1. Vì sao cần thực hiện đúng quy trình 6 bước rửa tay 

Để thấu hiểu vì sao cần thực hiện đúng quy trình rửa 6 bước rửa tay thay vì chỉ xối nước qua loa, chúng ta cần hiểu rõ về các vi sinh vật học cấu tạo trên bề mặt da tay. Da của chúng ta không phải là một mặt phẳng nhẵn, nó cấu thành từ các nếp gấp da, các đường chỉ tay, lỗ chân lông, nang lông và các tuyến mồ hôi.

Hệ vi sinh vật trên da tay được chia thành hai nhóm rõ rệt:

• Vi khuẩn vãng lai: Đây chính là "kẻ tội đồ" gây ra các dịch bệnh truyền nhiễm. Chúng bao gồm các loại vi khuẩn nguy hiểm như E. coli (gây tiêu chảy), Salmonella (gây ngộ độc thực phẩm), Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng gây nhiễm trùng da và huyết), cùng các loại virus đường hô hấp như Influenza (cúm), Adenovirus, và các chủng Coronavirus. Nhóm này không sống lâu dài trên da, chúng bám vào tay khi bạn chạm vào các bề mặt ô nhiễm. Chúng nằm lẩn khuất trong các chất tiết, dầu nhờn bám trên màng da ngoại biên và dễ dàng loại bỏ bằng việc rửa tay thường quy.
• Vi khuẩn định cư: Bao gồm các cầu khuẩn gram (+): S. epidermidis, S. aurers, và các vi khuẩn gram (-): Acinetobacter, Enterobacter... Phổ vi khuẩn định cư thường cư trú ở lớp sâu của biểu bì da. Vệ sinh tay thường quy không loại bỏ được các vi khuẩn này khỏi bàn tay nhưng vệ sinh tay thường xuyên có thể làm giảm mức độ định cư của vi khuẩn trên tay. 
• Bản chất của các bước vệ sinh tay thường quy không phải là triệt tiêu toàn bộ vi hệ thường trú để biến bàn tay thành môi trường vô trùng tuyệt đối, mà mục tiêu là bóc tách và cuốn trôi toàn bộ vi hệ tạm thời gây bệnh ra khỏi các nếp gấp sâu nhất của bàn tay.

Rửa tay đúng qui trình giúp loại bỏ vi khuẩn

2. Vai trò của việc thực hiện đúng quy trình 6 bước rửa tay

Khi thực hiện đúng quy trình 6 bước rửa tay theo khuyến cáo của Bộ Y tế và tổ chức Y tế thế giới ( WHO) giúp: 

• Rửa tay đúng quy trình là tấm lá chắn bảo vệ hệ tiêu hóa và hô hấp: Theo thống kê từ CDC, Việc tuân thủ quy trình vệ sinh tay bằng xà phòng giúp làm giảm tới 40% các ca bệnh tiêu chảy cấp và giảm 20% các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính (như viêm phổi, viêm tiểu phế quản) ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Nếu thời gian cọ xát xà phòng dưới 15 giây, tỷ lệ vi khuẩn tạm thời bị loại bỏ chỉ đạt dưới 45%. Chỉ khi thời gian cọ xát cơ học đạt từ 20 đến 30 giây, kết hợp với áp lực chà sát của các ngón tay, cấu trúc màng lipid của virus và vi khuẩn mới bị xà phòng phá hủy hoàn toàn, đẩy tỷ lệ sạch khuẩn lên mức 99.9%.
• Giảm lây nhiễm chéo trong môi trường y tế: Theo thống kê từ các trung tâm Hồi sức tích cực (ICU) của các bệnh viện lớn cho thấy, khi tỷ lệ tuân thủ vệ sinh tay của nhân viên y tế và người nhà bệnh nhân tăng từ 50% lên 85%, tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện (nhiễm trùng vết mổ, viêm phổi bệnh viện) lập tức giảm 35%, giúp rút ngắn thời gian nằm viện và tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí y tế.

Rửa tay đúng quy trình là tấm lá chắn bảo vệ hệ tiêu hóa và hô hấp

3. Chi tiết 6 bước rửa tay thường quy theo hướng dẫn từ bộ Y tế

Để dòng nước và xà phòng phát huy tối đa sức mạnh diệt khuẩn, Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế Việt Nam đã đúc kết và chuẩn hóa thành quy trình 6 bước rửa tay. Mỗi bước được thiết kế để làm sạch một vùng giải phẫu cụ thể trên bàn tay, đảm bảo không một centimet vuông da nào bị bỏ sót.

Bước 1: Sát khuẩn lòng bàn tay – Kích hoạt bọt cơ học

• Động tác: Làm ướt bàn tay bằng nước sạch, lấy một lượng xà phòng vừa đủ (khoảng 3 - 5ml dịch lỏng hoặc một lượt xoa bánh xà phòng) vào lòng bàn tay, chà xát hai lòng bàn tay vào nhau theo chuyển động tròn, ép mạnh hai lòng bàn tay vào nhau.

Mục đích: Làm sạch vùng lòng bàn tay, đây là nơi tiếp xúc trực tiếp nhiều nhất khi cầm nắm dụng cụ. Việc chà sát mạnh ở bước này giúp tạo ra lớp bọt xà phòng dày đặc, giải phóng các phân tử lưỡng tính để chuẩn bị cho các bước tấn công tiếp theo.

Bước 2: Chà mu bàn tay và kẽ ngoài ngón tay – Tấn công vùng ẩn nấp phía sau

• Động tác: Đặt lòng bàn tay này lên mu bàn tay kia, đan chéo các ngón tay của hai bàn tay vào nhau. Tiến hành chà xát mạnh mẽ dọc theo các khe ngón tay từ dưới lên trên và ngược lại. Thực hiện tối thiểu 5 lần, sau đó đổi bên cho bàn tay còn lại.
• Mục đích: Làm sạch vùng mu bàn tay (dorsal surface) và các kẽ ngón tay ở mặt ngoài. Vùng mu bàn tay thường bị bỏ quên vì chúng ta có xu hướng nghĩ lòng bàn tay mới là nơi dính bẩn. Kẽ ngón tay là nơi có độ ẩm cao, rất lý tưởng cho vi khuẩn trú ngụ.

Bước 3: Đan kẽ trong ngón tay – Miết sạch các khe hẹp

• Động tác: Áp hai lòng bàn tay vào nhau, đan các ngón tay của hai bàn tay đan xen kẽ chặt chẽ vào nhau. Tiến hành miết mạnh các kẽ ngón tay từ gốc ngón đến đầu ngón tay. Thực hiện cọ xát liên tục ít nhất 5 lần.
• Mục đích: Làm sạch mặt trong của các kẽ ngón tay. Đây là vùng giải phẫu cực kỳ hiểm trở, là "điểm mù" của các dòng nước xối thông thường. Động tác miết mạnh tạo ra áp lực cơ học đẩy bay các chất tiết, mồ hôi và vi khuẩn bám lẩn khuất trong các khe hẹp này.

Bước 4: Chà mặt ngoài các ngón tay – Khóa chặt các khớp đốt ngón

• Động tác: Khum bàn tay lại, cài mặt ngoài của các ngón tay của bàn tay này vào lòng của bàn tay kia (theo tư thế các ngón tay khóa vào nhau). Tiến hành xoay, chà sát mu các ngón tay vào lòng bàn tay đối diện. Đổi tay và lặp lại động tác tối thiểu 5 lần.
• Mục đích: Làm sạch mu của các đốt ngón tay (khớp đốt ngón). Da ở các khớp ngón tay thường dày, có nhiều nếp nhăn li ti khi ta co duỗi tay, khiến vi khuẩn dễ dàng bám sâu vào các rãnh nhăn này.

Bước 5: Xoay ngón tay cái – Làm sạch 

• Động tác: Đặt ngón tay cái của bàn tay này vào lòng bàn tay kia. Nắm chặt lòng bàn tay lại và tiến hành xoay tròn ngón cái liên tục. Thực hiện ít nhất 5 lần để xà phòng phủ đều và làm sạch ngón cái, sau đó đổi tay thực hiện tương tự với ngón cái bên kia.
• Mục đích: Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy ngón cái là ngón tay hoạt động độc lập và linh hoạt nhất, tham gia vào 50% các thao tác cầm nắm, sử dụng điện thoại cảm ứng, nhưng lại là ngón bị bỏ sót nhiều nhất nếu chỉ rửa tay bằng cách xoa hai lòng bàn tay vào nhau.

Bước 6: Chà ngọn các ngón tay vào lòng bàn tay 

Động tác: Chụm 5 đầu ngón tay của bàn tay này lại, đặt vào lòng bàn tay kia. Tiến hành xoay tròn các đầu ngón tay vào lòng bàn tay theo cả hai chiều kim đồng hồ và ngược lại để các bọt xà phòng len lỏi vào sâu trong các khóe móng tay. Đổi bên và lặp lại động tác ít nhất 5 lần. Xối toàn bộ hai bàn tay dưới vòi nước sạch chảy xiết từ cổ tay xuống đầu ngón tay cho đến khi sạch hoàn toàn xà phòng. Sử dụng khăn bông sạch dùng một lần hoặc khăn giấy lau khô tay hoàn toàn. Dùng chính tờ khăn giấy đó để vặn khóa vòi nước lại (để tránh tay vừa rửa sạch lại chạm vào chiếc vòi nước bẩn). 

• Mục đích: Các đầu ngón tay và khóe móng tay. Đây là vùng nguy hiểm nhất trên bàn tay vì móng tay là hốc chứa chất bẩn ho hảo nhất. Khi bạn gãi da, bốc thức ăn, vi khuẩn sẽ chui vào nằm dưới móng tay. Bước này giúp xà phòng đi sâu vào lấy đi các ổ vi khuẩn cứng đầu này.

Quy trình 6 bước rửa tay thường quy của Bộ Y tế

4. thời điểm cần thực hiện 6 bước rửa tay 

Để việc rửa tay trở thành một phản xạ tự nhiên có hệ thống, Bộ Y tế đã qui định 5 thời điểm bắt buộc phải thực hiện quy trình vệ sinh tay trong các cơ sở khám chữa bệnh, trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, bạn hãy nằm lòng các mốc thời gian sau:

• Trước khi thực hiện các hoạt động ăn uống và chăm sóc:
• Trước khi ăn hoặc cho trẻ nhỏ bú, ăn dặm: Ngăn chặn vi khuẩn từ tay dính vào thức ăn đi thẳng vào hệ tiêu hóa.
• Trước khi chế biến thức ăn: Đảm bảo bạn không làm nhiễm chéo vi khuẩn từ thực phẩm sống sang thực phẩm chín.
• Trước khi chạm tay vào mắt, mũi, miệng hoặc chăm sóc các vết thương hở trên da.

Rửa tay trước khi ăn để ngăn chặn vi khuẩn từ tay dính vào đồ ăn 

• Sau khi tiếp xúc với các nguồn ô nhiễm cao:
• Sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi thay tã, dọn dẹp chất thải cho trẻ nhỏ: Đây là thời điểm bàn tay có mật độ vi khuẩn đường ruột (E. coli) cao nhất.
• Sau khi xì mũi, ho, hoặc hắt hơi vào tay: Ngăn không cho virus cúm, virus hô hấp bám trên tay lây lan ra các đồ vật công cộng.
• Sau khi chạm vào động vật, thú cưng hoặc dọn dẹp chất thải của vật nuôi.
• Sau khi đi từ môi trường công cộng trở về nhà:
• Sau khi đi xe buýt, tàu điện, đi chợ, siêu thị: Nơi bạn đã chạm vào hàng trăm bề mặt chứa mầm bệnh ẩn giấu của cộng đồng (tay vịn, nút bấm, giỏ hàng).
• Sau khi cầm nắm tiền mặt hoặc các biên lai hóa đơn: Tiền mặt là một trong những vật thể bẩn nhất thế giới, chứa hàng ngàn chủng vi khuẩn bám trụ lâu ngày.
• Sau khi dọn dẹp rác thải, quét nhà hoặc tiếp xúc với quần áo bẩn.

5. Lan tỏa quy trình 6 bước rửa tay - chìa khóa bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Việc thực hành đúng quy trình vệ sinh tay không nên dừng lại ở ý thức của một cá nhân đơn lẻ, nó cần phải được nhân rộng thành một thói quen trong mọi gia đình, nhà trường và các cơ quan công sở dưới sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan Y tế Dự phòng:

• Tại các hộ gia đình: Bố mẹ phải là tấm gương cho con trẻ. Hãy biến việc rửa tay sau khi đi học về, trước khi ngồi vào bàn ăn thành một thói quen bắt buộc của gia đình. Thiết kế bồn rửa tay có bệ kê chân phù hợp để trẻ nhỏ dễ dàng tiếp cận vòi nước và xà phòng.
• Tại các trường học (Đặc biệt là trường mầm non và tiểu học): Nhà trường cần phối hợp với các cơ sở y tế địa phương như Trạm Y tế địa phương để tổ chức các buổi hướng dẫn trực quan bằng hình ảnh, tổ chức các cuộc thi nhảy vũ điệu rửa tay để trẻ hứng thú ghi nhớ 6 bước rửa tay. Đây là biện pháp cốt lõi để chặn đứng dịch bệnh học đường như dịch: Tay chân miệng, thủy đậu, sởi, hay đau mắt đỏ.
• Tại các văn phòng công sở: Cần bố trí các chai gel sát khuẩn nhanh tại các vị trí dùng chung như cửa ra vào thang máy, cửa phòng họp, quầy lễ tân để nhân viên thuận tiện vệ sinh tay sau khi tiếp xúc với các khu vực công cộng.

Thực hiện 6 bước rửa tay thường qui và lan tỏa đến những người xung quanh chung tay bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Tóm lại, quy trình 6 bước rửa tay thường quy bằng xà phòng không phải là một hành động vệ sinh bề nổi, mà là một phác đồ y học dự phòng mang lại giá trị bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Một đôi bàn tay sạch khuẩn chính là ranh giới vững chãi ngăn chặn làn sóng tấn công thầm lặng của hàng triệu virus, vi khuẩn ngoài môi trường. 

Bên cạnh việc rèn luyện thói quen rửa tay đúng kỹ thuật tại các thời điểm vàng, giải pháp để bảo vệ sức khỏe toàn diện cho bản thân và gia đình chính là duy trì thói quen thăm khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần. Việc chủ động kiểm tra sức khỏe và làm xét nghiệm tổng quát giúp bạn luôn chủ động tầm soát sức khỏe, an tâm tận hưởng một cuộc sống khỏe mạnh và trọn vẹn mỗi ngày.

Để đặt lịch khám, lấy mẫu xét nghiệm tận nơi, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.