Thận yếu ăn gì? Thực phẩm nên ưu tiên và cần hạn chế

1. Vì sao người thận yếu cần điều chỉnh chế độ ăn?

"thận yếu" không phải là thuật ngữ y khoa. Trong thực tế, cách gọi này thường chỉ tình trạng thận suy giảm chức năng lọc máu, phổ biến nhất là bệnh thận mạn. Nhiều người thường nhầm lẫn "thận yếu" với triệu chứng tiểu đêm hay suy giảm sinh lý, tuy nhiên các biểu hiện này không đồng nghĩa với suy giảm chức năng thận. Để đánh giá chính xác chức năng thận, bác sĩ sẽ căn cứ vào các chỉ số cận lâm sàng như creatinin máu, mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và albumin niệu.

Khi thận hoạt động kém, natri, kali, phốt pho và chất thải từ quá trình chuyển hóa đạm dễ tích tụ trong máu. Tình trạng này có thể gây phù, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc làm xương yếu đi. Chế độ ăn hàng ngày góp phần giữ các chất này ở mức cân bằng. Cũng vì lý do này, không có một đáp án chung cho câu hỏi thận yếu ăn gì. Ở giai đoạn sớm, người bệnh thường chỉ cần giảm muối và ăn uống lành mạnh. Khi bệnh tiến triển, bác sĩ có thể đặt thêm giới hạn về kali, phốt pho, chất đạm hoặc lượng nước.

Bạn nên xây dựng chế độ ăn phù hợp khi chức năng thận suy giảm để hỗ trợ quá trình điều trị. 

2. Thận yếu ăn gì? Các nhóm thực phẩm nên ưu tiên

2.1. Tinh bột giúp cung cấp đủ năng lượng

Cơm, bún, phở, miến và bánh mì trắng là nguồn năng lượng chính. Nhóm này có hàm lượng phốt pho thấp hơn ngũ cốc nguyên cám. Người bệnh thận đôi khi chán ăn hoặc thấy thức ăn thay đổi mùi vị. Nếu ăn không đủ năng lượng, cơ thể dễ sụt cân và suy dinh dưỡng.

Người mắc đái tháo đường kèm theo nên trao đổi với bác sĩ để cân đối lượng tinh bột trong từng bữa, tránh làm tăng đường huyết quá mức. 

2.2. Chất đạm với lượng vừa phải

Đạm cần thiết cho cơ bắp, hệ miễn dịch và quá trình tái tạo tế bào. Tuy nhiên, quá trình chuyển hóa đạm sẽ tạo ra các chất thải như ure, creatinin mà thận phải làm việc để đào thải. Vì vậy, người thận yếu thường được khuyên ăn đạm vừa phải chứ không phải kiêng hoàn toàn. Kiêng thịt, cá, trứng quá mức có thể khiến cơ thể thiếu dinh dưỡng.

Một số nguồn đạm bạn có thể cân nhắc bao gồm:

• Đạm động vật ít béo: cá, thịt gà bỏ da, thịt lợn nạc, dùng với khẩu phần nhỏ trong mỗi bữa.
• Đạm thực vật: đậu phụ giúp thay thế một phần thịt. Riêng các loại đậu đỗ khô chứa khá nhiều kali và phốt pho, vì vậy lượng dùng nên theo hướng dẫn của bác sĩ.

Người đang chạy thận thường cần nhiều đạm hơn, vì quá trình lọc máu làm mất một phần protein. Lời khuyên "ăn ít đạm" do đó không áp dụng cho mọi trường hợp.

Cá và thịt gà bỏ da là nguồn đạm phù hợp khi được dùng với khẩu phần vừa phải. 

2.3. Rau củ, trái cây ít kali

Rau quả cung cấp vitamin và chất xơ. Tuy nhiên, người bệnh nên ưu tiên loại có hàm lượng kali thấp. Cụ thể, bạn có thể lựa chọn những loại rau quả sau:

• Rau củ: bắp cải, cà rốt, dưa chuột, cà tím, hành tây, củ cải, đậu que, măng tây, xà lách.
• Trái cây: táo, lê, nho, dứa, dâu tây, việt quất, mâm xôi.

Khi tìm hiểu thận yếu ăn gì, nhiều người chỉ chú ý đến tên thực phẩm mà quên khẩu phần. Một đĩa lớn rau ít kali vẫn có thể chứa nhiều kali hơn một phần nhỏ rau giàu kali. Bạn nên ăn đa dạng và chia đều lượng rau quả trong ngày.

2.4. Chất béo tốt cho tim mạch

Người mắc bệnh thận có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn người bình thường. Bạn nên ưu tiên chất béo không bão hòa như dầu ô liu, dầu hạt cải và hạn chế mỡ động vật, bơ thực vật, đồ chiên rán. Khi chế biến, bạn nên chọn cách luộc, hấp, áp chảo hoặc xào ít dầu. Với thịt, bạn nên lọc bỏ mỡ và da trước khi nấu.

3. Người thận yếu nên hạn chế những thực phẩm nào?

3.1. Muối và thực phẩm chế biến sẵn

Muối (natri) có đặc tính giữ nước trong lòng mạch. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải natri kém đi khiến cơ thể bị tích nước, dẫn đến tình trạng phù nề, tăng huyết áp, quá tải tuần hoàn và tăng nguy cơ suy tim. Người trưởng thành nói chung được khuyến nghị dùng không quá 2.300 mg natri, tương đương 5g muối ăn/ngày, khoảng 1 thìa cà phê mỗi ngày. Nhiều người bệnh thận cần giảm thấp hơn mức này theo chỉ định của bác sĩ.

3.2. Thực phẩm giàu kali

Khi thận không đào thải tốt, kali máu có thể tăng cao và gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Vì vậy, nếu kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số kali máu cao, bạn nên hạn chế những thực phẩm sau:

• Trái cây: chuối, cam, dưa lưới, kiwi, xoài, đu đủ, lựu, chà là và trái cây sấy.
• Rau củ: khoai tây, khoai lang, bí đỏ, cà chua, bông cải xanh, cải bó xôi và quả bơ.
• Nhóm khác: sữa, sữa chua, các loại hạt và sô cô la.

Với một số loại rau củ, bạn có thể gọt vỏ, cắt nhỏ rồi luộc và bỏ nước luộc để giảm bớt lượng kali. Với rau quả đóng hộp, bạn nên chắt bỏ phần nước ngâm.

Chuối, cam, khoai tây, cà chua chứa nhiều kali, vì vậy người có kali máu cao nên hạn chế. 

3.3. Thực phẩm và đồ uống nhiều phốt pho

Khi phốt pho bị ứ đọng trong máu, cơ thể sẽ tự động rút canxi từ xương ra để lấy lại sự cân bằng cần thiết. Nếu kéo quá nhiều có thể khiến xương giòn, dễ gãy. Tình trạng này cũng có thể gây ngứa da, đau xương khớp và ảnh hưởng đến mạch máu. Phốt pho dạng phụ gia thường làm tăng phốt pho máu nhiều hơn phốt pho có sẵn tự nhiên trong thực phẩm.

Bạn nên hạn chế nước ngọt có ga màu sẫm, trà đóng chai, thịt nguội và đồ ăn đóng gói. Sữa, phô mai, nội tạng và ngũ cốc nguyên cám cũng giàu phốt pho, nên dùng với lượng vừa phải theo tư vấn của bác sĩ.

3.4. Khế và các sản phẩm "bổ thận" chưa rõ nguồn gốc

Khế chứa axit oxalic và một độc tố thần kinh mà thận khỏe có thể đào thải. Ở người bệnh thận mạn, độc tố này dễ tích tụ và gây nấc cụt, nôn, lú lẫn, co giật. Trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng. Người bệnh thận nên tránh ăn khế và uống nước ép khế.

Thảo dược, thực phẩm chức năng quảng cáo "bổ thận" có thể chứa kali hoặc thành phần gây hại cho thận. Bạn không nên tự ý sử dụng khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ điều trị.

Người bệnh thận mạn nên tránh ăn khế và uống nước ép khế để phòng nguy cơ ngộ độc. 

4. Lưu ý khi xây dựng thực đơn cho người thận yếu

Ngoài việc chọn đúng thực phẩm, bạn nên chú ý thêm những điểm sau:

• Kiểm soát lượng nước uống theo giai đoạn bệnh: ở giai đoạn sớm, người bệnh thường vẫn nên uống đủ nước. Ở giai đoạn tiến triển, lượng nước có thể cần giới hạn vì khả năng đào thải nước dư thừa của thận bị suy giảm. Nếu thấy phù mặt, tay, chân hoặc bụng, bạn nên báo cho bác sĩ.
• Xét nghiệm định kỳ: kết quả kali, phốt pho, creatinin và eGFR là căn cứ để bác sĩ điều chỉnh chế độ ăn. Để biết thận yếu ăn gì ở từng thời điểm, kết quả xét nghiệm đáng tin cậy hơn lời truyền miệng.
• Kiểm soát bệnh nền: Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân hàng đầu làm tăng tổn thương thận. Vì vậy, người bệnh cần kiểm soát nghiêm ngặt các bệnh lý nền đang có để tránh tác dụng cộng hợp. 
• Tư vấn dinh dưỡng: chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp bạn lập thực đơn phù hợp với khẩu vị, giai đoạn bệnh và bệnh kèm theo.
• Hạn chế rượu bia: bạn nên hỏi bác sĩ về mức độ an toàn nếu có thói quen sử dụng.

5. Khi nào người thận yếu cần đi khám?

Bạn nên đi khám sớm nếu có những biểu hiện như phù mí mắt hoặc chân, tiểu ít, nước tiểu nhiều bọt hoặc đổi màu. Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn hay ngứa da kéo dài cũng là lý do để đi khám. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có người thân bị bệnh thận nên kiểm tra chức năng thận định kỳ, kể cả khi chưa có triệu chứng.

Tóm lại, thận yếu ăn gì phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm và các bệnh đi kèm. Nguyên tắc chung là ăn đủ năng lượng, dùng đạm vừa phải, giảm muối, đồng thời điều chỉnh kali và phốt pho khi cần. Bạn không nên tự kiêng khem quá mức hoặc dùng sản phẩm "bổ thận" chưa rõ nguồn gốc. Khi có dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám để được đánh giá và hướng dẫn kịp thời.

Nếu cần kiểm tra chức năng thận, bạn có thể tham khảo các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, bác sĩ sẽ thăm khám, chỉ định xét nghiệm phù hợp và hỗ trợ bạn điều chỉnh chế độ ăn theo tình trạng thực tế. Nếu cần ttế bào. ư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.