Căng cơ cổ vai gáy: Nguyên nhân và phương pháp điều trị

1. Tổng quan tình trạng căng cơ cổ vai gáy

Cổ có các nhóm cơ linh hoạt giúp đỡ toàn bộ trọng lượng đầu. Tuy nhiên, thói quen sinh hoạt sai tư thế hoặc vận động quá mức rất dễ khiến các cơ này bị tổn thương, kích thích và dẫn đến tình trạng căng cơ cổ vai gáy. 

Căng cơ cổ vai gáy là tình trạng các nhóm cơ vùng cổ - vai - gáy bị kéo giãn hoặc hoạt động quá mức, dẫn đến hiện tượng co cứng, viêm nhẹ và đau nhức. Hiện tượng này thường xuất hiện vào buổi sáng với biểu hiện co cứng, đau nhức vùng vai gáy, đồng thời gây hạn chế tầm vận động khi người bệnh khi quay cổ hoặc quay đầu. Đây là một vấn đề sức khỏe phổ biến, liên quan đến hệ thống cơ xương khớp và mạch máu tại vùng cổ vai gáy.

Căng cơ cổ vai gáy là tình trạng bệnh lý khá phổ biến do thói quen sinh hoạt hàng ngày gây nên

2. Nguyên nhân gây căng cơ cổ vai gáy là gì?

Căng cơ cổ vai gáy là tình trạng cấp tính, thường xuất hiện đột ngột nhưng có thể cải thiện nhanh chóng nếu người bệnh được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Những nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng này bao gồm:

• Sai tư thế sinh hoạt: Ngồi làm việc liên tục trước máy tính sai tư thế, hoặc nằm gối quá cao hoặc quá thấp.
• Chấn thương cơ học: Mang vác vật nặng đột ngột, hoạt động quá sức, hoặc tập luyện thể thao sai kỹ thuật.
• Yếu tố tâm lý: Tình trạng căng thẳng kéo dài khiến hệ thống cơ vùng cổ và vai bị co thắt.
• Thoái hoá cột sống cổ: Từ tuổi trung niên, đĩa đệm và các khớp nhỏ ở cột sống cổ dần thay đổi theo tuổi. Người có nền thoái hoá dễ bị đau tái đi tái lại sau cả những hoạt động rất nhẹ, và cơn đau cũng lâu đỡ hơn.
• Điểm co thắt trong cơ (điểm kích hoạt): Khi một nhóm cơ phải giữ tư thế cố định quá lâu, trong bụng cơ hình thành những điểm co cứng nhỏ, ấn vào rất đau và có thể gây đau lan sang vùng khác. Đây là lý do nhiều người thấy đỡ hẳn khi được day đúng điểm. 

3. Dấu hiệu nhận biết đau cổ vai gáy do căng cơ

Người bệnh có thể dễ dàng nhận biết tình trạng căng cơ cổ vai gáy qua các dấu hiệu điển hình sau:

• Khởi phát đột ngột: Cơn đau thường xuất hiện ngay sau một tác động cụ thể như ngủ dậy, mang vác vật nặng hoặc ngồi sai tư thế quá lâu.
• Tính chất cơn đau: Người bệnh có cảm giác đau căng, tức hoặc nhói nhẹ tập trung chủ yếu ở vùng cơ cổ và vai.
• Hạn chế vận động: Cơn đau tăng lên rõ rệt khi thực hiện các động tác xoay cổ sang hai bên hoặc khi cúi, ngửa đầu.
• Co cứng cơ cục bộ: Khi sờ vào vùng vai gáy, bạn sẽ cảm thấy các thớ cơ bị co cứng, căng căng và nhạy cảm hơn khi ấn vào.
• Hạn chế lan rộng: Cơn đau chỉ lan nhẹ lên đầu hoặc xuống bả vai, hầu như không lan sâu xuống cánh tay.
• Không tổn thương thần kinh: Do không ảnh hưởng đến rễ thần kinh, bệnh hiếm khi gây ra các triệu chứng như tê bì, yếu tay hay mất cảm giác.
• Khả năng phục hồi nhanh: Tình trạng đau nhức thường thuyên giảm rõ rệt sau 2 - 5 ngày nếu người bệnh được nghỉ ngơi, chườm ấm hoặc xoa bóp nhẹ nhàng.

Những cơn đau cổ vai gáy xuất hiện đột ngột, khi bạn hoạt động nặng hoặc ngồi sai tư thế quá lâu

Những dấu hiệu cần đi khám ngay, không chờ theo dõi tại nhà

• Đau vùng cổ vai gáy phần lớn là do cơ và tự đỡ trong vài ngày. Nhưng một số ít trường hợp là biểu hiện của bệnh lý khác cần xử trí sớm. Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu cơn đau đi kèm bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
• Sốt kèm cứng gáy, không cúi được cằm chạm ngực.
• Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột như bị đánh mạnh vào đầu, đặc biệt nếu kèm nôn.
• đau cổ hoặc đau đầu một bên khởi phát đột ngột sau một động tác xoay, vặn cổ mạnh hoặc sau xoa bóp nắn chỉnh vùng cổ, nhất là khi kèm sụp mi, nhìn đôi, chóng mặt, nói khó, méo miệng hoặc yếu nửa người.
• Đau lan lên hàm, xuống vai trái kèm tức ngực, khó thở hoặc vã mồ hôi.
• Yếu tay chân, tê bì, hai bàn tay mất khéo léo (khó cầm nắm, khó cài cúc áo), đi lại loạng choạng, hoặc thay đổi trong việc kiểm soát tiểu tiện, đại tiện.
• Cảm giác như điện giật chạy dọc sống lưng khi cúi cổ.
• Đau xuất hiện sau tai nạn, ngã hoặc va chạm mạnh vùng đầu cổ.
• Đau kèm sụt cân không rõ lý do, đổ mồ hôi đêm, hoặc ở người có tiền sử ung thư, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Ngoài các tình huống trên, nếu đau không đỡ sau khoảng 1 - 2 tuần chăm sóc đúng cách, hoặc đau tăng dần thay vì giảm dần, bạn cũng nên đi khám để tìm nguyên nhân. 

4. Chẩn đoán và điều trị căng cơ cổ vai gáy

Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, việc chủ động thăm khám để chẩn đoán chính xác và lựa chọn đúng phương pháp điều trị theo từng giai đoạn là sẽ giúp bạn nhanh chóng đẩy lùi tình trạng này:

4.1. Các biện pháp chẩn đoán bệnh 

Để xác định chính xác tình trạng căng cơ cổ vai gáy và phân biệt với các bệnh lý nguy hiểm khác, bác sĩ thường áp dụng các phương pháp sau:

• Kiểm tra tiền sử bệnh lý: Bác sĩ sẽ khai thác lịch sử sức khỏe và thói quen sinh hoạt của người bệnh nhằm loại trừ các nguyên nhân thứ phát.
• Khám lâm sàng: Thực hiện các thao tác kiểm tra tầm vận động của cổ, xác định vị trí đau và đánh giá mức độ co cứng của các khối cơ.
• Chẩn đoán hình ảnh (không phải trường hợp nào cũng cần): Với đau cổ vai gáy do cơ, hỏi bệnh và khám thường đã đủ để chẩn đoán, và việc chụp chiếu ngay từ đầu không giúp ích thêm. Ở người trên 40 tuổi, phim cột sống cổ gần như luôn thấy hình ảnh thoái hoá, kể cả ở người không hề đau nên một phim "có thoái hoá" không đồng nghĩa đó là nguyên nhân gây ra cơn đau hiện tại. Bác sĩ sẽ chỉ định chụp X-quang, cộng hưởng từ hoặc đo điện cơ khi có chấn thương. 

4.2. Các biện pháp điều trị theo từng cấp độ 

Phần lớn các trường hợp căng cơ cổ vai gáy tự cải thiện trong vòng vài ngày đến vài tuần. Điều quan trọng là làm đúng thứ tự: giữ cổ vận động trở lại càng sớm càng tốt, dùng thuốc ở mức tối thiểu cần thiết, và đi khám khi có dấu hiệu bất thường. Cụ thể:

4.1.1. Duy trì vận động, không nằm nghỉ hoàn toàn

Bạn nên tạm giảm các động tác làm đau tăng rõ rệt trong 1 - 2 ngày đầu, nhưng không nên nằm bất động. Hãy tiếp tục các sinh hoạt thường ngày ở mức cơ thể chịu được.

4.2.2. Bài tập vận động và tăng sức bền cơ cổ – vai

Đây là biện pháp có bằng chứng tốt nhất, cần bắt đầu sớm chứ không phải để dành cho giai đoạn nặng. Ba nhóm bài tập nên tập hằng ngày:

• Bài tập tầm vận động: Quay đầu chậm sang trái, sang phải, cúi, ngửa và nghiêng tai về phía vai; mỗi hướng giữ 5 giây, lặp 5 - 10 lần. Tập trong ngưỡng đau chấp nhận được, không cố ép qua điểm đau nhói.
• Bài tập tăng sức bền cơ cổ sâu: Nằm ngửa, gập nhẹ cằm về phía ngực như động tác gật đầu rất nhỏ, giữ 10 giây, lặp 10 lần. Động tác này chỉnh lại tư thế đầu đưa ra trước (nguyên nhân cơ học phổ biến nhất của đau cổ vai gáy ở người làm việc văn phòng).
• Bài tập cho vùng lưng trên và xương bả vai: Khép hai xương bả vai lại phía sau, giữ 5 giây, lặp 10 - 15 lần; kết hợp dây kháng lực nhẹ khi đã bớt đau.

Bạn nên duy trì ít nhất 3 buổi mỗi tuần và kiên trì vài tuần mới thấy chuyển biến rõ. 

4.2.3. Chườm ấm, xoa bóp và các biện pháp hỗ trợ

Chườm ấm 15 - 20 phút hoặc xoa bóp nhẹ vùng vai gáy giúp dễ chịu và tập luyện dễ hơn, nhưng chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế được bài tập. 

4.2.4. Thuốc - dùng ngắn ngày và cần có ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ

Thuốc chỉ đóng vai trò giảm đau tạm thời để bạn vận động và tập luyện được, không phải là cách chữa nguyên nhân. Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) hoặc paracetamol dạng uống có thể dùng ngắn ngày, sau bữa ăn. Thuốc giãn cơ và thuốc giảm đau thần kinh đều là thuốc kê đơn, chỉ được dùng khi bác sĩ chỉ định và theo dõi. Cần thận trọng và hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi sử dụng các loại thuốc này

4.2.5. Khi cần điều trị chuyên sâu hơn

Nếu đau kéo dài trên 6 tuần dù đã tập đúng, hoặc xuất hiện các dấu hiệu thần kinh, bạn cần được khám lại để tìm nguyên nhân nền như thoái hoá cột sống cổ, bệnh lý rễ thần kinh hoặc thoát vị đĩa đệm cổ, và điều trị theo đúng nguyên nhân đó. 

Phương pháp điều trị các cơn đau cổ vai gáy tùy thuộc vào cấp độ bệnh lý

5. Cách phòng ngừa đau cổ vai gáy do căng cơ

Để phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh căng cơ cổ vai gáy, bạn nên chủ động áp dụng các biện pháp chăm sóc sức khỏe sau đây:

• Tối ưu hóa không gian làm việc: Bạn hãy điều chỉnh màn hình máy tính vừa ngang tầm mắt, đồng thời cân đối lại chiều cao của bàn, ghế sao cho phù hợp. Việc luân phiên sử dụng bàn đứng đúng cách cũng giúp giảm đáng kể áp lực lên cột sống.
• Duy trì tư thế đúng: Bạn nên chú ý giữ hông, vai và tai thẳng hàng khi ngồi hoặc đứng. Hãy đặt báo thức định kỳ để tự kiểm tra và điều chỉnh lại tư thế của mình trong suốt ngày làm việc.
• Nghỉ ngơi và vận động ngắn: Sau mỗi khoảng thời gian làm việc, bạn nên đứng dậy đi lại và thực hiện các động tác kéo giãn nhẹ nhàng cho vùng cổ và thân trên. Thói quen này vừa giải tỏa áp lực cho cơ bắp, vừa giúp thư giãn mắt và tăng cường sự tỉnh táo.
• Hạn chế mang vác nặng: Bạn nên ưu tiên dùng túi xách tay hoặc ba lô đeo đều hai bên thay vì đeo túi nặng lệch một bên vai. Việc chọn lọc và chỉ mang theo những vật dụng thực sự cần thiết sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho vùng cổ và lưng.
• Rèn luyện thể chất đều đặn: Bạn nên duy trì thói quen tập thể dục với cường độ vừa phải ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng cường sức bền cho hệ cơ xương khớp.
• Giải tỏa căng thẳng tinh thần: Việc thực hành yoga hoặc thiền định mỗi ngày là phương pháp hiệu quả giúp xoa dịu tâm trí, giải tỏa stress và thư giãn sâu cho các khối cơ vùng cổ vai gáy.

Như vậy, bài viết đã cung cấp đến bạn đọc các kiến thức xoay quanh tình trạng căng cơ cổ vai gáy. Nếu nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ, bạn hãy đi thăm khám sớm tại chuyên khoa Cơ xương khớp thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được bác sĩ kiểm tra và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Quý khách có thể tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để đặt lịch khám chủ động và được hỗ trợ nhanh chóng.