Nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ và giải pháp phòng ngừa hiệu quả

1. Tìm hiểu nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ 

Để giải đáp thắc mắc về nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ, nhiều thống kê đã đưa ra những đánh giá toàn diện về thực trạng đáng báo động này.

Tăng huyết áp ở người trẻ (thường tính ở lứa tuổi dưới 40) không còn là hiện tượng hiếm gặp. Khác với người cao tuổi (chủ yếu là tăng huyết áp nguyên phát do quá trình lão hóa tự nhiên của hệ mạch máu), tăng huyết áp ở người trẻ tuổi có tỷ lệ tăng huyết áp thứ phát (có nguyên nhân bệnh lý rõ ràng) cao hơn đáng kể.

Dựa trên các nghiên cứu lâm sàng, căn bệnh này ở giới trẻ được chia thành hai nhóm chính:

– Tăng huyết áp nguyên phát (vô căn): Chiếm khoảng 70 - 80% các trường hợp người trẻ bị tăng huyết áp. Nhóm này không có một nguyên nhân bệnh lý đơn lẻ nào gây ra mà là hệ quả của sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và lối sống không lành mạnh kéo dài.

– Tăng huyết áp thứ phát: Đây là tình trạng huyết áp tăng do một bệnh lý nền tiềm ẩn (bệnh thận, bệnh nội tiết, dị dạng mạch máu). Ở người trưởng thành nói chung, nguyên nhân thứ phát chiếm khoảng 10% số ca tăng huyết áp. Tuy nhiên, tỷ lệ này cao hơn rõ rệt ở người trẻ: một số nghiên cứu ghi nhận gần 30% trường hợp người trẻ từ 18-40 tuổi có nguyên nhân thứ phát. Vì vậy, người trẻ được chẩn đoán tăng huyết áp cần được tầm soát nguyên nhân, thay vì mặc nhiên xem là tăng huyết áp vô căn.

Sự chủ quan, cho rằng mình còn trẻ nên không thể mắc bệnh, chính là lý do khiến đa số người trẻ chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện các biến chứng nguy hiểm ở tim, não hoặc thận.

Huyết áp cao ở người trẻ không còn là hiện tượng hiếm gặp

2. Nhóm nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ do lối sống và sinh hoạt

Trong xã hội hiện đại, những thói quen thiếu khoa học chính là nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ phổ biến nhất, tàn phá hệ tim mạch từng ngày:

2.1. Áp lực tâm lý và căng thẳng kéo dài

Khi căng thẳng, cơ thể tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và giải phóng các hormone như adrenaline, cortisol. Điều này làm tim đập nhanh, mạch máu co lại và huyết áp tăng. Nếu stress kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe tim mạch.

Áp lực căng thẳng kéo dài là nguyên nhân gây huyết áp cao

2.2. Chế độ ăn nhiều muối, chất béo

Thường xuyên ăn thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, đồ đóng hộp hoặc sử dụng nhiều gia vị khiến lượng natri đưa vào cơ thể tăng. Natri làm cơ thể giữ nước, từ đó tăng thể tích máu và góp phần làm huyết áp cao.

Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa có thể làm tăng LDL-cholesterol, thúc đẩy xơ vữa động mạch và làm tăng sức cản của mạch máu.

2.3. Thừa cân, béo phì và ít vận động

Ít vận động, ngồi nhiều và thừa cân, béo phì có thể làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch, đồng thời liên quan đến tình trạng kháng insulin và rối loạn chuyển hóa. Đây đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ tăng huyết áp ở người trẻ.

2.4. Hút thuốc lá và sử dụng nhiều rượu bia

Nicotine trong thuốc lá có thể kích thích hệ thần kinh giao cảm, gây co mạch và làm huyết áp tăng tạm thời. Hút thuốc thường xuyên cũng làm tổn thương mạch máu, gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.

Uống nhiều rượu bia có thể làm huyết áp tăng và ảnh hưởng đến chức năng tim mạch. Vì vậy, hạn chế rượu bia và tránh hút thuốc là những biện pháp quan trọng để kiểm soát huyết áp.

2.5. Thức khuya, thiếu ngủ

Trong khi ngủ, huyết áp thường giảm xuống, tạo điều kiện cho hệ tim mạch được nghỉ ngơi. Thường xuyên thức khuya, ngủ không đủ hoặc rối loạn giấc ngủ có thể làm tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, ảnh hưởng đến huyết áp. Duy trì thời gian ngủ phù hợp và chất lượng giấc ngủ tốt là một phần quan trọng trong kiểm soát huyết áp.

3. Nhóm nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ do các bệnh lý tiềm ẩn

Bên cạnh lối sống, tăng huyết áp ở người trẻ có thể liên quan đến một số bệnh lý tiềm ẩn. Trong đó, các nguyên nhân thường gặp gồm:

3.1. Bệnh lý về thận và mạch máu thận

Các bệnh như viêm cầu thận, bệnh thận mạn hoặc hẹp động mạch thận có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa nước, muối và huyết áp của cơ thể, từ đó gây tăng huyết áp.

3.2. Rối loạn nội tiết

Cường aldosteron nguyên phát (tuyến thượng thận tiết quá nhiều aldosteron) là nguyên nhân nội tiết thường gặp nhất gây tăng huyết áp ở người trẻ. Bệnh có thể kèm hạ kali máu, gây mỏi cơ, chuột rút hoặc tiểu nhiều. Ngoài ra, u tủy thượng thận, hội chứng Cushing và rối loạn chức năng tuyến giáp cũng có thể làm thay đổi hoạt động hormone và dẫn đến tăng huyết áp.

3.3. Hẹp eo động mạch chủ

Hẹp eo động mạch chủ là dị tật bẩm sinh có thể gây chênh lệch huyết áp giữa tay và chân. Đây là một nguyên nhân cần được lưu ý, đặc biệt ở người trẻ bị tăng huyết áp không rõ nguyên nhân.

3.4. Tác dụng của một số loại thuốc

Một số thuốc có thể làm tăng huyết áp, nhất là khi sử dụng kéo dài hoặc không đúng hướng dẫn, chẳng hạn thuốc tránh thai chứa estrogen, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc thông mũi chứa pseudoephedrine và một số thuốc, sản phẩm thảo dược không rõ thành phần.

3.5. Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn

Tình trạng đường thở bị tắc nghẽn từng lúc trong khi ngủ làm giảm oxy máu lặp đi lặp lại và kích thích hệ thần kinh giao cảm, góp phần làm tăng huyết áp. Người trẻ thừa cân, ngáy to, ngủ dậy vẫn mệt hoặc buồn ngủ nhiều ban ngày nên được tầm soát.

4. Dấu hiệu nhận biết và biến chứng nguy hiểm của huyết áp cao ở người trẻ

Nhận diện sớm triệu chứng đi kèm với việc hiểu rõ nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ sẽ giúp bệnh nhân tránh được những tổn thương cơ quan đích nghiêm trọng.

4.1. Các triệu chứng cảnh báo thường bị bỏ qua

– Khác với người lớn tuổi, người trẻ có sức chịu đựng tốt nên bệnh thường tiến triển âm thầm, được ví như "kẻ sát nhân lặng lẽ". Đa số người tăng huyết áp không có triệu chứng gì, kể cả khi huyết áp đã ở mức cao. Vì vậy, không thể dựa vào cảm giác cơ thể để biết mình có bị tăng huyết áp hay không — chỉ có đo huyết áp mới xác định được. Một số người có thể gặp các biểu hiện sau, nhưng những biểu hiện này cũng gặp trong nhiều bệnh khác:

 – Đau đầu, chóng mặt, có cảm giác nặng vùng sau óc hoặc thái dương, đặc biệt là vào buổi sáng sớm.Yếu hoặc tê đột ngột một bên tay chân, méo miệng, nói khó. 

 – Mệt mỏi bất thường, cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực, bứt rứt trong người.

 – Khó thở khi vận động nhẹ hoặc khi nằm ngửa.

4.2. Những biến chứng nguy hiểm khôn lường

– Tăng huyết áp ở người trẻ nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời sẽ để lại những hậu quả vô cùng nặng nề: 

– Biến chứng tim mạch: Gây phì đại cơ tim, suy tim, xơ vữa động mạch vành dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp tính - nguyên nhân hàng đầu gây đột tử ở người trẻ. 

– Biến chứng não bộ: Tai biến mạch máu não (đột quỵ não) do xuất huyết não hoặc nhồi máu não, gây liệt nửa người, mất ngôn ngữ hoặc tử vong. 

Huyết áp cao không được kiểm soát có thể gây biến chứng đột quỵ

– Biến chứng tại thận: Gây tổn thương các màng lọc cầu thận, dẫn đến suy thận mạn tính giai đoạn cuối, bắt buộc phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận. 

– Biến chứng thị giác: Tổn thương các mạch máu võng mạc, gây xuất huyết võng mạc và dẫn đến mù lụa vĩnh viễn.

5. Các phương pháp chẩn đoán huyết áp cao ở người trẻ tại cơ sở y tế

Khi nghi ngờ bản thân gặp phải các nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ, bạn nên đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác.

Các bước thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng tiêu chuẩn bao gồm:

– Đo huyết áp đúng chuẩn: Thực hiện đo huyết áp ở cả hai tay tại phòng khám. Tăng huyết áp được chẩn đoán khi chỉ số huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên qua ít nhất hai lần đo ở hai thời điểm khác nhau.

– Theo dõi huyết áp liên tục 24 giờ (Holter huyết áp): Đeo máy đo huyết áp tự động trong suốt 24 giờ sinh hoạt bình thường giúp phát hiện hiện tượng "tăng huyết áp áo koros" (tăng huyết áp khi gặp bác sĩ) hoặc "tăng huyết áp ẩn giấu" (chỉ tăng khi ở nhà).

– Xét nghiệm máu và nước tiểu tổng quát: Đánh giá chức năng thận (ure, creatinine), chỉ số đường huyết, mỡ máu (cholesterol, triglyceride), điện giải đồ và tìm đạm trong nước tiểu.

– Siêu âm tim và siêu âm mạch máu: Đánh giá cấu trúc tim, phát hiện tình trạng phì đại thất trái và kiểm tra lưu lượng máu qua động mạch thận, động mạch chủ.

– Đo điện tâm đồ (ECG): Phát hiện các rối loạn nhịp tim và dấu hiệu thiếu máu cơ tim.

6. Phương pháp giúp kiểm soát và phòng ngừa huyết áp cao ở người trẻ

Tóm lại, việc nhận diện rõ nguyên nhân huyết áp cao ở người trẻ là chìa khóa vàng giúp thế hệ trẻ chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch của chính mình từ sớm.

Tăng huyết áp hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả nếu bạn thiết lập một lối sống khoa học kết hợp với việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Đừng đợi đến khi xuất hiện biến chứng mới bắt đầu quan tâm đến chỉ số huyết áp.

Để bảo vệ sức khỏe tim mạch và phòng ngừa tăng huyết áp, người trẻ nên duy trì các thói quen sau:

– Theo dõi huyết áp định kỳ: Người khỏe mạnh nên kiểm tra huyết áp ít nhất 6 tháng/lần; người có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử gia đình tăng huyết áp nên theo dõi thường xuyên hơn.

– Xây dựng chế độ ăn lành mạnh: Ưu tiên chế độ ăn DASH, tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu kali, magie, chất xơ; hạn chế muối, thức ăn chế biến sẵn, đồ chiên rán, chất béo bão hòa và nước ngọt.

– Duy trì vận động và cân nặng hợp lý: Tập thể dục cường độ vừa ít nhất 150 phút/tuần, kết hợp kiểm soát cân nặng để giảm nguy cơ tăng huyết áp.

– Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng: Duy trì giấc ngủ đều đặn, hạn chế thức khuya và áp dụng các phương pháp thư giãn phù hợp để giảm stress.

– Hạn chế các yếu tố nguy cơ: Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và tránh sử dụng các chất kích thích.

– Tuân thủ điều trị: Người bệnh tăng huyết áp cần dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng thuốc và tái khám định kỳ để theo dõi, điều chỉnh điều trị khi cần.

Nếu có nhu cầu cần tư vấn thêm hoặc đặt lịch thăm khám sớm, Quý khách vui lòng liên hệ đến tổng đài 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được hỗ trợ 24/7.