1. Như thế nào được coi là trẻ biết nói sớm và những dấu hiệu trẻ biết nói sớm cần lưu ý

Thông thường, quá trình phát triển ngôn ngữ của một đứa trẻ sẽ tuân theo các cột mốc chuẩn về mặt sinh học. Phần lớn trẻ em sẽ bắt đầu bập bẹ những âm đơn giản khi được 6 tháng tuổi, bật ra từ đơn có nghĩa đầu tiên (như ba, mẹ, bà,...) vào khoảng 12 tháng tuổi, và bắt đầu ghép được từ đôi khi chạm mốc 18 đến 24 tháng tuổi.

Một đứa trẻ được coi là biết nói sớm khi con đạt được các cột mốc ngôn ngữ này trước tuổi trung bình của bạn bè đồng trang lứa. Ví dụ, ngay từ 9 - 10 tháng tuổi, trẻ đã có thể gọi rõ ràng "bố", "mẹ" và hiểu rõ đối tượng mình đang gọi, hoặc chưa đầy 18 tháng tuổi đã có thể nói được những câu ngắn, diễn đạt trôi chảy nhu cầu của mình. Sự phát triển vượt bậc này cho thấy cơ quan phát âm, thính giác và vùng ngôn ngữ trên vỏ não của trẻ đang phối hợp và hoàn thiện rất tốt.

Cha mẹ nên chú ý quan sát để nhận biết sớm các dấu hiệu trẻ biết nói sớm qua từng tháng tuổi

Sự phát triển ngôn ngữ không diễn ra đột ngột mà là một quá trình tích lũy âm thanh và nhận thức. Ba mẹ có thể nhận biết một đứa trẻ có xu hướng biết nói sớm thông qua các biểu hiện cụ thể theo từng giai đoạn tuổi dưới đây:

1.1. Giai đoạn dưới 6 tháng tuổi: Nhạy bén với âm thanh

Ngay từ những tháng đầu đời, sự nhạy cảm đặc biệt với âm thanh xung quanh chính là nền tảng đầu tiên dự báo một đứa trẻ có khả năng ngôn ngữ phát triển vượt trội, cụ thể:

• Phản ứng nhanh: Trẻ biết hướng mắt và quay đầu về phía có nguồn âm thanh một cách nhanh nhạy ngay từ những tháng đầu đời.
• Giao tiếp bằng mắt: Khi người lớn trò chuyện, trẻ chăm chú nhìn vào mắt và chuyển động môi của người nói như đang cố gắng học theo.
• Phát âm sớm: Khác với những trẻ khác chỉ khóc hoặc im lặng, trẻ có xu hướng thích hóng chuyện, thường xuyên phát ra các âm ê a, gừ gừ trong họng từ rất sớm (khoảng tháng thứ 2 hoặc thứ 3).

Trò chuyện trực tiếp hàng ngày là cách tốt nhất giúp kích thích tư duy ngôn ngữ của trẻ

1.2. Giai đoạn từ 6 đến 9 tháng tuổi: Bập bẹ âm đôi và dùng cử chỉ

Đây là thời điểm trẻ chủ động kết nối với thế giới xung quanh bằng cách sử dụng các cử chỉ tay chân đi kèm với chuỗi âm thanh đôi ngày càng rõ tiếng, cụ thể:

• Bật âm rõ ràng: Trẻ bắt đầu phát ra được các âm đôi như ba-ba, ma-ma, da-da,... với tần suất dày đặc và nhịp điệu rõ ràng giống như đang đối thoại thực sự.
• Kết hợp ngôn ngữ cơ thể: Trẻ biết chủ động dùng tay chỉ vào đồ vật mình muốn, biết vẫy tay chào hoặc hoan hô, đồng thời phát ra âm thanh để thu hút sự chú ý của người xung quanh.

1.3. Giai đoạn từ 10 đến 12 tháng tuổi: Hiểu và bật từ đơn có nghĩa

Khi chạm mốc gần 1 tuổi, khả năng nhận thức của trẻ đã có sự nhảy vọt đáng kể, giúp con không chỉ hiểu được lời nói của người lớn mà còn có thể tự mình bật ra những từ đơn có nghĩa đầu tiên như:

• Khả năng hiểu ngôn ngữ tốt: Trước khi biết nói, trẻ đã hiểu được rất nhiều lời người lớn nói. Trẻ biết thực hiện các yêu cầu đơn giản như "lấy cho mẹ quả bóng", "khoanh tay ạ đi con",...
• Nói được từ đơn đầu tiên: Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất. Trẻ có thể gọi bố, mẹ, bà hoặc nói măm,... đúng ngữ cảnh trước khi tròn 1 tuổi.

1.4. Khả năng bắt chước vượt trội

Bên cạnh các cột mốc theo độ tuổi, khả năng bắt chước nhạy bén chính là đòn bẩy giúp thúc đẩy trẻ nhanh chóng làm chủ ngôn ngữ. Trẻ có xu hướng bắt chước lại các âm thanh xung quanh rất nhanh, từ tiếng kêu của thú cưng (chó, mèo,...) cho đến ngữ điệu lên giọng, xuống giọng của ba mẹ khi giao tiếp.

Sự bắt chước chủ động này không chỉ giúp hoàn thiện khả năng phát âm, tăng phản xạ giao tiếp tự nhiên mà còn là minh chứng rõ ràng cho thấy tư duy não bộ và thính giác của con đang phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả.

Thói quen hay bắt chước ba mẹ khi trò chuyện cũng là dấu hiệu trẻ biết nói sớm 

2. Bí quyết kích thích tư duy ngôn ngữ giúp trẻ nhanh biết nói

Ngôn ngữ của trẻ được nuôi dưỡng từ chính môi trường giao tiếp hàng ngày. Để giúp con phát huy tối đa tiềm năng và nhanh chóng làm chủ ngôn ngữ, ba mẹ có thể áp dụng các phương pháp khoa học sau:

• Tương tác trực tiếp liên tục: Hãy trò chuyện với con bất cứ khi nào có thể. Khi tắm, khi cho con ăn hay khi đi dạo, ba mẹ hãy tường thuật lại những việc mình đang làm bằng giọng nói rõ ràng, chậm rãi và chuẩn mực, tránh nói ngọng theo con.
• Đọc sách và kể chuyện hàng ngày: Hãy hình thành thói quen đọc sách cho con nghe từ sớm. Nên chọn những cuốn sách tranh, sách lật mở có màu sắc rực rỡ, hình ảnh con vật, đồ vật quen thuộc. Khi đọc, hãy chỉ vào hình và gọi tên thật rõ để trẻ ghi nhớ.
• Sử dụng âm nhạc và đồng dao: Các bài hát thiếu nhi vui nhộn hoặc các bài đồng dao có nhịp điệu lặp đi lặp lại (như Nu na nu nống, Tập tầm vông,...) sẽ giúp kích thích thính giác của trẻ, giúp trẻ dễ dàng bắt chước theo các âm cuối câu.
• Hạn chế thiết bị điện tử: Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo không nên cho trẻ dưới 2 tuổi tiếp xúc với màn hình tivi, điện thoại, máy tính bảng. Việc xem tivi là giao tiếp một chiều, khiến trẻ chỉ thụ động tiếp nhận hình ảnh mà lười tư duy phát âm, dẫn đến nguy cơ chậm nói hoặc hạn chế khả năng tương tác xã hội.

Hạn chế cho trẻ xem tivi, điện thoại để tránh nguy cơ chậm nói và giảm tương tác xã hội

3. Khi nào cần đưa trẻ đi kiểm tra tiến độ phát triển ngôn ngữ?

Bên cạnh việc theo dõi các dấu hiệu nói sớm để có hướng phát triển cho con, bố mẹ cũng cần hết sức tỉnh táo để nhận diện các dấu hiệu "báo động đỏ" về mặt ngôn ngữ. Mỗi đứa trẻ có một tốc độ phát triển riêng, nhưng nếu con bạn có những biểu hiện sau đây, việc đưa con đi khám sàng lọc chuyên khoa là vô cùng cần thiết:

• Đến 12 tháng tuổi: Trẻ không bập bẹ được các âm đơn giản, không biết thực hiện cử chỉ như vẫy tay, chỉ tay và không có phản ứng khi được gọi tên.
• Đến 16 tháng tuổi: Trẻ vẫn chưa nói được bất kỳ một từ đơn độc lập nào.
• Đến 24 tháng tuổi: Trẻ không tự nói được các cụm từ gồm 2 từ trở lên (không tính các từ bắt chước lại lời người lớn), không hiểu các chỉ dẫn đơn giản và có biểu hiện né tránh giao tiếp bằng mắt.

Việc phát hiện và can thiệp sớm các vấn đề về thính lực hoặc rối loạn phát triển ngôn ngữ trong giai đoạn "vàng" (trước 3 tuổi) sẽ giúp trẻ có cơ hội rất cao bắt kịp đà tăng trưởng của các bạn đồng trang lứa.

Phụ huynh đưa trẻ đi khám và đánh giá các mốc phát triển quan trọng tại Hệ thống Y tế MEDLATEC

Trên đây là các dấu hiệu trẻ biết nói sớm ba mẹ có thể tham khảo. Nếu nhận thấy con có vấn đề bất thường, ba mẹ nên đưa con đi thăm khám sớm tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Nhi thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được tư vấn và hỗ trợ.