1. Kim lấy máu là gì?

Đây là loại kim vô trùng dùng để chọc qua da, lấy mẫu máu phục vụ xét nghiệm. Tùy yêu cầu của xét nghiệm, máu có thể được lấy từ mao mạch hoặc từ tĩnh mạch. Mao mạch là những mạch máu rất nhỏ nằm sát dưới da, thường được lấy ở đầu ngón tay hoặc gót chân ở trẻ sơ sinh. Máu tĩnh mạch thường được lấy ở vùng khuỷu tay.

Máu mao mạch chỉ cần vài giọt, phù hợp với các xét nghiệm nhanh như đo đường huyết hay đo huyết sắc tố. Những xét nghiệm cần lượng máu lớn hơn, chẳng hạn tổng phân tích tế bào máu hoặc sinh hóa máu, thường dùng mẫu máu tĩnh mạch do nhân viên y tế thực hiện.

2. Các loại kim thường dùng khi lấy máu xét nghiệm

Theo vị trí lấy máu, kim được chia thành hai nhóm: kim chích máu mao mạch và kim chọc tĩnh mạch. Riêng nhóm kim chọc tĩnh mạch lại có hai dạng thường gặp là kim hai đầu dùng với ống chân không và kim cánh bướm. 

2.1. Kim chích máu mao mạch (lancet)

Lancet là loại kim rất nhỏ, đầu vát sắc, tạo vết chích nông trên da. Kim thường được lắp vào bút chích máu đi kèm máy đo đường huyết. Bút có lò xo giúp kim bật ra và thu lại nhanh. Nhiều loại bút còn cho phép điều chỉnh độ sâu vết chích theo độ dày của da.

Tại bệnh viện hoặc khi hỗ trợ người khác đo đường huyết, nhân viên y tế thường dùng kim chích an toàn loại dùng một lần. Sau khi chích, lưỡi kim tự thu vào vỏ và không thể dùng lại. Thiết kế này giúp tránh dùng nhầm kim và giảm nguy cơ bị kim đâm.

Kim chích máu mao mạch thường được dùng kèm bút chích để lấy giọt máu ở đầu ngón tay. 

2.2. Kim hai đầu dùng với ống chân không

Kim có hai đầu: một đầu đưa vào tĩnh mạch, đầu còn lại có vỏ cao su và được vặn vào giá đỡ ống nghiệm. Ống nghiệm có sẵn áp lực âm nên tự hút một lượng máu nhất định. Với hệ thống này, nhân viên y tế có thể lấy nhiều ống máu chỉ với một lần chọc kim. Máu cũng ít tiếp xúc với môi trường bên ngoài hơn.

Hệ thống ống chân không giúp nhân viên y tế lấy nhiều ống máu chỉ với một lần chọc kim. 

2.3. Kim cánh bướm

Kim cánh bướm có hai cánh nhựa mỏng ở thân kim, nối với một đoạn dây dẫn mềm. Phần cánh giúp người lấy máu cầm chắc tay và kiểm soát góc chọc tốt hơn. Loại kim này thường được chọn khi tĩnh mạch nhỏ hoặc khó lấy, như ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

3. Số G trên kim có ý nghĩa gì?

Chữ G (gauge) trên bao bì cho biết đường kính kim. Số G càng lớn, kim càng nhỏ. Kim chích đầu ngón tay có cỡ rất nhỏ nên cảm giác đau thường nhẹ và nhanh qua. Kim chọc tĩnh mạch có đường kính lớn hơn để máu chảy vào ống ổn định.

Khi lấy máu tĩnh mạch, cỡ kim cần phù hợp với kích thước mạch máu. Kim quá to so với tĩnh mạch có thể làm tổn thương thành mạch, gây bầm tụ máu. Kim quá nhỏ lại có thể làm vỡ hồng cầu trong lúc lấy mẫu, ảnh hưởng đến kết quả của một số xét nghiệm. Việc chọn cỡ kim thuộc về chuyên môn của nhân viên y tế.

Với kim lấy máu dùng tại nhà, điều bạn cần quan tâm nhất là kim có tương thích với bút chích đang dùng hay không. Mỗi loại bút thường chỉ phù hợp với một số loại kim nhất định. Bạn nên đọc hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi mua.

4. Kim chích máu có dùng lại hoặc dùng chung được không?

Câu trả lời là không. Kim chích máu được sản xuất để dùng một lần. Sau lần chích đầu tiên, kim không còn vô trùng và đầu kim có thể bị cùn, khiến lần chích sau đau hơn. 

Một số hướng dẫn trên mạng cho rằng có thể dùng lại kim 2 - 3 lần nếu lau cồn. Tuy vậy, CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) khuyến nghị không tái sử dụng kim chích máu và không dùng chung dụng cụ chích máu cho nhiều người.

Việc dùng chung còn tiềm ẩn nguy cơ cao hơn. Ngay cả khi đã thay kim mới, bút chích vẫn có thể còn dính máu của người dùng trước. Các ổ dịch viêm gan B liên quan đến việc dùng chung dụng cụ chích máu đã được ghi nhận. Vì vậy, mỗi người nên có bút chích riêng, kể cả khi trong gia đình có nhiều người cùng đo đường huyết.

5. Cách chích máu đầu ngón tay tại nhà

Thao tác đúng giúp vết chích ít đau hơn và kết quả đo đáng tin cậy hơn. Các bước chích máu đầu ngón tay bao gồm:

• Rửa tay: Bạn rửa tay bằng xà phòng và nước ấm, sau đó lau khô. Nước ấm giúp máu lưu thông tốt hơn, dễ lấy giọt máu hơn.
• Lắp kim mới: Bạn lắp kim vào bút, tháo nắp bảo vệ và chọn độ sâu. Nên bắt đầu từ mức nông nhất vẫn đủ lấy được giọt máu.
• Chọn vị trí chích: Vị trí phù hợp là cạnh đầu ngón giữa hoặc ngón áp út, không chích chính giữa đầu ngón. Ngón cái và ngón trỏ thường có lớp da chai dày hơn nên khó lấy giọt máu, còn ngón út có lớp mô mỏng, dễ chạm xương. Bạn nên luân phiên ngón tay giữa các lần đo.
• Để cồn khô hẳn: Nếu sát khuẩn bằng cồn, bạn chờ cồn khô hoàn toàn rồi mới chích. Cồn còn ướt có thể làm loãng giọt máu và khiến kết quả sai lệch.
• Lấy giọt máu: Bạn ép nhẹ từ gốc ngón về phía đầu ngón, tránh nặn mạnh. Nặn mạnh có thể khiến dịch mô lẫn vào máu. Theo nguyên tắc chung, giọt máu đầu tiên nên được lau bỏ bằng bông khô rồi lấy giọt tiếp theo, vì giọt đầu dễ lẫn dịch mô. Tuy nhiên, một số máy đo có hướng dẫn riêng, nên bạn hãy kiểm tra lại hướng dẫn sử dụng của máy mình đang dùng. 
• Cầm máu: Sau khi lấy đủ máu, bạn đè bông khô lên vết chích đến khi máu ngừng chảy.

Bạn nên rửa tay bằng xà phòng và nước ấm trước khi chích máu ngón tay

6. Cách bỏ kim đã sử dụng an toàn

Kim đã dùng thuộc nhóm vật sắc nhọn, không nên bỏ trực tiếp vào thùng rác sinh hoạt. Sau khi chích, bạn đậy lại nắp bảo vệ nếu có, tháo kim khỏi bút rồi cho vào hộp nhựa cứng, có nắp kín và khó bị đâm thủng.

Khi hộp gần đầy, bạn đóng chặt nắp và ghi chú bên ngoài để người khác biết bên trong có vật sắc nhọn. Bạn có thể hỏi cơ sở y tế gần nhà về cách thu gom phù hợp. Cách xử lý này giúp tránh tổn thương do kim đâm cho người thân, trẻ nhỏ và người thu gom rác.

7. Khi nào nên đến cơ sở y tế?

Vết chích đầu ngón tay thường nhỏ và lành nhanh. Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu gặp một trong những trường hợp sau:

• Vết chích sưng, nóng, đỏ, đau tăng dần hoặc có mủ, vì đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng.
• Chảy máu kéo dài dù đã ép bông, hoặc vết bầm lan rộng sau khi lấy máu tĩnh mạch.
• Cảm giác tê hoặc đau nhói lan dọc cánh tay sau khi lấy máu tĩnh mạch.
• Kết quả đo đường huyết tại nhà bất thường nhiều lần hoặc không phù hợp với triệu chứng.

Nếu không may bị kim lấy máu đã dùng của người khác đâm phải, bạn hãy để máu chảy tự nhiên và rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước sạch. Không nặn, không hút và không chà xát vết thương, vì những động tác này có thể làm tổn thương lan rộng hơn.

Sau đó, bạn cần đến cơ sở y tế ngay trong vài giờ đầu, chậm nhất là trong vòng 72 giờ. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ phơi nhiễm với viêm gan B, viêm gan C và HIV. 

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu vết chích sưng đỏ, chảy máu kéo dài hoặc bị kim đã dùng của người khác đâm phải. 

Mỗi loại kim lấy máu phục vụ một mục đích riêng: lancet dùng cho xét nghiệm nhanh tại đầu ngón tay, còn kim chọc tĩnh mạch dành cho các xét nghiệm cần lượng máu lớn hơn. Khi tự chích máu tại nhà, bạn nên dùng kim mới cho mỗi lần chích, không dùng chung bút chích và bỏ kim đúng cách. Nếu vết chích có dấu hiệu bất thường, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Với các xét nghiệm cần lấy máu tĩnh mạch, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như Hệ thống Y tế MEDLATEC. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám hoặc lấy mẫu xét nghiệm, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.