1. Khối u trong miệng là dấu hiệu của bệnh gì?

Khối u hiện trong miệng có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý liên quan đến khoang miệng như:

1.1. U lành tính 

Trong phần lớn trường hợp, tình trạng nổi u không gây đau trong khoang miệng thường liên quan đến u lành tính. Đặc điểm của những khối u này là kích thước không quá lớn, không kèm theo triệu chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, không phải tất cả u lành tính đều tự biến mất - một số loại cần được can thiệp y tế. Cụ thể: 

• Phản ứng từ kích thích mạn tính: Trước các kích thích vật lý thường xuyên (môi bị cắn, răng giả không phù hợp) dễ khiến niêm mạc bị sưng, tạo điều kiện hình thành khối u nhỏ. Đây là loại u lành tính phổ biến nhất của mô mềm khoang miệng, thường có bề mặt nhẵn, màu hồng, kết cấu chắc. Điều trị chủ yếu là phẫu thuật cắt bỏ. Tuy nhiên có thể tái phát nếu yếu tố kích thích không được loại bỏ.
• U nhú miệng liên quan HPV: Chủ yếu do HPV type 6 và 11 gây ra các u nhú lành tính trong khoang miệng, biểu hiện là tổn thương sùi nhú màu trắng hoặc hồng. Lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục đường miệng và hôn môi sâu. Mặc dù nhiều trường hợp ít gây nguy hiểm ngay lập tức, nhưng nếu không điều trị sớm có thể gây khó chịu và tiềm ẩn nguy cơ lâu dài. Bên cạnh đó, cũng cần lưu ý HPV type 16, đây là chủng có nguy cơ cao liên quan đến ung thư vùng hầu họng. 
• U hạt mủ: Khối u màu đỏ, dễ chảy máu khi chạm vào, thường hình thành do kích thích cơ học hoặc thay đổi nội tiết tố (phổ biến ở phụ nữ mang thai). Đây là loại u lành tính cần được phân biệt với tổn thương ác tính do đặc điểm dễ chảy máu.
• Các nang nhầy hoặc nang nhái: Nang nhầy hình thành do tắc ống dẫn hoặc chấn thương làm vỡ ống dẫn tuyến nước bọt phụ, khiến dịch nhầy thoát ra và tích tụ trong mô xung quanh. Những nang nhầy này thường xuất hiện tại vùng niêm mạc môi trong, với màu trong suốt, xanh nhạt hoặc màu hồng của niêm mạc. Trong khi đó, nang nhái thường có kích thước lớn hơn nang nhầy, mọc tại sàn miệng. Cả hai loại thường không tự khỏi và cần can thiệp y tế nếu kích thước tăng hoặc gây khó chịu cho người bệnh. Cả nang nhầy và nang nhái thường không tự khỏi và cần can thiệp y tế nếu kích thước tăng hoặc gây khó chịu.
• Lồi xương hàm: Xuất hiện tại phía trong cung hàm dưới hoặc giữa vòm miệng (khẩu cái cứng). Đây là phần xương phát triển bất thường, hầu như không gây nguy hiểm. Tuy nhiên nếu chúng gây cọ xát, cản trở hoạt động khi lắp răng giả, bệnh nhân có thể phải điều trị. 
• U tuyến nước bọt: U tuyến đa hình là loại u lành tính phổ biến nhất, chiếm khoảng 64% u lành tính tuyến nước bọt, thường gặp ở tuyến mang tai và các tuyến nước bọt phụ. Phần lớn đều là u lành tính, tuy vậy cũng có trường hợp khối u phát triển thành ung thư. Những khối u này có cấu trúc mềm, có khả năng di động dưới niêm mạc. U tuyến nước bọt thường không tự biến mất và cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa.
• U răng: Đây là nhóm tổn thương liên quan đến quá trình hình thành răng. Odontoma là dạng thường gặp nhất, hình thành từ quá trình tăng sinh của tế bào tạo răng, trông gần giống như chiếc răng nhỏ bị biến dạng hoặc khối u lớn. Ameloblastoma là dạng đáng chú ý hơn. Chúng phát triển chậm nhưng thường xâm lấn tại chỗ, khoảng 2% có thể ác hóa. Ở đối tượng còn phát triển như trẻ nhỏ, u răng có thể cản trở quá trình mọc răng; còn ở người lớn, dễ khiến răng bị lệch. 

Khối u trong miệng có thể là u lành tính ít khi gây nguy hiểm 

1.2. Viêm loét miệng, nướu

Tình trạng viêm loét không kịp thời điều trị có thể chuyển sang thể mạn tính, tạo điều kiện hình thành những khối u trong miệng. Trong đó: 

• Loét miệng: Chủ yếu liên quan đến chấn thương, thiếu hụt vitamin cần thiết hoặc do dị ứng. Đa phần, người bệnh thường cảm thấy đau khi loét miệng. Sau khi lành, đôi khi có thể hình thành sẹo xơ nhỏ. Tuy nhiên, nếu xuất hiện khối cứng bất thường sau khi loét, hoặc vết loét không lành sau 3 tuần, người bệnh cần đi khám để loại trừ nguyên nhân ác tính.
• Viêm lợi trùm: Thường xuất hiện tại khu vực răng khôn đang mọc, nhất là khi răng mọc không đúng vị trí. Khi đó, vi khuẩn và đồ ăn có xu hướng bám quanh vùng răng khôn, khó làm sạch bằng bàn chải thông thường. Khi không được điều trị, các đợt viêm tái phát liên tục có thể chuyển sang thể mạn tính, dẫn đến hình thành túi mủ (áp xe nướu) hoặc các khối u phản ứng lành tính. Viêm mạn tính kéo dài liên tục giải phóng các cytokine gây tổn thương niêm mạc lặp lại, làm tăng nguy cơ biến đổi tiền ác tính - nhất là khi kết hợp thêm các yếu tố như HPV hay thuốc lá. 
• Viêm nướu tăng sinh: Liên quan đến tình trạng nướu tăng sinh quá mức, hình thành khối mô cứng. Nguyên nhân gồm:
• Tác dụng phụ của thuốc như thuốc chống động kinh, thuốc ức chế miễn dịch và thuốc chẹn kênh canxi. 
• Tình trạng viêm mạn tính do vệ sinh răng miệng kém, mảng bám tích tụ dài ngày
• Một số bệnh lý toàn thân như bạch cầu cấp hoặc thay đổi nội tiết trong thai kỳ. 

Viêm, loét miệng dễ tạo điều kiện hình thành u trong khoang miệng 

1.3. Tổn thương tiền ung thư khoang miệng

Đây là nhóm bệnh lý quan trọng vì có khả năng tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và can thiệp sớm. Theo WHO, hai tổn thương tiền ác tính phổ biến và quan trọng nhất cần nhận biết là:

• Bạch sản: Mảng trắng trên niêm mạc miệng, không cạo sạch được, thường không gây đau. Đây là tổn thương tiền ung thư phổ biến nhất trong khoang miệng. Các yếu tố thúc đẩy gồm thuốc lá, rượu bia và kích thích mạn tính. Cần sinh thiết để đánh giá mức độ loạn sản và loại trừ ung thư tại chỗ.
• Hồng sản: Mảng đỏ nhung mịn trên niêm mạc miệng, ít gặp hơn bạch sản nhưng nguy cơ ác tính cao hơn nhiều - tỷ lệ chuyển thành ung thư có thể lên đến 50% hoặc hơn. Bất kỳ mảng đỏ bất thường nào kéo dài trong miệng đều cần được bác sĩ sinh thiết và đánh giá.

1.4. Ung thư khoang miệng 

Khi mới ở giai đoạn đầu, ung thư khoang miệng chưa biểu hiện triệu chứng rõ nét, không gây đau khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với u lành tính. Hơn 90% ung thư khoang miệng là ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC). Dưới đây là một số đặc điểm nhận biết khối u do ung thư khoang miệng: 

• Kết cấu cứng, có xu hướng tăng kích thước theo thời gian. 
• Thường xuất hiện tại mặt bên và mặt bụng lưỡi, sàn miệng, niêm mạc má, lợi hoặc vòm miệng cứng - cần phân biệt rõ với ung thư hầu họng xảy ra ở amidan và nền lưỡi. 
• Đường viền khối u không rõ nét. 
• Dễ chảy máu nếu bị chạm vào. 
• Hạch tăng nhanh kích thước gây khó nuốt, khó nói chuyện, đau nhức. 
• Bên cạnh đó, người bệnh đôi khi còn biểu hiện các triệu chứng khác như vết loét miệng kéo dài trên 3 tuần không lành, khó nuốt, và tê bì vùng môi hoặc lưỡi. 

2. Các trường hợp người bệnh nên đi khám 

Mọi người không nên chủ quan nếu cảm thấy khoang miệng xuất hiện khối sưng hoặc u bất ngờ. Đặc biệt, những người có yếu tố nguy cơ cao như hút thuốc lá, uống rượu bia thường xuyên, có thói quen nhai trầu, hoặc đã từng nhiễm HPV - cần chủ động theo dõi khoang miệng thường xuyên hơn. 

Bạn cần đi khám ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Khối u hoặc vết loét trong miệng không lành sau 3 tuần, dù không gây đau.
• Khối u gây khó nhai, khó nuốt hoặc khó mở miệng.
• Khối u chảy máu khi chạm nhẹ hoặc tự chảy máu.
• Xuất hiện mảng trắng hoặc mảng đỏ trên niêm mạc miệng, lưỡi không rõ nguyên nhân.
• Hạch cổ to hoặc cứng, tồn tại kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, cơ thể mệt mỏi, suy nhược kéo dài.
• Tê bì hoặc mất cảm giác vùng môi, lưỡi hoặc hàm.

Bạn cũng nên đi khám định kỳ 6 tháng/lần dù không có triệu chứng, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao. Phát hiện sớm ở giai đoạn I - II giúp tăng đáng kể khả năng điều trị thành công.

Nếu cảm thấy khối u trong khoang miệng xuất hiện trên 2 tuần kèm theo dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám

3. Một số biện pháp giúp phòng ngừa bệnh lý về khoang miệng

Để chủ động phòng ngừa bệnh lý về khoang miệng, đặc biệt là ung thư khoang miệng, bạn cần chú ý: 

• Từ bỏ thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá: Thói quen hút thuốc lá, nhai thuốc lào hoặc ngậm thuốc lá không khói đều làm tăng nguy cơ mắc ung thư miệng và nhiều bệnh lý nguy hiểm khác. Trong khói thuốc có chứa các chất độc như nitrosamines - được IARC xếp vào nhóm chất gây ung thư Group 1. 
• Hạn chế hoặc không uống rượu bia: Rượu bia là yếu tố nguy cơ độc lập của ung thư khoang miệng. Khi kết hợp với thuốc lá, nguy cơ mắc bệnh tăng theo cấp số nhân so với chỉ dùng một trong hai.
• Từ bỏ thói quen nhai trầu: Nhai trầu đặc biệt khi kết hợp với vôi và thuốc lá có liên quan trực tiếp đến ung thư khoang miệng. Đây là yếu tố nguy cơ cần được đặc biệt lưu ý tại Việt Nam.
• Vệ sinh răng miệng mỗi ngày: Khi răng miệng được vệ sinh sạch sẽ, yếu tố gây bệnh cũng phần nào bị đẩy lùi. Ngoài đánh răng đều đặn vào buổi sáng và buổi tối, bạn nên dùng chỉ nha khoa sau mỗi bữa ăn. Đồng thời, bạn cần chú ý thay bàn chải định kỳ 3 tháng/lần. 
• Hạn chế tiếp xúc với ánh nắng mặt trời quá lâu: Nếu phải ra ngoài trời nắng gắt, bạn nên đeo khẩu trang, dùng thêm son dưỡng môi có chỉ số SPF và thoa kem chống nắng để bảo vệ da mặt và vùng môi - khu vực có nguy cơ ung thư do tia UV. 
• Áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh: Ngoài bổ sung đầy đủ dưỡng chất theo nhu cầu hấp thụ của cơ thể, đặc biệt là vitamin A, C, E và các chất chống oxy hóa từ rau củ quả tươi, bạn nên tránh tiêu thụ đồ ăn cay nóng, thực phẩm hoặc đồ uống chế biến sẵn dễ gây kích thích khoang miệng. 
• Duy trì lối sống khoa học: Để tăng cường khả năng miễn dịch và sự dẻo dai của cơ thể, bạn cần kết hợp tập thể dục mỗi ngày, tránh làm việc quá sức, ngủ đủ giấc. 
• Tiêm vaccine HPV: Vaccine HPV được WHO và CDC khuyến cáo nhằm phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến HPV, bao gồm ung thư vùng đầu cổ liên quan HPV-16. Bạn có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về lịch tiêm phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Vệ sinh răng miệng đều đặn mỗi ngày giúp loại bỏ phần nào yếu tố gây bệnh

Nói chung, nếu phát hiện tình trạng khối u trong miệng, bạn không nên chủ quan dù không gây đau mà hãy đi thăm khám nhanh chóng tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Răng hàm mặt thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám tại MEDLATEC, Quý khách vui lòng liên hệ số tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.