1. Thế nào là tăng động giảm chú ý ở trẻ em? Cách nhận biết

Tăng động giảm chú ý là một chứng rối loạn phát triển thần kinh dễ gặp phải ở trẻ nhỏ, đặc trưng bởi ba nhóm triệu chứng chính: giảm chú ý, tăng hoạt động và hành vi bốc đồng. Những biểu hiện này không chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn mà kéo dài dai dẳng, ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, giao tiếp xã hội và sinh hoạt hàng ngày của trẻ.

Tăng động giảm chú ý là tình trạng rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ

Những biểu hiện của tăng động giảm chú ý có thể khác nhau ở từng trẻ nhưng thường xoay quanh các dấu hiệu phổ biến như: 

• Khó duy trì sự tập trung khi học bài, nghe giảng hoặc tham gia hoạt động cần chú ý trong thời gian dài.
• Dễ bị phân tâm bởi các yếu tố ở môi trường xung quanh (tiếng động, hình ảnh,...).
• Thường xuyên quên đồ dùng học tập, bài tập về nhà hoặc nhiệm vụ được giao.
• Hay lơ đãng, có vẻ như không lắng nghe khi người khác nói chuyện trực tiếp.
• Khó tổ chức công việc, sắp xếp thời gian hoặc lập kế hoạch học tập.
• Hoạt động quá mức, thường xuyên chạy nhảy, leo trèo hoặc không thể ngồi yên trong lớp học.
• Nói nhiều, nói liên tục hoặc chen ngang khi người khác đang nói.
• Khó chờ đến lượt, dễ mất kiên nhẫn trong các trò chơi hoặc hoạt động nhóm.
• Dễ cáu gắt hoặc thay đổi cảm xúc, đặc biệt khi bị yêu cầu tuân thủ quy tắc.
• Gặp khó khăn trong việc tuân thủ nội quy, thường xuyên vi phạm quy định ở lớp hoặc ở nhà.

2. Trả lời thắc mắc trẻ tăng động giảm chú ý có chữa được không và các phương pháp cụ thể

Nhiều phụ huynh khi nhận được chẩn đoán con mắc ADHD thường lo lắng không biết trẻ tăng động giảm chú ý có chữa được không. Thực tế, tăng động giảm chú ý không phải là bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn theo các phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, chúng có thể được điều trị và kiểm soát tốt nếu kiên trì và áp dụng đúng cách.

Điều trị ADHD giống như việc “huấn luyện lại bộ não”, đòi hỏi sự nhẫn nại, thời gian, phương pháp phù hợp và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia y tế. Dưới đây là các phương pháp can thiệp được áp dụng phổ biến hiện nay:

2.1. Giúp trẻ thay đổi hành vi từ từ

Thay đổi hành vi là nền tảng trong quản lý tăng động giảm chú ý, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Phương pháp này không dựa trên sự trừng phạt hay ép buộc, mà tập trung vào việc giúp trẻ học cách điều chỉnh hành vi từng bước. 

Ví dụ, trẻ được hướng dẫn thiết lập thói quen ngủ đúng giờ, ngồi học trong khoảng thời gian ngắn nhưng đều đặn. Những thay đổi này có vẻ đơn giản nhưng lại có tác động sâu sắc đến khả năng tập trung và kiểm soát hành vi của trẻ theo thời gian.

Cha mẹ cần kiên nhẫn giúp trẻ thay đổi hành vi từ từ

Một yếu tố rất quan trọng trong phương pháp này là tính nhất quán. Trẻ tăng động giảm chú ý thường gặp khó khăn trong việc hiểu và ghi nhớ quy tắc nếu môi trường xung quanh thay đổi liên tục. Vì vậy, cha mẹ và giáo viên cần thống nhất cách hướng dẫn, cách khen thưởng và cách xử lý hành vi không phù hợp. 

2.2. Can thiệp trị liệu tâm lý

Can thiệp trị liệu tâm lý đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ hiểu và kiểm soát cảm xúc, cải thiện khả năng giao tiếp và xây dựng kỹ năng xã hội. Đây là phương pháp mang tính khoa học, được thực hiện bởi các chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần nhi khoa.

Ở trẻ tăng động giảm chú ý, những khó khăn không chỉ nằm ở việc tập trung mà còn liên quan đến cách xử lý cảm xúc và tương tác với người khác. Trẻ có thể dễ cáu gắt, thiếu kiên nhẫn hoặc gặp trở ngại khi làm việc nhóm. Trị liệu tâm lý giúp trẻ nhận diện những phản ứng này và học cách thay đổi chúng theo hướng tích cực hơn.

2.3. Sử dụng thuốc

Điều trị bằng thuốc là một lựa chọn quan trọng trong những trường hợp trẻ có triệu chứng ở mức độ trung bình đến nặng, hoặc khi các biện pháp hành vi và trị liệu tâm lý chưa mang lại hiệu quả mong muốn. Mục tiêu của thuốc không phải là làm thay đổi tính cách của trẻ, mà là điều chỉnh hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh trong não, từ đó cải thiện khả năng tập trung và kiểm soát hành vi.

Trong một số trường hợp, trẻ sẽ cần dùng thuốc theo chỉ định

Tuy nhiên, trẻ chỉ được sử dụng thuốc khi có bác sĩ kê đơn và giám sát sử dụng. Liều lượng và loại thuốc có thể được điều chỉnh theo độ tuổi, cân nặng và mức độ đáp ứng của từng trẻ. Phụ huynh cũng cần theo dõi sát các dấu hiệu trong quá trình điều trị, đặc biệt là những thay đổi về giấc ngủ, cảm giác thèm ăn hoặc tâm trạng.

3. Hậu quả khi không can thiệp tăng động giảm chú ý ở trẻ từ sớm

Nếu tình trạng tăng động giảm chú ý (ADHD) ở trẻ không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, các khó khăn ban đầu có thể tích tụ theo thời gian và dẫn đến nhiều hệ quả tiêu cực về học tập, tâm lý, hành vi và khả năng hòa nhập xã hội, cụ thể:

• Kết quả học tập sa sút kéo dài do trẻ khó tập trung, tiếp thu kiến thức chậm và thường xuyên bỏ sót nội dung quan trọng trên lớp.
• Giảm sự tự tin và lòng tự trọng khi trẻ liên tục bị phê bình hoặc so sánh với bạn bè về hành vi và thành tích học tập.
• Khó xây dựng và duy trì mối quan hệ xã hội do hành vi bốc đồng, nói chen ngang hoặc không tuân thủ quy tắc trong giao tiếp.
• Tăng khả năng vi phạm nội quy hoặc hành vi nguy cơ ở tuổi vị thành niên khi trẻ thiếu kỹ năng kiểm soát hành vi và ra quyết định.
• Chậm phát triển kỹ năng tự quản lý bản thân như sắp xếp thời gian, hoàn thành nhiệm vụ và duy trì thói quen sinh hoạt ổn định.
• Khó thích nghi trong môi trường làm việc khi trưởng thành do thiếu khả năng tổ chức công việc, kiên trì và kiểm soát cảm xúc.

Trẻ khó xây dựng và duy trì mối quan hệ xã hội

4. Cha mẹ nên làm gì nếu trẻ bị tăng động giảm chú ý?

Khi trẻ được chẩn đoán mắc tăng động giảm chú ý (ADHD), điều quan trọng nhất là cha mẹ cần giữ bình tĩnh, tìm hiểu đúng về tình trạng của con và chủ động phối hợp với chuyên gia để xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp. Thay vì chỉ tập trung vào việc kiểm soát hành vi, cha mẹ nên tạo một môi trường sống ổn định, có lịch sinh hoạt rõ ràng và nhất quán, giúp trẻ dễ dự đoán và điều chỉnh hành vi của mình.

Bên cạnh đó, việc áp dụng kỷ luật tích cực, khuyến khích và ghi nhận những tiến bộ nhỏ sẽ giúp trẻ tăng sự tự tin và động lực thay đổi. Cha mẹ cũng nên duy trì trao đổi thường xuyên với giáo viên để thống nhất cách hỗ trợ trẻ trong học tập và sinh hoạt. 

Cha mẹ cần kiên nhẫn giao tiếp và tương tác với bé

Trong trường hợp triệu chứng ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống, việc đưa trẻ đi đánh giá và can thiệp chuyên môn sớm là bước cần thiết để cải thiện khả năng tập trung, hành vi và kỹ năng xã hội lâu dài.

Câu trả lời cho vấn đề trẻ tăng động giảm chú ý có chữa được không không nằm ở việc loại bỏ hoàn toàn rối loạn mà ở khả năng kiểm soát triệu chứng và giúp trẻ phát triển tối đa tiềm năng của mình. Khi được phát hiện sớm, can thiệp đúng cách và có sự đồng hành kiên trì từ gia đình, trẻ hoàn toàn có thể học tập, hòa nhập xã hội một cách tích cực. Ba mẹ có thể lựa chọn những địa chỉ y tế uy tín như Hệ thống Y tế MEDLATEC để bác sĩ thăm khám cho con và đưa ra những lời tư vấn chi tiết hơn. Để chủ động đặt lịch khám tại MEDLATEC, Quý khách có thể liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.