1. Tại sao say nắng nóng lại gây đau đầu dữ dội?

Để biết cách xử lý hiệu quả bị say nắng đau đầu nên làm gì, trước hết chúng ta cần hiểu rõ cơ chế sinh học tại sao khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời hoặc nhiệt độ cao quá lâu, cơ thể lại phản ứng bằng một cơn đau đầu dồn dập và khó chịu đến vậy.

1.1. Sự giãn mạch máu não quá mức

Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể con người sẽ tự động kích hoạt cơ chế tự làm mát bằng cách giãn nở các mạch máu ngoại vi để tăng cường tỏa nhiệt. Tuy nhiên, tình trạng này cũng xảy ra tương tự với các mạch máu bên trong não bộ. Việc các mạch máu tăng kích thước quá mức sẽ kích thích các sợi dây thần kinh cảm giác bao quanh chúng, truyền tín hiệu đau đớn về trung khu thần kinh, tạo ra cảm giác đau đầu quặn thắt, liên tục.

1.2. Mất nước và rối loạn điện giải

Dưới cái nắng gay gắt, cơ thể phải tiết ra một lượng mồ hôi khổng lồ để cân bằng nhiệt độ. Quá trình này vô tình làm hao hụt trầm trọng lượng nước trong lòng mạch cùng các khoáng chất thiết yếu (natri, kali, clo). Khi cơ thể mất nước, thể tích máu sụt giảm khiến lượng oxy và dưỡng chất nuôi não bị gián đoạn, các mô não có xu hướng co lại tạm thời và kéo căng các màng bọc xung quanh, kích hoạt cơn đau đầu do thiếu nước.

Say nắng gây đau đầu

1.3. Áp lực lên hệ thần kinh trung ương

Say nắng (hay còn gọi là sốc nhiệt) xảy ra khi trung tâm điều hòa thân nhiệt ở não bị tổn thương do nhiệt độ cơ thể vượt quá 40°C. Sự gia tăng nhiệt độ nội môi này làm tổn thương trực tiếp đến các tế bào thần kinh, gây ra tình trạng phù nề nhẹ ở não, dẫn đến các triệu chứng thần kinh như đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, mê sảng và nếu nghiêm trọng có thể gây co giật.

2. Nhận diện các cấp độ từ say nắng đến đau đầu nguy hiểm

Triệu chứng đau đầu do nắng nóng thường không đi một mình mà luôn kèm theo các biểu hiện lâm sàng khác. Việc nhận diện đúng cấp độ giúp người bệnh hoặc người xung quanh có hướng xử lý chính xác nhất khi bị say nắng đau đầu nên làm gì

2.1. Cấp độ nhẹ (Kiệt sức do nhiệt)

• Biểu hiện: Người bệnh bắt đầu cảm thấy đau đầu âm ỉ, chóng mặt, mệt mỏi, cơ thể vã mồ hôi đầm đìa nhưng da vẫn mát hoặc ẩm.
• Triệu chứng đi kèm: Có thể cảm thấy buồn nôn, chuột rút ở chân tay, khát nước dữ dội, mạch đập nhanh nhưng yếu. Ở cấp độ này, nếu được xử lý hạ nhiệt kịp thời, cơn đau đầu sẽ thuyên giảm nhanh chóng.

Say nắng ở cấp độ nhẹ cơ thể cảm thấy đau đầu âm ỉ, chóng mặt mệt mỏi

2.2. Cấp độ nặng (Sốc nhiệt)

• Biểu hiện: Cơn đau đầu chuyển sang trạng thái dữ dội, cảm giác như có tiếng đập thình thịch trong thái dương. Da người bệnh trở nên nóng rực, đỏ bừng và hoàn toàn khô ráo (cơ chế tiết mồ hôi đã bị liệt hoàn toàn).
• Triệu chứng thần kinh: Xuất hiện rối loạn ý thức, nói nhịu, đi đứng lảo đảo, hành vi bất thường, lơ mơ hoặc ngất xỉu. Đây là tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

3. Bị say nắng đau đầu nên làm gì? Quy trình sơ cứu 5 bước khẩn cấp

Khi gặp một người hoặc chính bản thân mình đang có dấu hiệu bị say nắng kèm theo đau đầu, việc can thiệp trong "thời gian vàng" (30 phút đầu tiên) quyết định rất lớn đến tốc độ phục hồi. Bạn hãy thực hiện ngay 5 bước sơ cứu sau đây:

3.1 .Di chuyển người say nắng vào vùng an toàn

Bạn hãy nhanh chóng đỡ người bệnh ra khỏi khu vực nắng nóng, trực tiếp dưới ánh mặt trời. Đưa họ vào vị trí thoáng mát, có bóng râm lớn, tốt nhất là phòng có điều hòa nhiệt độ hoặc có quạt thông gió mạnh. Đặt người bệnh nằm ngửa, kê chân cao hơn tim khoảng 20 - 30cm để tăng cường lượng máu lưu thông về não, giúp giảm bớt cơn đau đầu do thiếu oxy.

Nhanh chóng đưa người bệnh ra khỏi khu vực nắng nóng

3.2. Nới lỏng trang phục và làm thoáng cơ thể

Cởi bỏ hoặc nới lỏng các loại quần áo dày, bó sát, mũ nón, áo khoác ngoài của người bệnh. Việc này giúp bề mặt da được tiếp xúc tối đa với không khí tự nhiên, tạo điều kiện cho cơ thể tự tản nhiệt ra môi trường xung quanh một cách dễ dàng hơn.

3.3. Làm mát cơ thể tích cực bằng nước

Dùng khăn nhúng nước mát (không dùng nước đá lạnh) lau khắp cơ thể người bệnh, đặc biệt là vùng đầu, trán, gáy và hai bên thái dương để làm dịu cơn đau đầu. Đắp khăn ướt vào các vùng có mạch máu lớn đi qua như nách, bẹn, cổ để đẩy nhanh tốc độ hạ nhiệt sâu bên trong cơ thể. Nếu có quạt, hãy hướng quạt nhẹ nhàng về phía người bệnh để nước trên da bốc hơi nhanh hơn, mang theo nhiệt lượng dư thừa.

3.4. Bù nước và chất điện giải đúng cách (Chỉ áp dụng khi người bệnh còn tỉnh táo)

Nếu người bệnh hoàn toàn tỉnh táo và không bị nôn mửa, bạn hãy cho họ uống từng ngụm nước nhỏ. Loại nước tốt nhất lúc này là dung dịch Oresol (pha đúng tỷ lệ hướng dẫn), nước khoáng thể thao, nước chanh muối hoặc nước dừa tươi để bù đắp lượng ion natri và kali đã mất. Bạn tuyệt đối không cho người bệnh uống nước đá quá lạnh vì có thể gây co mạch đột ngột, làm cơn đau đầu trở nên tồi tệ hơn.

4.5.Theo dõi sát sao và đánh giá trạng thái

Tiếp tục theo dõi nhiệt độ cơ thể và trạng thái tinh thần của người bệnh. Nếu sau khoảng 15 - 30 phút thực hiện các biện pháp trên mà cơn đau đầu thuyên giảm, thân nhiệt hạ dần về mức bình thường thì có thể chuyển sang chế độ chăm sóc và nghỉ ngơi tại nhà.

5. Các giải pháp hỗ trợ giảm đau đầu do say nắng tại nhà

Sau khi đã thực hiện các bước sơ cứu cơ bản và thân nhiệt đã ổn định, cơn đau đầu có thể vẫn còn âm ỉ dai dẳng. Bạn có thể áp dụng các phương pháp sau để cắt đuôi cơn đau hoàn toàn:

5.1. Liệu pháp massage và bấm huyệt vùng đầu

Các động tác massage nhẹ nhàng giúp thư giãn hệ cơ vùng đầu cổ, điều hòa lại lưu lượng máu lưu thông trong các mạch máu não đang bị co giãn bất thường:

• Bấm huyệt Thái dương: Dùng hai đầu ngón tay trỏ ấn nhẹ và day tròn theo chiều kim đồng hồ tại vùng hõm hai bên thái dương trong vòng 2 - 3 phút.
• Bấm huyệt Phong trì: Vị trí nằm ở vùng hõm sau gáy, dưới đáy hộp sọ. Ấn và giữ huyệt này giúp giảm nhanh tình trạng đau đầu kèm theo mỏi gáy do sốc nhiệt.
• Massage da đầu: Dùng các đầu ngón tay cào nhẹ từ vùng trán ngược ra sau gáy như một chiếc lược, thực hiện liên tục để kích thích tuần hoàn máu dưới da đầu.

5.2. Nghỉ ngơi trong không gian tối và yên tĩnh

Khi bị đau đầu do say nắng, các tế bào thần kinh thị giác và thính giác của bạn trở nên cực kỳ nhạy cảm. Ánh sáng mạnh từ đèn tuýp, màn hình điện thoại hoặc tiếng ồn xung quanh sẽ kích thích vỏ não, làm cơn đau đầu dữ dội hơn. Hãy tắt bớt đèn, kéo rèm cửa, tắt các thiết bị điện tử và nằm nghỉ ngơi thư giãn hoàn toàn. Việc ngủ một giấc ngắn từ 30 - 45 phút trong không gian mát mẻ là liều thuốc tự nhiên tuyệt vời nhất để não bộ tự sửa chữa và phục hồi tổn thương.

5.3. Có nên dùng thuốc giảm đau Tây y?

Đây là thắc mắc của rất nhiều người khi đối diện với cơn đau đầu do nắng nóng. Câu trả lời là: Cần hết sức thận trọng.

• Các loại thuốc giảm đau thông thường như Paracetamol (Acetaminophen) có thể được sử dụng nếu cơn đau đầu quá sức chịu đựng, nhưng chỉ dùng khi thân nhiệt đã hạ xuống mức an toàn và người bệnh không có tổn thương gan kèm theo.
• Tuy nhiên, các bác sĩ khuyến cáo không nên tự ý sử dụng các loại thuốc nhóm NSAID như Ibuprofen hoặc Aspirin khi chưa loại trừ được tình trạng sốc nhiệt nặng. Bởi vì trong trạng thái say nắng nghiêm trọng, các cơ quan nội tạng như thận, dạ dày có thể đang chịu áp lực lớn, việc dùng NSAID có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận hoặc gây xuất huyết tiêu hóa.

6. Những sai lầm cần tránh khi xử lý say nắng đau đầu

Khi cuống cuồng sơ cứu cho người bị say nắng, nhiều người thường mắc phải những sai lầm theo thói quen dân gian, vô tình khiến tình trạng bệnh trở nên nguy kịch:

• Tắm ngay bằng nước lạnh hoặc chườm đá trực tiếp: Việc dội nước lạnh hoặc áp đá tảng lên người bệnh khi họ đang nóng rực sẽ gây ra hiện tượng sốc nhiệt ngược. Mạch máu dưới da bị co rút đột ngột khiến nhiệt lượng bên trong cơ thể không thể thoát ra ngoài, làm tăng nhiệt độ lõi và khiến tình trạng phù nề mạch máu não, đau đầu trở nên trầm trọng hơn.
• Cạo gió, giác hơi theo dân gian: Nhiều người lầm tưởng say nắng là "trúng gió" nên lập tức mang dầu gió ra cạo lưng, ngực. Hành động này làm tổn thương thêm các mạch máu dưới da đang bị giãn nở, gây xuất huyết và làm mất thêm thời gian quý báu để hạ nhiệt cho bệnh nhân.
• Ép người bệnh uống nước khi đang lơ mơ: Khi người bệnh đang trong trạng thái mơ màng, không tỉnh táo hoặc đang nôn mửa, tuyệt đối không được đổ nước, đồ ăn vào miệng họ. Việc này rất dễ gây ra tai nạn dị vật đường thở, nước tràn vào phổi gây viêm phổi cấp hoặc ngạt thở hoàn toàn.

7. Chế độ dinh dưỡng phục hồi sức khỏe sau khi bị say nắng

Sau khi vượt qua cơn nguy kịch, cơ thể và hệ thần kinh của người bệnh vẫn còn rất yếu ớt. Một chế độ ăn uống khoa học sẽ giúp tái tạo lại năng lượng và loại bỏ hoàn toàn các độc tố tích tụ:

Lưu ý đặc biệt: Trong vòng 48 tiếng sau khi bị say nắng đau đầu, người bệnh cần tuyệt đối tránh xa các loại đồ uống có chứa cồn (rượu, bia) và chất kích thích (cà phê, nước tăng lực). Các chất này có đặc tính lợi tiểu, làm đẩy nhanh quá trình mất nước của cơ thể và kích thích mạch máu não co bóp mạnh, khiến cơn đau đầu quay trở lại với mức độ nghiêm trọng hơn.

8. Giải pháp chủ động phòng ngừa say nắng, đau đầu trong mùa hè

"Phòng bệnh hơn chữa bệnh", để không phải đối mặt với những cơn đau đầu kinh hoàng do nắng nóng gây ra, bạn hãy lưu lại và thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân trong mùa nắng nóng dưới đây:

• Hạn chế ra ngoài vào giờ cao điểm nhiệt: Khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều là lúc tia cực tím và nhiệt độ môi trường đạt đỉnh. Nếu không có việc thực sự cần thiết, hãy hạn chế tối đa việc di chuyển hoặc làm việc ngoài trời trong khung giờ này.
• Trang bị đồ bảo hộ chống nóng chuẩn chỉnh: Khi bắt buộc phải làm việc hoặc đi ra ngoài trời nắng, hãy mặc quần áo bảo hộ rộng rãi, thoáng mát, làm bằng chất liệu thấm hút mồ hôi tốt (như cotton). Đội mũ rộng vành để che chắn cho vùng đầu, gáy và đeo kính râm để bảo vệ mắt khỏi tác động của ánh nắng mặt trời.
• Chủ động uống nước trước khi khát: Đừng đợi đến khi cơ thể phát tín hiệu khát mới uống nước. Vào những ngày nắng nóng, hãy duy trì thói quen uống từ 2 - 2.5 lít nước mỗi ngày. Nếu phải làm việc liên tục dưới trời nắng, cứ sau 15 - 20 phút hãy uống khoảng 150 - 200ml nước lọc hoặc nước điện giải.
• Tránh thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột: Không nên bước ngay từ phòng điều hòa mát lạnh ra ngoài trời nắng gắt hoặc ngược lại. Khi từ ngoài trời nắng trở về, hãy ngồi ở phòng quạt thoáng mát trước để cơ thể ráo mồ hôi và thích nghi dần với nhiệt độ phòng, sau đó mới bật điều hòa hoặc đi tắm.

Tình trạng bị say nắng đau đầu là một phản ứng cấp tính của cơ thể trước sự tấn công của nhiệt độ môi trường. Phần lớn các trường hợp nhẹ sẽ tự thuyên giảm hoàn toàn sau khi được cách ly khỏi nguồn nhiệt, làm mát và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, chúng ta không được phép chủ quan bởi ranh giới giữa kiệt sức vì nhiệt và sốc nhiệt gây nguy hiểm tính mạng là rất mong manh. Việc trang bị cho mình kiến thức xử lý đau đầu say nắng nên làm gì đúng đắn, khoa học không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn có thể cứu sống những người xung quanh trong những ngày hè oi bức.

Nếu cần được tư vấn các vấn đề chăm sóc sức khỏe hoặc đặt lịch khám cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC, quý khách hàng có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.