1. Mỡ máu cao là bệnh gì?

Mỡ máu cao (hay còn gọi là rối loạn lipid máu) là tình trạng nồng độ các chất béo trong máu tăng cao hơn mức bình thường, đặc biệt là cholesterol toàn phần, triglyceride, LDL-C (cholesterol xấu), trong khi HDL-C (cholesterol tốt) có thể giảm.

Trong cơ thể, mỡ máu đóng vai trò cần thiết giúp cấu tạo tế bào, tổng hợp hormone vận chuyển, dự trữ chất dinh dưỡng và dự trữ năng lượng. Tuy nhiên, khi các chỉ số mỡ máu vượt ngưỡng cho phép, chất béo thừa sẽ lắng đọng tại thành mạch máu, hình thành mảng xơ vữa, gây hẹp hoặc tắc nghẽn mạch máu. Nếu không kiểm soát tốt, bệnh mỡ máu cao có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như:

• Xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ;
• Tăng huyết áp, do lòng mạch bị hẹp, cản trở lưu thông máu;
• Gan nhiễm mỡ, khi mỡ dư thừa tích tụ tại gan;
• Tổn thương thận và tụy, ảnh hưởng đến chức năng lọc máu và chuyển hóa đường.

Mỡ máu cao có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm 

Nguyên nhân gây mỡ máu cao thường đến từ chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, lười vận động, thừa cân béo phì, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, hoặc yếu tố di truyền. Trong đó, chế độ ăn uống đóng vai trò cực kỳ quan trọng, là yếu tố có thể kiểm soát được để cải thiện tình trạng bệnh.

2. Mỡ máu cao kiêng ăn gì?

Quay trở lại với câu hỏi mỡ máu cao kiêng ăn gì? Để kiểm soát mỡ máu hiệu quả, người bệnh cần xây dựng thực đơn lành mạnh, hạn chế tối đa những thực phẩm làm tăng cholesterol và triglycerid trong máu. Dưới đây là những nhóm thực phẩm người bị mỡ máu cao nên kiêng hoặc cần hạn chế:

Thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và trans fat

Đây là nguyên nhân chính làm tăng cholesterol xấu (LDL-C), gây tắc nghẽn mạch máu. Các loại thực phẩm nên hạn chế gồm:

• Thịt đỏ nhiều mỡ như thịt bò, thịt heo ba chỉ, thịt cừu;
• Đồ chiên rán: gà rán, khoai tây chiên, xúc xích chiên, bánh rán;
• Đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói, mì gói;
• Bơ thực vật, kem béo, bánh ngọt, bánh quy công nghiệp vì chứa nhiều transfat - loại chất béo cực kỳ có hại cho tim mạch.

Thay vào đó, nên dùng dầu thực vật tốt cho tim mạch như dầu oliu, dầu hạt cải, dầu hướng dương hoặc dầu đậu nành trong nấu ăn.

Nội tạng động vật và da gia cầm

Gan, tim, cật, lòng… là những món ăn chứa nhiều cholesterol xấu. Da gà, da vịt hay các món nướng từ nội tạng cũng khiến mỡ máu tăng nhanh, nên chỉ nên dùng rất ít hoặc loại bỏ hoàn toàn khỏi khẩu phần ăn.

Thực phẩm chứa nhiều đường đơn và tinh bột tinh chế

Đường và tinh bột trắng khi vào cơ thể sẽ nhanh chóng chuyển hóa thành năng lượng dư thừa, làm tăng triglyceride trong máu. Người bị mỡ máu cao cần tránh:

• Bánh kẹo, nước ngọt có gas, nước trái cây đóng chai, sữa đặc;
• Bánh mì trắng, cơm trắng, bún, phở, mì tinh chế.

Thay vào đó, nên ăn ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt, yến mạch, khoai lang, giúp cung cấp năng lượng bền vững và giàu chất xơ tốt cho tim mạch.

Thực phẩm chứa nhiều đường đơn và tinh bột là nhóm thực phẩm người mỡ máu cao nên tránh 

Rượu bia và đồ uống có cồn

Uống rượu bia thường xuyên có thể làm tăng triglycerid, tổn thương gan và gây rối loạn chuyển hóa mỡ máu. Người bệnh mỡ máu cao nên ngừng hẳn rượu bia hoặc hạn chế tối đa. 

Thực phẩm nhiều muối và gia vị mặn

Ăn mặn không chỉ làm tăng huyết áp mà còn tác động gián tiếp đến rối loạn lipid máu. Cần hạn chế: Đồ muối chua, dưa cà, mắm, nước tương, nước mắm, thực phẩm đóng hộp. Khi nấu ăn, nên giảm muối, giảm bột nêm, tránh dùng quá nhiều nước chấm.

Đồ ăn nhiều cholesterol 

Không chỉ nội tạng mới chứa cholesterol, mà một số loại hải sản như tôm, cua, mực cũng có hàm lượng cao. Người bệnh không cần kiêng tuyệt đối, nhưng nên ăn ở mức vừa phải và ưu tiên hấp, luộc thay vì chiên xào.

3. Mỡ máu cao cần lưu ý điều gì?

Ngoài việc hiểu rõ mỡ máu cao kiêng ăn gì, người bệnh cần duy trì lối sống khoa học và theo dõi định kỳ để kiểm soát bệnh hiệu quả.

Ăn uống lành mạnh

Nên bổ sung các nhóm thực phẩm như:

• Rau xanh, trái cây tươi;
• Cá béo như cá hồi, cá thu;
• Các loại hạt như hạnh nhân, óc chó, hạt chia, yến mạch;
• Đậu nành và sản phẩm từ đậu nành (sữa đậu nành, đậu phụ);
• Uống nhiều nước, khoảng 1,5 - 2 lít/ngày.

Duy trì cân nặng hợp lý

Thừa cân, béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu. Nên duy trì cân nặng ở mức hợp lý để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.

Tập thể dục đều đặn

Tập luyện giúp đốt cháy mỡ thừa, tăng cholesterol tốt (HDL) và cải thiện tuần hoàn máu.

Người bị mỡ máu cao nên: Tập ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày/tuần. Lựa chọn bài tập phù hợp như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, yoga. Tránh vận động quá sức, đặc biệt với người có bệnh tim mạch đi kèm nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập.

Hạn chế hút thuốc lá và căng thẳng

Nicotine trong thuốc lá làm giảm cholesterol tốt (HDL) và tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu. Ngoài ra, căng thẳng kéo dài cũng khiến hormone cortisol tăng cao, dẫn đến rối loạn chuyển hóa chất béo. Do đó, người bệnh nên bỏ thuốc lá, ngủ đủ giấc, thiền hoặc nghe nhạc thư giãn để giảm stress.

Khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị

Người bị mỡ máu cao cần xét nghiệm máu định kỳ 3 - 6 tháng/lần để kiểm tra các chỉ số lipid máu (cholesterol, LDL, HDL, triglyceride). Nếu bác sĩ kê thuốc, cần tuân thủ đúng liều lượng, không tự ý bỏ thuốc hoặc ngừng điều trị khi thấy triệu chứng giảm.

Người bệnh mỡ máu cao nên tuân thủ lịch thăm khám sức khỏe định kỳ 

Tóm lại, kiểm soát mỡ máu cao không chỉ dựa vào thuốc mà chế độ ăn uống đóng vai trò quyết định. Hiểu rõ mỡ máu cao kiêng ăn gì sẽ giúp người bệnh giảm cholesterol xấu, kiểm soát triglyceride, bảo vệ tim mạch và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Kết hợp chế độ dinh dưỡng lành mạnh, duy trì cân nặng hợp lý, tập luyện đều đặn, hạn chế rượu bia và thuốc lá sẽ đem lại hiệu quả tối ưu trong việc ổn định lipid máu. Để được tư vấn chi tiết về chế độ ăn uống, xét nghiệm và theo dõi mỡ máu, bạn đọc có thể liên hệ tới MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.