1. Mức độ nguy hiểm của Bệnh zona thần kinh 

Zona thần kinh là bệnh do virus Varicella Zoster (VZV) gây ra, cũng chính là loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Khi cơ thể suy giảm miễn dịch, tuổi cao, căng thẳng kéo dài hoặc mắc một số bệnh lý, virus có thể tái hoạt động và gây zona.

Bệnh thường biểu hiện bằng cảm giác đau rát, ngứa hoặc châm chích tại một vùng da, sau đó xuất hiện các mụn nước nhỏ tập trung thành từng cụm, thường phân bố theo đường đi của dây thần kinh và chủ yếu ở một bên cơ thể.

Zona thần kinh trên da

Tổn thương da thường khô và lành trong khoảng 2-4 tuần. Tuy nhiên, virus có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh và gây đau kéo dài hoặc tổn thương các cơ quan lân cận. Vì vậy, zona không nên được xem là bệnh ngoài da đơn thuần và người bệnh cần điều trị đúng cách ngay từ sớm.

2. Các biến chứng của bệnh zona thần kinh

Không phải trường hợp nào mắc zona cũng xuất hiện biến chứng. Nguy cơ phụ thuộc vào tuổi, tình trạng miễn dịch, vị trí tổn thương và thời điểm điều trị.

2.1. Đau thần kinh sau zona

Đau thần kinh sau zona là một trong những biến chứng thường gặp, đặc biệt ở người lớn tuổi. Cơn đau có thể tiếp tục kéo dài sau khi các tổn thương trên da đã lành.

Người bệnh có thể cảm thấy bỏng rát, đau nhói, đau như điện giật hoặc tăng nhạy cảm khi chạm vào vùng da từng bị tổn thương. Cơn đau kéo dài có thể gây mất ngủ, mệt mỏi và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.

2.2. Zona thần kinh ở mắt

Khi tổn thương zona xuất hiện ở vùng trán, mũi, quanh mắt, virus có thể ảnh hưởng đến các cấu trúc của mắt. Người bệnh có thể bị đau mắt, đỏ mắt, viêm giác mạc hoặc các tổn thương khác, từ đó làm giảm thị lực.

Zona vùng mắt cần được khám và điều trị sớm để hạn chế nguy cơ tổn thương lâu dài. Không nên tự ý bôi thuốc hoặc sử dụng các loại lá, thuốc dân gian lên vùng da quanh mắt.

Zona thần kinh ở mắt cần được điều trị để tránh biến chứng nguy hiểm

2.3. Zona tai và hội chứng Ramsay Hunt

Zona có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh mặt và vùng tai, gây hội chứng Ramsay Hunt. Người bệnh có thể xuất hiện mụn nước quanh hoặc trong tai, đau tai, yếu hoặc liệt một bên mặt, ù tai, giảm thính lực, chóng mặt.

Đây là tình trạng cần được đánh giá y tế sớm vì tổn thương thần kinh có thể để lại di chứng nếu không được xử trí phù hợp.

2.4. Bội nhiễm và tổn thương da

Các mụn nước do zona nếu bị gãi, chọc vỡ hoặc chăm sóc không đúng cách có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Khi đó, vùng da tổn thương có thể sưng đỏ, đau, chảy dịch hoặc hình thành mủ.

Sau khi lành, một số trường hợp có thể để lại sẹo hoặc thay đổi màu da, nhất là khi tổn thương bị viêm nhiễm hoặc người bệnh thường xuyên cào gãi.

Các mụn nước do zona không được chăm sóc đúng cách có thể gây bội nhiễm tổn thương da

2.5. Biến chứng thần kinh và cơ quan khác

Ở người suy giảm miễn dịch nặng, zona có thể lan rộng và gây tổn thương ngoài vùng da ban đầu. Trong một số trường hợp hiếm gặp, virus có thể ảnh hưởng đến não, màng não.

Nguy cơ này cao hơn ở người mắc bệnh làm suy yếu hệ miễn dịch hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Vì vậy, nhóm đối tượng này cần được theo dõi chặt chẽ khi mắc zona.

3. Những ai có nguy cơ gặp biến chứng cao?

Một số đối tượng có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn khi mắc zona, gồm:

• Người lớn tuổi, đặc biệt khi hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi;
• Người đang điều trị bệnh hệ miễn dịch suy yếu;
• Người mắc ung thư, HIV hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch;
• Người có bệnh mạn tính cần theo dõi sức khỏe thường xuyên;
• Người bị zona ở vùng mặt, đặc biệt quanh mắt hoặc tai;
• Người phát hiện bệnh muộn hoặc không được điều trị phù hợp.

Với các trường hợp này, người bệnh không nên tự theo dõi tại nhà trong thời gian dài mà cần được bác sĩ đánh giá để giảm nguy cơ biến chứng.

4. Bệnh zona thần kinh điều trị như thế nào?

Điều trị zona chủ yếu nhằm kiểm soát sự nhân lên của virus, giảm triệu chứng và hạn chế biến chứng. Bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng virus như acyclovir, valacyclovir hoặc famciclovir tùy từng trường hợp.

Thuốc thường mang lại hiệu quả tốt hơn khi được sử dụng sớm, đặc biệt trong những ngày đầu sau khi xuất hiện tổn thương. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng sau 72 giờ thì thuốc kháng virus không còn tác dụng. Bác sĩ vẫn có thể cân nhắc điều trị ở người xuất hiện tổn thương mới, có biến chứng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao.

Tùy triệu chứng, người bệnh có thể được chỉ định thêm thuốc giảm đau hoặc thuốc kiểm soát đau thần kinh. Việc dùng thuốc cần tuân thủ đúng hướng dẫn, không tự ý tăng liều hoặc ngừng thuốc khi triệu chứng giảm.

Trong quá trình điều trị, vùng da tổn thương nên được giữ sạch, khô và hạn chế cọ xát. Nếu xuất hiện dấu hiệu bội nhiễm, bác sĩ có thể chỉ định thuốc phù hợp; không tự ý dùng kháng sinh.

5. Bệnh zona thần kinh cần kiêng gì?

Khi mắc zona, người bệnh không cần kiêng tắm hoặc kiêng nước tuyệt đối. Có thể vệ sinh cơ thể nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh vào vùng da có mụn nước và giữ vùng tổn thương sạch, khô.

Một số việc cần tránh gồm:

• Không gãi hoặc tự chọc vỡ mụn nước;
• Không đắp lá, gạo nếp, đậu xanh hoặc các nguyên liệu chưa được chứng minh hiệu quả;
• Không tự ý bôi thuốc lên vùng tổn thương, đặc biệt là thuốc có corticosteroid;
• Không tự mua và sử dụng thuốc kháng virus khi chưa được đánh giá tình trạng bệnh;
• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa có miễn dịch, đặc biệt là phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch.

Dịch từ mụn nước của người bệnh zona có thể chứa VZV và làm lây virus cho người chưa có miễn dịch, khiến họ mắc thủy đậu.

6. Cách phòng ngừa bệnh zona thần kinh

Tiêm vắc xin zona là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan. Đối tượng, lịch tiêm và loại vắc xin phù hợp cần được tư vấn dựa trên tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo hiện hành.

Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh cũng góp phần hỗ trợ sức khỏe miễn dịch. Người trưởng thành nên ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng.

7. Khi nào người bệnh zona cần đi khám?

Người có biểu hiện đau rát, châm chích hoặc xuất hiện các chùm mụn nước tập trung ở một bên cơ thể nên đi khám sớm để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Đặc biệt, cần nhanh chóng thăm khám nếu:

• Tổn thương xuất hiện quanh mắt, trên trán hoặc vùng mũi;
• Có mụn nước, đau hoặc bất thường ở vùng tai;
• Xuất hiện yếu hoặc liệt mặt, chóng mặt, giảm thính lực;
• Đau dữ dội hoặc kéo dài sau khi tổn thương da đã lành;
• Phát ban lan rộng hoặc xuất hiện nhiều vùng tổn thương;
• Người bệnh đang suy giảm miễn dịch hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

Bệnh zona thần kinh có nguy hiểm không phụ thuộc vào vị trí tổn thương, tuổi, tình trạng miễn dịch và thời điểm điều trị. Phần lớn người bệnh có thể hồi phục, nhưng zona vẫn có thể gây đau thần kinh kéo dài, tổn thương mắt, tai hoặc các biến chứng nghiêm trọng ở người nguy cơ cao.

Phát hiện sớm, sử dụng thuốc theo chỉ định và chăm sóc đúng cách là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát bệnh và hạn chế di chứng. Khi zona xuất hiện ở mắt, tai hoặc người bệnh thuộc nhóm suy giảm miễn dịch, cần được thăm khám sớm thay vì tự điều trị tại nhà.

Nếu có nhu cầu cần tư vấn thêm hoặc đặt lịch thăm khám chuyên khoa Thần kinh, Quý khách vui lòng liên hệ đến tổng đài 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được hỗ trợ 24/7.