1. Giải đáp câu hỏi: Mặc cảm là gì?

Theo các chuyên gia tâm lý, mặc cảm là tâm lý tự ti, cảm thấy mình còn thấp kém hơn người khác. Cảm nhận về thấp kém ở đây có thể là về mặt thể chất hoặc tinh thần, dù suy nghĩ đó chưa hẳn đã đúng. 

Khi gặp phải vấn đề tâm lý trên, phần lớn mọi người đều phản ứng theo hai hướng sau:

• Hướng thứ nhất: Tìm cách khép mình, tránh tiếp xúc với người xung quanh. 
• Hướng thứ hai: Cố tỏ ra tự tin quá mức để che đi sự mặc cảm của bản thân. 

Không phải ai cũng có thể giải đáp chi tiết và chính xác tình trạng mặc cảm là gì 

Trong đó, cách xử lý thứ hai đôi khi có thể khiến một số người trở nên tự cao quá mức. 

2. Yếu tố thúc đẩy tâm lý mặc cảm 

Ở trẻ nhỏ, tâm lý mặc cảm là khá bình thường. Theo từng giai đoạn phát triển, đây có thể là yếu tố thúc đẩy trẻ cố gắng phát triển, vượt qua giới hạn của bản thân. Nếu được những người xung quanh giúp đỡ, chỉ bảo, trẻ thường dần trở nên tự tin hơn. 

Tuy vậy, nếu trẻ từng bị tổn thương tinh thần, bị bạo hành, thiếu tình thương của người thân hoặc gặp vấn đề về tâm lý,... trẻ thường không dễ mở lòng. Quá trình tìm lại sự tự tin của trẻ lúc này có thể sẽ khó khăn hơn. Thậm chí, tâm lý mặc cảm có thể theo trẻ đến khi trưởng thành. 

Tuổi thơ không êm đềm có thể là yếu tố thúc đẩy tâm lý mặc cảm ở nhiều người

Không chỉ trẻ nhỏ mà người trưởng thành cũng dễ bị mặc cảm. Đặc biệt là trước áp lực học tập, công việc ngày càng tăng của đời sống hiện đại, hoặc gặp những vấn đề về ngoại hình,... ngày càng nhiều người rơi vào trạng thái mặc cảm, tự ti trước thành công của người khác. 

3. Hậu quả của tâm lý mặc cảm, thấp kém 

Tâm lý mặc cảm đôi khi có thể là động lực để mỗi người biết cố gắng hơn. Thế nhưng, nếu lúc nào cũng ở trong trạng thái này, cuộc sống của nhiều người sẽ bị ảnh hưởng theo hướng tiêu cực.

Tâm lý mặc cảm khiến nhiều người mất đi sự tự tin 

Đặc điểm chung của phần lớn những người này là kém tự tin, cảm thấy bản thân thấp kém về nhiều mặt. Điều này có thể dẫn đến tình trạng lo âu, trầm cảm. 

Khi không thể vượt qua mặc cảm, kết hợp áp lực từ gia đình và xã hội, không ít người sẽ phản ứng một cách tiêu cực, thậm chí tự gây tổn hại bản thân. 

4. Người hay mặc cảm có nên đi điều trị tâm lý không? 

Thực tế, không nhiều người biết mình đang rơi vào trạng thái mặc cảm, tự ti quá mức. Tuy nhiên, cũng có một số người đủ bình tĩnh để nhận ra vấn đề của bản thân và tìm cách cải thiện. 

Bên cạnh nỗ lực từ bản thân và gia đình, người thường xuyên cảm thấy tự ti, mặc cảm nên tìm đến sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý. Thông qua các buổi trò chuyện, bác sĩ có thể đánh giá mức độ tự ti, tư vấn tháo gỡ nút thắt tâm lý. Từ đó, giúp người gặp vấn đề về tâm lý cải thiện mối quan hệ trong gia đình cũng như cộng đồng. Mặt khác, từng buổi trao đổi thoải mái với bác sĩ còn là cơ hội để mỗi người nhìn thấy được giá trị của bản thân, tháo gỡ nút thắt tâm lý bấy lâu. 

Mọi người nên tìm đến sự hỗ trợ của chuyên gia để giải tỏa tâm lý mặc cảm

Nhìn chung, để mở lòng với người xa lạ không hề dễ dàng. Tuy nhiên, nếu muốn cải thiện bản thân, tìm lại phiên bản tốt nhất của chính mình, mỗi người nên học cách tin tưởng và nhờ đến đến sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý. 

5. Một số cách rèn luyện sự tự tin, vượt qua mặc cảm

Sự tự tin không phải lúc nào cũng đến với mỗi người một cách tự nhiên. Trong nhiều trường hợp, chúng ta cần phải học cách vượt qua mặc cảm của bản thân. 

5.1. Liệt kê ba điều tích cực về bản thân 

Trước tiên, bạn hãy viết ra ba điều tích cực của bản thân. Đó có thể là điểm mạnh, sở trường cá nhân và những thành tựu đã đạt được (dù chúng nhỏ bé). 

Bạn nên viết ra một vài điều tích cực về bản thân

Nếu cảm thấy khó khăn, bạn nên tìm đến người thân hoặc bạn bè thân thiết. Họ sẽ giúp bạn nhìn nhận khách quan hơn về bản thân, tìm ra các điểm mạnh mà bấy lâu nay bạn không nhận ra. 

5.2. Học cách nhìn nhận tích cực 

Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, bạn hãy luôn nhìn nhận điểm tích cực của bản thân. Trên cuộc đời này, người hoàn hảo vốn dĩ không tồn tại, bất kỳ ai cũng có yếu điểm và khiếm khuyết riêng. 

Thay vì tập trung vào những bất toàn, bạn nên rộng lượng hơn với chính mình. Dù tuyệt vọng đến đâu, bạn cũng không nên có kiểu suy nghĩ tiêu cực như “mình thất bại rồi”, “mình không thể làm được”, “không ai thích mình”.

5.3. Xác định mục tiêu rõ ràng

Nếu chưa thể làm điều lớn lao, bạn hãy đặt ra một vài mục tiêu nhỏ nhưng thực tế và có thể thực hiện. Chẳng hạn như dậy sớm hơn mỗi ngày, không thức khuya, học thêm kỹ năng mới, thi thoảng chuẩn bị cho bố mẹ một bữa ăn ngon. Khi đã hoàn thành mục tiêu nhỏ, bạn có thể bắt đầu với mục tiêu lớn hơn để ngày càng hoàn thiện bản thân. 

5.4. Dành chút thời gian cho sở thích riêng

Thay vì chỉ tập trung vào công việc hay học tập, bạn cũng nên dành thời gian cho sở thích của riêng mình. Mỗi ngày, bạn hãy thực hiện ít nhất một điều gì đó để bản thân cảm thấy vui vẻ. 

Nếu có thể, bạn nên tham gia một số hoạt động mang tính nghệ thuật như học vẽ tranh, học một loại nhạc cụ,... Khi tham gia những hoạt động này, bạn có thể khám phá kỹ năng mới, đồng thời có thời gian giao lưu với bạn bè cùng sở thích. 

5.5. Dọn dẹp và trang trí lại phòng riêng

Một không gian sống thoải mái, sạch sẽ và được trang trí theo sở thích riêng sẽ tạo thêm động lực cho bạn mỗi ngày. Vì vậy, nếu cảm thấy không gian nghỉ ngơi đã quá quen thuộc, nhàm chán, bạn nên dọn dẹp và trang trí lại. Bạn không nhất thiết phải mua thêm đồ nội thất đắt tiền nhưng hãy trang trí các món đồ yêu thích, vật kỷ niệm đánh dấu thành công nào đó của bản thân. 

5.6. Tránh xa những con người khiến bạn cảm thấy mình thấp kém

Đôi khi, sự mặc cảm lại đến từ chính một vài người bạn hay tiếp xúc hoặc muốn gần gũi. Họ có thể là người hoàn hảo trong mắt mọi người nhưng lại luôn khiến bạn mất tự tin, cảm thấy mình không xứng đáng với điều tốt đẹp. 

Thay vì cố gắng tìm cách làm thân, bạn nên tránh xa những con người đó. Đôi khi, mạnh dạn “nói” không với ai đó cũng chính là cách để bạn tìm lại bình yên và sự tự tin đã đánh mất. 

Ngoài ra, dù bận rộn đến mức nào, bạn hãy luôn cố gắng dành thời gian cho người thân yêu, người làm bạn hạnh phúc. Nói chung, chúng ta không phải có nhiều bạn bè mà chỉ cần một vài người thực sự thấu hiểu và sẵn sàng chia sẻ đã là đủ. 

5.7. Chăm chút cho bản thân hơn

Bên cạnh cải thiện đời sống tinh thần, bạn cần kết hợp chăm sóc bản thân nhiều hơn. Dưới đây là những thói quen tốt bạn nên duy trì: 

• Ăn uống điều độ, không bỏ bữa sáng, uống nhiều nước mỗi ngày. 
• Tập thể dục đều đặn. 
• Hạn chế tối đa thói quen thức khuya, cố gắng để cơ thể nghỉ ngơi, ngủ đủ 7 - 8 tiếng/ngày. 
• Làm mới vẻ ngoài bằng cách đổi kiểu tóc, tự tin mặc những bộ quần áo bản thân cảm thấy thích hoặc thử thay đổi phong cách ăn mặc,...

Thông qua giải thích chi tiết trên đây, hy vọng bạn có thể hiểu chính xác mặc cảm là gì và cách để vượt qua vấn đề tâm lý này. Nếu cần tư vấn, kiểm tra đánh giá sức khỏe tinh thần cũng như thể chất, bạn có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC theo tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ 24/7.