1. Hiểu đúng về gân và dây chằng

Gân và dây chằng đều là những mô liên kết chắc khỏe nhưng đảm nhiệm hai chức năng khác nhau trong hệ vận động. Hiểu rõ đặc điểm của từng cấu trúc giúp phân biệt các dạng chấn thương và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp.

Dây chằng là các dải mô liên kết nối xương với xương, nằm quanh hoặc bên trong khớp. Cấu trúc này giúp giữ các xương ở đúng vị trí, đồng thời kiểm soát phạm vi chuyển động và góp phần duy trì sự vững chắc của khớp. Dây chằng chéo trước ở khớp gối là một ví dụ điển hình.

Gân là mô liên kết nối cơ với xương. Khi cơ co, gân truyền lực đến xương để tạo ra chuyển động. Gân Achilles ở phía sau cổ chân là một trong những gân lớn và chịu nhiều lực trong quá trình đi bộ, chạy hoặc nhảy.

Gân và dây chằng có cấu tạo, vị trí và chức năng khác nhau trong hệ vận động

2. Những chấn thương thường gặp ở gân và dây chằng

Chấn thương thường gặp ở gân và dây chằng chủ yếu liên quan đến tình trạng mô liên kết chịu lực quá mức, vận động lặp lại hoặc chịu tác động đột ngột. Nguy cơ này tăng dần theo tuổi do quá trình lão hóa làm giảm độ đàn hồi và khả năng tự phục hồi của gân, dây chằng. Đồng thời nguy cơ cũng cao hơn ở người tập luyện cường độ mạnh hoặc sai kỹ thuật. Tùy vị trí và mức độ tổn thương, người bệnh có thể gặp đau, sưng, hạn chế vận động hoặc mất ổn định khớp.

2.1. Chấn thương gân

Gân có nhiệm vụ nối cơ với xương và truyền lực từ cơ đến xương để tạo ra chuyển động. Khi phải chịu tải quá lớn hoặc lặp đi lặp lại trong thời gian dài, gân dễ bị tổn thương. Một số dạng chấn thương gân phổ biến gồm:

• Viêm gân: Tình trạng này thường liên quan đến việc gân chịu lực quá mức trong thời gian ngắn, chẳng hạn tăng cường độ tập luyện đột ngột. Người bệnh có thể đau tại vị trí gân, đặc biệt khi vận động hoặc tác động vào vùng tổn thương. Viêm gân thường gặp ở gân Achilles, gân chóp xoay ở vai và các gân quanh khuỷu tay;
• Thoái hóa gân: Khác với viêm gân cấp tính, thoái hóa gân liên quan đến những tổn thương lặp lại trong thời gian dài khiến cấu trúc gân suy yếu. Cơn đau thường kéo dài, xuất hiện khi vận động và có xu hướng tái phát nếu tiếp tục chịu tải quá mức. Gân bánh chè và gân Achilles là những vị trí dễ gặp tình trạng này;
• Rách hoặc đứt gân: Khi lực tác động vượt quá khả năng chịu đựng của gân, các sợi collagen có thể bị rách một phần hoặc đứt hoàn toàn. Tổn thương nặng thường gây đau đột ngột, giảm rõ rệt khả năng vận động và cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Các chấn thương gân và dây chằng thường gặp trong vận động và sinh hoạt

2.2. Chấn thương dây chằng

Dây chằng nối xương với xương, giữ vai trò duy trì sự ổn định và kiểm soát chuyển động của khớp. Những chấn thương dây chằng thường xảy ra khi khớp bị xoay, vặn, đổi hướng hoặc chịu lực vượt quá giới hạn vận động:

• Bong gân nhẹ: Dây chằng bị kéo giãn quá mức nhưng chưa bị rách đáng kể. Người bệnh có thể đau và sưng nhẹ, trong khi khớp vẫn giữ được sự ổn định tương đối tốt;
• Rách một phần dây chằng: Một phần các sợi dây chằng bị tổn thương, khiến đau, sưng và hạn chế vận động rõ hơn. Tùy vị trí, khớp có thể xuất hiện cảm giác lỏng hoặc khó chịu khi chịu lực;
• Đứt hoàn toàn dây chằng: Toàn bộ cấu trúc dây chằng bị đứt, làm khớp mất ổn định. Một số trường hợp có thể nghe thấy tiếng “pop” tại thời điểm chấn thương, sau đó xuất hiện sưng và khó vận động. Dây chằng chéo trước ở đầu gối và dây chằng quanh mắt cá chân là những vị trí thường gặp.

3. Cách phòng tránh chấn thương gân và dây chằng

Phòng ngừa chấn thương thường gặp ở gân và dây chằng cần tập trung vào việc chuẩn bị cơ thể trước vận động, kiểm soát cường độ tập luyện và duy trì sức mạnh cơ bắp. 

• Khởi động trước khi tập luyện: Khởi động giúp cơ và khớp thích nghi dần với vận động, đặc biệt trước các bài tập cường độ cao. Sau khi tập, có thể thực hiện các động tác giãn cơ phù hợp để hỗ trợ thư giãn và phục hồi;
• Kiểm soát cường độ vận động: Không nên tăng đột ngột thời gian, tần suất hoặc mức độ tập luyện. Khi cơ thể chưa thích nghi, việc gia tăng tải quá nhanh dễ khiến gân phải chịu áp lực liên tục và dẫn đến tổn thương do quá tải;
• Chú ý kỹ thuật: Thực hiện động tác đúng kỹ thuật giúp phân bổ lực hợp lý lên cơ, khớp và mô liên kết. Với người tập thể thao, nên thay đổi bài tập phù hợp để tránh việc một nhóm cơ hoặc một vùng gân phải chịu tải lặp đi lặp lại;
• Không cố tập khi đang đau: Đau kéo dài hoặc tăng lên khi vận động là dấu hiệu cần giảm cường độ và kiểm tra tình trạng tổn thương. Tiếp tục tập khi mô chưa hồi phục có thể khiến chấn thương trở nên nghiêm trọng hơn;
• Duy trì dinh dưỡng hợp lý: Chế độ ăn đầy đủ protein, vitamin C và các dưỡng chất cần thiết giúp duy trì cơ bắp, hỗ trợ tổng hợp collagen và quá trình phục hồi mô liên kết. 

Khởi động, tập cơ bắp và kiểm soát cường độ vận động giúp giảm nguy cơ tổn thương gân và dây chằng

Gân và dây chằng đều giữ vai trò quan trọng đối với khả năng vận động và sự ổn định của khớp. Các chấn thương thường gặp ở gân và dây chằng gồm bong gân, viêm gân, thoái hóa gân và các trường hợp rách, đứt gân hoặc dây chằng. Chủ động khởi động, tập luyện đúng kỹ thuật và kiểm soát cường độ vận động là những biện pháp cần thiết để hạn chế nguy cơ tổn thương. Khi xuất hiện đau, sưng hoặc hạn chế vận động kéo dài, người bệnh nên thăm khám để đánh giá mức độ tổn thương và có hướng điều trị, phục hồi phù hợp.

Nếu có thêm thắc mắc cần giải đáp hoặc nhu cầu thăm khám các vấn đề bệnh lý cơ xương khớp nói riêng và sức khỏe tổng quát nói chung, bạn đọc vui lòng liên hệ tới Hệ thống Y tế MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ kịp thời.