ở tất cả người bệnh.

4. Có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và nội tiết không?

Đây là một trong những vấn đề được nhiều phụ nữ quan tâm khi được chỉ định treo buồng trứng. Mục tiêu của kỹ thuật là bảo tồn chức năng buồng trứng, nhưng không thể đảm bảo chức năng nội tiết và khả năng sinh sản được duy trì hoàn toàn sau thủ thuật. Hiệu quả phụ thuộc vào kỹ thuật thực hiện, tình trạng mạch máu nuôi buồng trứng, tuổi, dự trữ buồng trứng và nguyên nhân khiến người bệnh cần thực hiện treo buồng trứng.

• Trong trường hợp cần xạ trị vùng chậu

Ở phụ nữ được xạ trị vùng chậu, treo buồng trứng có thể giúp giảm liều tia mà buồng trứng phải nhận, từ đó góp phần hạn chế tổn thương nang noãn và suy giảm chức năng buồng trứng. Hiệu quả bảo tồn thường tốt hơn khi buồng trứng được đưa ra ngoài trường chiếu xạ hoặc đến vị trí nhận liều tia thấp hơn.

• Trong phẫu thuật phụ khoa

Trong một số trường hợp phẫu thuật vùng chậu, bác sĩ có thể cố định hoặc di chuyển buồng trứng nhằm hạn chế tiếp xúc với vùng phẫu thuật hoặc giảm nguy cơ dính tại một số vị trí. Tuy nhiên, không nên xem đây là biện pháp chắc chắn làm tăng khả năng mang thai.

Khả năng sinh sản sau phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm bệnh lý nền, mức độ tổn thương và dính vùng chậu, tình trạng vòi trứng, dự trữ buồng trứng, tuổi và sức khỏe sinh sản của cả hai vợ chồng. Vì vậy, sau khi thực hiện treo hoặc cố định buồng trứng, không thể khẳng định rằng chu kỳ kinh nguyệt, chức năng nội tiết và khả năng mang thai tự nhiên sẽ hoàn toàn không bị ảnh hưởng. Người bệnh có nhu cầu sinh sản nên được tư vấn riêng về khả năng bảo tồn chức năng sinh sản trước khi thực hiện kỹ thuật này.

Sau khi thực hiện treo hoặc cố định buồng trứng, không thể khẳng định rằng khả năng mang thai tự nhiên sẽ hoàn toàn không bị ảnh hưởng

5. Rủi ro có thể gặp

Treo buồng trứng là một kỹ thuật ngoại khoa tương đối an toàn khi được thực hiện đúng chỉ định và kỹ thuật nhưng vẫn có thể gặp một số rủi ro sau:

• Chảy máu, nhiễm trùng hoặc đau sau phẫu thuật: Đây là những nguy cơ có thể gặp sau phẫu thuật nội soi hoặc phẫu thuật ổ bụng. Mức độ thường nhẹ và có thể kiểm soát được, nhưng vẫn cần theo dõi các dấu hiệu bất thường sau mổ. 
• Hình thành hoặc tái phát dính vùng chậu: Quá trình phẫu thuật và lành thương có thể dẫn đến hình thành mô dính. Ở người đã có bệnh lý gây dính như lạc nội mạc tử cung, nguy cơ này có thể cao hơn.
• Xoắn buồng trứng hoặc thay đổi vị trí buồng trứng: Sau khi được di chuyển và cố định ở vị trí mới, buồng trứng có thể thay đổi vị trí hoặc hiếm gặp hơn là xảy ra xoắn. Nếu xuất hiện đau bụng hoặc đau vùng chậu đột ngột, dữ dội, cần được thăm khám sớm để loại trừ biến chứng này. 
• Tổn thương mạch máu nuôi buồng trứng hoặc rối loạn kinh nguyệt tạm thời: Dù hiếm gặp, nhưng vẫn cần chú ý.

6. Chăm sóc sau thủ thuật và khi nào cần đi khám

Sau phẫu thuật, bạn cần nghỉ ngơi hợp lý trong vài ngày đầu, hạn chế vận động mạnh, giữ vết mổ sạch khô và dùng thuốc theo đúng chỉ định, không tự ý thay đổi liều. Với chỉ định tạm thời, bạn cần tái khám đúng lịch để bác sĩ đánh giá vết mổ; với chỉ định trước xạ trị, việc đánh giá chức năng buồng trứng và sức khỏe sinh sản có thể được thực hiện tùy theo tình trạng bệnh, kế hoạch điều trị ung thư và nhu cầu bảo tồn sinh sản. 

Bạn nên đi khám sớm nếu đau bụng dữ dội không thuyên giảm, sốt cao, chảy máu âm đạo bất thường kéo dài, hoặc vết mổ sưng đỏ, chảy dịch có mùi - đây có thể là dấu hiệu biến chứng cần bác sĩ can thiệp kịp thời.

Bạn nên đi khám ngay nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, sốt hoặc chảy máu bất thường sau thủ thuật. 

Nhìn chung, treo buồng trứng là kỹ thuật ngoại khoa được cân nhắc dựa trên tình trạng bệnh lý và mục tiêu bảo tồn khả năng sinh sản của từng người. Kỹ thuật này có thể giúp giảm nguy cơ tổn thương buồng trứng trong một số trường hợp, đặc biệt khi cần xạ trị vùng chậu, nhưng không đảm bảo bảo tồn hoàn toàn chức năng nội tiết hoặc khả năng mang thai. Mức độ ảnh hưởng cụ thể còn tùy nguyên nhân chỉ định, tuổi tác và sức khỏe sinh sản của mỗi người. Nếu bạn được tư vấn thực hiện kỹ thuật này hoặc có dấu hiệu bất thường sau mổ, việc thăm khám chuyên khoa sẽ giúp đánh giá đúng tình trạng và có hướng xử trí phù hợp.

Nếu cần tư vấn thêm về các vấn đề phụ khoa, quý khách hàng có thể lựa chọn các cơ sở y tế uy tín như Hệ thống Y tế MEDLATEC, nơi có chuyên khoa Sản phụ khoa cùng hệ thống xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hỗ trợ bác sĩ đánh giá sức khỏe sinh sản. Để đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi hotline 1900 56 56 56.