1. Hiểu rõ về xét nghiệm bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh 

Bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh xảy ra khi hệ tiêu hóa của trẻ không sản xuất đủ hoặc suy giảm enzyme lactase - enzym có vai trò tiêu hóa lactose, loại đường chủ yếu có trong sữa mẹ và các sản phẩm sữa công thức. Khi enzyme lactase không đủ, lactose không được tiêu hóa hoàn toàn tại ruột non mà tiếp tục di chuyển xuống đại tràng. Tại đây, lactose sẽ bị hệ vi khuẩn đường ruột lên men, tạo ra axit lactic và khí carbon dioxide. Quá trình này khiến trẻ xuất hiện các biểu hiện rối loạn tiêu hóa như đầy bụng, chướng hơi, khó tiêu, ợ hơi, nôn trớ và tiêu chảy phân lỏng sau khi bú sữa. Khi tình trạng này diễn ra trong thời gian dài, trẻ dễ ăn bú không hiệu quả và có nguy cơ tăng cân chậm so với bình thường.

Xét nghiệm bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh là những kỹ thuật y khoa nhằm xác định khả năng tiêu hóa lactose của trẻ, thông qua việc đánh giá mức độ hoạt động của enzyme lactase trong cơ thể. Bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định làm xét nghiệm cho trẻ trong trường hợp ghi nhận các biểu hiện nghi ngờ dưới đây:

• Bé bú xong bị đầy hơi, trướng bụng, quấy khóc nhiều hơn bình thường.

Xét nghiệm bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh có thể được chỉ định khi trẻ bị đầy hơi sau bú 

• Phân lỏng có bọt, có mùi hơi chua hoặc tã bị ướt nhiều lần hơn, bé tái đi tái lại tiêu chảy.
• Trẻ tăng cân không đạt chuẩn, kèm theo tình trạng bú kém hoặc thường xuyên nôn trớ nhiều lần mà không xác định được nguyên nhân cụ thể; 
• Trẻ sinh non hoặc từng gặp các vấn đề làm tổn thương niêm mạc ruột như tiêu chảy nặng, viêm ruột…, khiến hoạt động của enzyme lactase chưa phát triển đầy đủ.

Trước khi chỉ định xét nghiệm bất dung nạp lactose, bác sĩ thường đánh giá và loại trừ những nguyên nhân khác như dị ứng đạm sữa bò hoặc các bệnh lý viêm ruột nhằm đảm bảo chẩn đoán chính xác.

2. Các phương pháp xét nghiệm bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh hiện nay

Việc lựa chọn phương pháp xét nghiệm bất dung nạp lactose cần dựa trên độ tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ, bao gồm:

Test hơi thở hydrogen (Hydrogen Breath Test)

Phương pháp này thường áp dụng cho trẻ lớn. Sau khi trẻ sử dụng dung dịch có lactose, nếu lactose không được phân giải, vi khuẩn trong đường ruột sẽ lên men và sinh ra khí hydrogen, lượng khí này sẽ được đánh giá thông qua hơi thở. Nồng độ hydrogen tăng cao gợi ý bất dung nạp lactose. 

Test độ pH và đường khử trong phân

Đây là phương pháp ưu tiên cho trẻ sơ sinh vì đơn giản và ít xâm lấn. Mẫu phân sẽ được phân tích để đánh giá chỉ số pH cũng như hàm lượng đường khử tồn dư. Kết quả pH phân < 6,0 kèm đường khử cho thấy lactose chưa được hấp thụ hoàn toàn.

Hiện có nhiều phương pháp xét nghiệm bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Sinh thiết ruột non và xét nghiệm di truyền

Được chỉ định trong các trường hợp nghi ngờ bất dung nạp lactose bẩm sinh hiếm gặp. Sinh thiết cho phép đo lường trực tiếp mức độ hoạt động của men lactase, còn xét nghiệm di truyền được sử dụng để phát hiện các rối loạn ở gen kiểm soát quá trình tạo enzyme này, từ đó xác định tình trạng thiếu men lactase bẩm sinh.

3. Phòng ngừa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Với những trẻ có cơ địa bất dung nạp lactose, trong quá trình chăm sóc, cha mẹ cần chủ động áp dụng các biện pháp phù hợp nhằm hạn chế triệu chứng khó chịu, đồng thời đảm bảo không làm ảnh hưởng đến sức khỏe và nhu cầu dinh dưỡng của trẻ.

Đối với trẻ bú mẹ

• Không nhất thiết phải cai sữa mẹ: Sữa mẹ chứa nhiều kháng thể và dinh dưỡng quý giá. Trong trường hợp bất dung nạp thứ phát (sau tiêu chảy, viêm ruột), bác sĩ có thể kê enzyme lactase dạng giọt để nhỏ vào sữa mẹ trước khi cho bé bú;
• Điều chỉnh cách cho bú: Cho bé bú cạn một bên vú trước khi chuyển sang bên kia. Lượng sữa cuối (sữa béo) di chuyển chậm hơn trong đường ruột, giúp enzyme lactase có thêm thời gian để tiêu hóa đường lactose.

Đối với trẻ uống sữa công thức

• Sử dụng các loại sữa đặc biệt Free Lactose (không chứa đường lactose) theo chỉ định của bác sĩ;
• Lưu ý: Khi đổi sữa, phân của bé có thể thay đổi tính chất (khuôn phân chặt hơn, màu sắc khác), điều này là bình thường;
• Nếu trẻ vẫn tiêu chảy kéo dài, phân có máu, nôn trớ liên tục hoặc sụt cân, cần đưa trẻ tái khám ngay lập tức để loại trừ các nguyên nhân khác như dị ứng đạm sữa bò.

Cha mẹ cần lưu ý trong việc lựa chọn sữa công thức phù hợp cho trẻ 

Phụ huynh cần lưu ý rằng, nội dung trên chỉ mang tính tham khảo. Việc chẩn đoán và điều trị bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh bắt buộc phải do bác sĩ Nhi khoa thực hiện. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh ăn dặm sớm (hải sản, rau củ...) để bổ sung canxi như các lời khuyên dành cho trẻ lớn, vì nguy cơ hóc thức ăn và tổn thương hệ tiêu hóa non nớt. Đồng thời cha mẹ không tự ý mua thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ sơ sinh nếu không có chỉ định y khoa.

Như vậy, việc thực hiện xét nghiệm bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán chính xác nguyên nhân rối loạn tiêu hóa, từ đó giúp bác sĩ đưa ra hướng can thiệp phù hợp, đảm bảo trẻ được nuôi dưỡng đúng cách và phát triển toàn diện. Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu đầy hơi, tiêu chảy, bú kém hoặc chậm tăng cân, cha mẹ không nên chủ quan mà cần chủ động đưa trẻ đi thăm khám và làm xét nghiệm theo chỉ định chuyên môn. Mọi nhu cầu cần tư vấn hoặc thăm khám sức khỏe cho trẻ, cha mẹ có thể liên hệ MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ và đặt lịch nhanh chóng.